Truyền thông nhà nước Iran hôm 6-9 đưa tin lực lượng an ninh bắt giữ 8 người bị cáo buộc liên hệ với các tổ chức “phản cách mạng” và “thân quân chủ”. 

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tại tỉnh Fars cáo buộc nhóm này sử dụng bom xăng và đốt lốp xe trong các cuộc biểu tình hồi tháng 1.

Vụ bắt giữ diễn ra trong bối cảnh giới lãnh đạo Iran ngày càng lo ngại về khả năng xuất hiện các cuộc biểu tình mới, khi kinh tế gặp nhiều khó khăn và tâm lý bất mãn trong xã hội gia tăng.

Mối lo phe "thân quân chủ"

Trong làn sóng bất ổn hồi tháng 1 và trên mạng xã hội, một số người Iran đã bày tỏ sự ủng hộ đối với việc khôi phục chế độ quân chủ, vốn chấm dứt sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979.

Ông Reza Pahlavi, cựu thái tử lưu vong của chế độ quân chủ Iran bị cách mạng Hồi giáo lật đổ, là một trong những nhân vật đối lập đáng chú ý với chính quyền Tehran. 

Hồi tháng 1, ông Pahlavi kêu gọi người dân trong nước tham gia đình công và biểu tình trên diện rộng, theo kênh Al Jazeera.

Các khẩu hiệu ủng hộ ông Pahlavi vẫn xuất hiện rải rác, nhưng hiện chưa có bằng chứng cho thấy một tổ chức vũ trang thân quân chủ quy mô lớn đang hoạt động bên trong Iran.

Các cuộc biểu tình tại Iran trong những năm gần đây chủ yếu xuất phát từ bất mãn về kinh tế và những hạn chế xã hội, thay vì một phong trào có tổ chức nhằm khôi phục chế độ quân chủ.

Tuy nhiên, trong những tháng đầu của cuộc chiến bắt đầu từ cuối tháng 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu từng công khai đề cập khả năng “thay đổi quyền lực” tại Iran. 

Những lời kêu gọi khôi phục chế độ quân chủ cũng xuất hiện tại một số cuộc tuần hành của người Iran ở nước ngoài khi đó.

Sau đó, chính quyền Iran liên tục công bố các chiến dịch trấn áp những người bị cáo buộc có liên hệ với phe thân quân chủ.

Ngày 18-3, Bộ Tình báo Iran tuyên bố đã triệt phá 111 nhóm mà cơ quan này gọi là “chân rết thân quân chủ” tại 26 tỉnh, thành trên cả nước.

Giới chức Iran cũng cáo buộc các cuộc biểu tình hồi tháng 1 là một âm mưu “đảo chính” do Mỹ và Israel hậu thuẫn, đồng thời cho rằng các nhóm ủng hộ chế độ cũ có liên quan.

Những nhóm vũ trang chính tại Iran

Các tay súng người Kurd hoạt động dọc biên giới phía tây Iran với Iraq hiện là mối đe dọa nghiêm trọng đối với nước này, theo Al Jazeera.

Nhiều nhóm vũ trang bị chính quyền Iran liệt vào danh sách các tổ chức "khủng bố", đã đồn trú tại khu vực bán tự trị của người Kurd ở miền bắc Iraq trong suốt nhiều năm qua.

Những năm gần đây, lực lượng quân đội Iran liên tục tấn công các căn cứ của những nhóm này tại Iraq, đồng thời nỗ lực đạt được các thỏa thuận an ninh với chính phủ Baghdad nhằm kiềm chế hoạt động của họ.

Trong giai đoạn đầu của cuộc chiến năm nay, chính quyền ông Trump từng xem xét khả năng sử dụng các nhóm vũ trang người Kurd để tiến hành một chiến dịch trên bộ quy mô nhỏ tại miền tây Iran. Động thái này nhằm phối hợp tác chiến với các tổ đội chiến đấu cơ và chiến hạm Mỹ - Israel.

Đầu tháng 3, Hãng Reuters đưa tin khoảng 5.000 - 8.000 tay súng người Kurd gốc Iran (gồm các nhóm như Đảng Vì một cuộc sống tự do ở khu vực người Kurd (PJAK) (PJAK), Đảng Dân chủ người Kurd Iran (PDKI) và Đảng Tự do người Kurd (PAK)) đã chuẩn bị cho một chiến dịch vượt biên tiềm năng và tiến hành đàm phán với các đại diện của Mỹ và Israel.

Tuy nhiên, các nhóm này cho biết họ thiếu thốn vũ khí và không nhận được tín hiệu tác chiến rõ ràng từ Washington. Kế hoạch trên không được triển khai, và đến tháng 4, IRGC đã điều động thêm quân tới các tỉnh biên giới.

