Tại buổi làm việc của Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Mạnh Hùng với bốn phường phía nam, nhiều ý kiến đề xuất chuyển các trường đại học vào phía nam (cụ thể Tam Kỳ cũ) nhằm tăng dân số, giảm áp lực cho trung tâm TP, thúc đẩy phát triển kinh tế phía nam.

Vấn đề này có những ý kiến trái chiều.

Giãn dân ở trung tâm, phát triển phía nam

Sau sáp nhập, TP Tam Kỳ (Quảng Nam) được tổ chức lại thành bốn phường của TP Đà Nẵng (mới) gồm Tam Kỳ, Bàn Thạch, Hương Trà, Quảng Phú.

Ông Trần Nam Hưng, Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, cho biết trước đây có bàn từng bước hình thành trung tâm giáo dục đào tạo trong khu vực này. Ông đề xuất chủ trương đưa các trường đại học vào phía nam, đặc biệt khu vực Tam Kỳ (cũ). 

Trước đây tỉnh Quảng Nam (cũ) đã có quy hoạch làng đại học. Diện tích đất đai phía nam rộng lớn, nếu đưa các trường đại học vào sẽ tăng thêm dân số, giảm thiểu áp lực dân số ở vùng lõi trung tâm TP mà lại phát triển được khu vực phía nam.

Theo ông, sắp tới giao thông kết nối rất thuận lợi, đường cao tốc đô thị cũng được tính toán, rồi đường sắt đô thị tốc độ cao, thuận tiện đi lại từ trung tâm TP vào Chu Lai. 

"Việc đưa trường đại học vào phía nam sẽ khả thi nếu có chủ trương của Đảng, Nhà nước, Thành ủy, UBND, sự thống nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo thì sẽ làm được", ông Hưng nói.

Tại buổi làm việc với bốn phường (trước đây thuộc Tam Kỳ), ông Nguyễn Mạnh Hùng cũng thống nhất với ý kiến đưa cơ sở y tế, giáo dục về đây nhưng lưu ý phải có quy hoạch cụ thể, chi tiết.

Bà Nguyễn Thị Thu Lan, Bí thư Đảng ủy phường Tam Kỳ, cho biết trong điều chỉnh quy hoạch chung của TP cũng có định hướng xác định khu vực Tam Kỳ (cũ) là trung tâm phát triển về giáo dục, đào tạo. 

Việc đưa các trường đại học vào đây góp phần giãn dân, giãn đô thị nén trung tâm Đà Nẵng cũng là giải pháp tăng dân số phía nam, khắc phục sụt giảm kinh tế, thương mại, dịch vụ ở Tam Kỳ (cũ). Nơi này quỹ đất còn, lại có nhiều trụ sở dôi dư.

Ý kiến trái chiều

Ông Lê Vũ - Giám đốc Trung tâm học liệu và truyền thông, Trường đại học Sư phạm kỹ thuật (Đại học Đà Nẵng) - cho rằng chủ trương dời làng đại học Đà Nẵng về khu vực phía nam (TP Tam Kỳ cũ) tuy giải quyết được bài toán quỹ đất đô thị hiện tại nhưng nhìn từ góc độ thực tiễn quản trị giáo dục, an sinh, đây là một định hướng tiềm ẩn nhiều hệ lụy.

Thứ nhất là lãng phí nguồn lực và phá vỡ tính kế thừa. Việc từ bỏ không gian quy hoạch cũ - nơi một số cơ sở giáo dục đại học hay các trung tâm hạ tầng công nghệ, học liệu đã bắt đầu thành hình từ các dự án vay vốn ODA, để bắt đầu lại từ con số không tại một vùng đất mới là bài toán cực kỳ rủi ro. Điều này đẩy gánh nặng ngân sách lên cao và có nguy cơ tạo ra một "dự án treo" thế hệ mới.

Ông Vũ cho rằng một trường đại học vận hành không mỗi chỉ bằng vỏ bọc cơ sở vật chất mà cốt lõi là đội ngũ tri thức. Hàng ngàn giảng viên, chuyên gia, cán bộ quản lý đã an cư, thiết lập nền tảng gia đình (nhà ở, con cái học hành) và mạng lưới nghiên cứu tại trung tâm Đà Nẵng. 

Việc phải di chuyển quãng đường 60-70km mỗi ngày sẽ gây suy kiệt sức khỏe, xáo trộn tâm lý, dễ dẫn đến tình trạng "chảy máu chất xám" ngay tại trung tâm TP. 

Nếu các trường đại học dịch chuyển về phía nam TP, nơi hạ tầng học thuật, y tế, dịch vụ chưa tương xứng sẽ làm tăng chi phí sinh hoạt, giảm động lực làm việc, khó thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ ba là cô lập môi trường phát triển của sinh viên. Trường đại học hiện đại là không gian mở, gắn liền với nhịp sống của doanh nghiệp, công nghiệp. Việc đẩy sinh viên ra quá xa trung tâm kinh tế của TP sẽ cắt đứt chuỗi liên kết nhà trường - doanh nghiệp.

Sinh viên mất đi môi trường cọ xát, thiếu hụt cơ hội thực tập, việc làm thêm, môi trường khởi nghiệp sôi động. Dịch chuyển các trường đại học về phía nam khó ươm mầm cho những thế hệ nhân lực năng động, thích ứng nhanh các mô hình kinh tế số.

Bạn Nguyễn Quốc Bảo, sinh viên Trường đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng), nói: "Tôi nghĩ về lâu dài, việc đưa các trường ra khu vực mới là xu hướng, giống như Hà Nội hay TP.HCM đang làm. 

Nếu quy hoạch tốt, có ký túc xá, hạ tầng đầy đủ thì sinh viên chỉ cần tập trung học cũng là điều tốt. Nhưng thực tế sinh viên không chỉ học mà còn làm thêm, thực tập, va chạm môi trường bên ngoài. Nếu chuyển đi mà chưa có hệ sinh thái doanh nghiệp, dịch vụ đi kèm thì bị hạn chế nhiều cơ hội".

Di dời đại học ra ngoại thành - Kỳ cuối: Thế giới chọn mô hình nào?

Đưa đại học ra ngoại thành không phải là câu chuyện mới nhưng cách các quốc gia thực hiện lại rất khác nhau.