Về sau, ông Trump nhiều lần tuyên bố đã cung cấp vũ khí cho lực lượng người Kurd, nhưng cáo buộc họ đã giữ lại số vũ khí này cho mục đích riêng.

Bên cạnh các lực lượng người Kurd, khu vực biên giới phía đông nam Iran cũng là địa bàn hoạt động của các tay súng ly khai người Baloch.

Cuối tháng 8, lực lượng an ninh Iran tuyên bố đã triệt phá một nhánh thuộc Jaish al-Adl, nhóm vũ trang nổi bật nhất của người Baloch.

Giới chức địa phương cho biết một phiến quân đã bị triệt hạ, 6 đối tượng bị bắt giữ, cùng nhiều súng trường, súng phóng lựu và chất nổ bị tịch thu. Dù vậy, nhóm này vẫn tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công lẻ tẻ, nhiều lần hạ sát các sĩ quan cảnh sát và thành viên IRGC.

Chính quyền Iran khẳng định sẽ tiếp tục siết chặt kiểm soát biên giới nhằm hạn chế sự xâm nhập của các nhóm vũ trang trong bối cảnh chiến sự.

Ông Alex Vatanka, nghiên cứu viên tại Viện Trung Đông (trụ sở tại Washington), nhận định rằng sự hậu thuẫn từ bên ngoài dành cho các nhóm nổi dậy người Kurd và người Baloch có thể làm trầm trọng thêm thách thức an ninh đối với chính quyền Tehran.

“Trong bối cảnh chiến tranh hiện nay, chính quyền Iran có thể xem bất kỳ sự gia tăng can thiệp từ bên ngoài nào nhằm hỗ trợ các nhóm vũ trang sắc tộc là mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia” - ông Vatanka nói.

"Tôi cho rằng các nhóm chiến binh sắc tộc chỉ có thể đóng vai trò mang tính quyết định [trong cuộc chiến] nếu họ là một phần của nỗ lực gây áp lực lên chính quyền Tehran do nước ngoài tài trợ. Cộng hòa Hồi giáo đã lường trước điều này và gọi đó là một chiến dịch chiến tranh phức hợp do nước ngoài dẫn dắt" - ông Vatanka phân tích thêm.

Về phần mình, ông Trita Parsi, nhà đồng sáng lập Viện Nghiên cứu Quincy (Mỹ), đánh giá rằng dù các lực lượng dân quân ly khai không gây ra mối đe dọa sinh tử đối với chính phủ, nhưng họ "có thể tạo ra rắc rối vô cùng lớn cho Tehran nếu cuộc chiến với Mỹ leo thang sau kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ và Washington quyết định triển khai bộ binh".

"Nếu ông Trump quyết định chấp nhận những rủi ro quân sự sau kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ mà trước đó ông từng né tránh, chẳng hạn như triển khai bộ binh, thì hoàn toàn có cơ sở để tin rằng Mỹ sẽ tìm cách tận dụng mạng lưới lực lượng dân quân vũ trang ở bên trong lãnh thổ Iran" - ông Parsi nhận định.

Iran đã bắt đầu hành động

Theo Trung tâm IRAM chuyên nghiên cứu về Iran (trụ sở tại Thổ Nhĩ Kỳ), Tehran nhận thức rõ mối đe dọa từ các nhóm vũ trang ở biên giới và đang chuyển sang chiến lược gây sức ép liên tục, thay vì chỉ phản ứng sau mỗi vụ việc.

Thay vì chỉ nhắm vào giới chóp bu (chiến thuật "đánh cắt đầu"), Iran hiện không kích có hệ thống vào toàn bộ mạng lưới tác chiến của đối phương. Mục tiêu không nhằm kiểm soát lãnh thổ hay tiêu diệt triệt để, mà để bào mòn năng lực tổng động viên, ngăn chặn từ xa nguy cơ bạo loạn nội địa.

Dù vậy, chiến dịch này có một ngoại lệ đầy toan tính rằng trong khi các nhóm KDPI, PAK... liên tục hứng đòn giáng mạnh, tổ chức PJAK lại được Tehran cố tình đưa ra ngoài tầm ngắm.

Theo IRAM, sự khác biệt này có thể phản ánh tính toán của Tehran nhằm duy trì kênh quan hệ với PJAK, đồng thời tạo ra sự nghi ngờ và chia rẽ giữa các nhóm người Kurd, qua đó làm suy yếu sự phối hợp của họ.

Iran sản xuất loạt vũ khí nội địa, đe dọa Mỹ bằng tên lửa mới

Iran đang đẩy mạnh sản xuất hàng loạt tên lửa, drone và hệ thống phòng thủ nội địa, sau khi các khí tài này phát huy hiệu quả trong cuộc xung đột với Mỹ và Israel.