Hôm ấy, tôi ghé nhà một người bạn thân. Trong bữa cơm tối, câu chuyện xoay sang chủ đề dựng vợ gả chồng cho con cái. Tôi buột miệng hỏi cậu con trai của bạn tôi: "Bao giờ cưới vợ nhớ mời chú nhé?". 

"Bao giờ con bé có bầu thì bố mẹ xuống cưới luôn cho chắc"

Cháu cười rồi tâm sự chân thành: năm nay cháu 29 tuổi, cháu đã có bạn gái 27 tuổi. Hai đứa yêu nhau vài năm nay, đủ chín chắn, cả hai đều đến tuổi dựng vợ gả chồng. Cháu đã nói với bố mẹ rằng muốn nhờ gia đình sang nhà bạn gái thưa chuyện cho đàng hoàng, để hai đứa được chính thức qua lại, coi nhau là người yêu đúng nghĩa.

Nghe con nói xong, người bố là bạn thân của tôi im lặng một lúc. Rồi ông chậm rãi buông một câu: "Bao giờ con bé có bầu thì bố mẹ xuống. Cưới luôn cho chắc".

Câu nói được thốt ra rất bình thản, như thể đó là một phương án hợp lý đã được cân nhắc kỹ lưỡng.

Sau đó, người bố giải thích rõ hơn. Ông không ghét bỏ, cũng không coi nhẹ cô gái kia. Trái lại, ông lo, được tích lũy từ những gì ông đã chứng kiến suốt nhiều năm sống.

Ông bảo, giờ hiếm muộn nhiều lắm. Không ít cặp cưới nhau xong mới phát hiện khó có con. Chạy chữa vài năm, tiền bạc đội nón ra đi, tinh thần mệt mỏi, áp lực từ hai bên gia đình ngày một nặng nề, rồi vợ chồng cũng chẳng còn giữ được nhau. 

Trong suy nghĩ của ông, "có bầu rồi cưới" là cách chắc chắn nhất để tránh rủi ro, để không phải gặp tình cảnh trên sau này.

Nghe đến đó, tôi chợt hiểu đây không phải là câu nói thiếu trách nhiệm. Đó là nỗi sợ rất thực của những người làm cha, làm mẹ. Một thế hệ từng tin rằng hôn nhân không có con thì khó bền. Từng chứng kiến không ít gia đình tan vỡ chỉ vì hai chữ "chưa có tin vui". Từng coi sinh nở như trụ cột, như bằng chứng cho sự ổn định của một mái nhà.

Tôi nhận ra rằng có bầu trước hôn nhân thực ra không phải là một sự bảo đảm, mà chỉ là một cách dời rủi ro từ tương lai về hiện tại. Không ít cuộc hôn nhân vẫn tan vỡ dù đã có con; và cũng có những gia đình không con nhưng vẫn gắn bó, tử tế với nhau đến cuối đời. 

Khi sinh nở được xem như điều kiện tiên quyết, ta dễ nhầm lẫn giữa nguyên nhân và kết quả, giữa nền tảng của hôn nhân và hệ quả của nó.

Ai gánh rủi ro khi không có con?

Điều khiến tôi băn khoăn nhất là khi nỗi sợ ấy trở thành điều kiện, thì ai đang gánh phần rủi ro lớn nhất?

Người mang thai là phụ nữ. Nếu mối quan hệ không đi đến hôn nhân, hậu quả xã hội và tâm lý thường đổ dồn về phía ai? Nếu gia đình đổi ý, ai là người chịu điều tiếng? Ai là người phải mang theo vết hằn ấy lâu nhất?

Vấn đề nữa là ai có quyền đặt điều kiện để cảm thấy an tâm. Khi một mối quan hệ cần đến việc mang thai để được thừa nhận, thì sự bất bình đẳng không còn nằm ở cảm xúc, mà đã trở thành một cơ chế im lặng, rất bình thản, rất quen thuộc, và vì thế càng khó nhận ra.

Chưa kể, nỗi lo "không có bầu" thường được nói ra như thể đó là câu chuyện, là trách nhiệm của phụ nữ, trong khi y học đã khẳng định vô sinh có thể đến từ cả hai phía. 

Trong đời sống, áp lực vẫn âm thầm đặt lên vai người nữ, đôi khi không lời buộc tội, nhưng dai dẳng, như thể việc sinh nở trước hết là trách nhiệm, thậm chí là lỗi, của riêng phụ nữ.

Điều đáng nói là những điều kiện ấy hiếm khi được gọi tên như một sự bất công. Chúng tồn tại dưới dạng "kinh nghiệm sống", "lo xa cho con", hay đơn giản là "thực tế xã hội". Chính vì được bọc trong thiện ý, nên chúng càng ít bị chất vấn, và càng dễ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Bạn tôi nói, con anh hiểu bố. Hiểu rất rõ. Hiểu cả nỗi lo, cả trải nghiệm, cả mong muốn "cho chắc" của người đi trước. Nhưng có thể con anh cũng hiểu một điều khác, nếu ngay từ đầu đã chọn cách an tâm bằng việc đặt người khác vào thế rủi ro, thì cuộc hôn nhân ấy sẽ bắt đầu bằng một món nợ vô hình.

Cháu nói với tôi: "Nếu có khó khăn, con muốn hai đứa cùng đối mặt sau khi cưới. Chứ không phải chứng minh khả năng sinh con trước rồi mới được cưới".

Câu nói ấy khiến tôi nghĩ đến rất nhiều người xung quanh mình. Những người từng hỏi nhau: Lỡ cưới về không có con thì sao? Lỡ chạy chữa tốn kém quá thì sao? Lỡ khổ cả đời thì sao?

Điều đó phản ánh một số người đang sống trong tâm thế phòng ngừa rủi ro. Nhưng khi nỗi sợ dẫn dắt mọi quyết định, hôn nhân dần bị đối xử như một hợp đồng cần đủ điều kiện bảo đảm, thay vì một sự lựa chọn cùng nhau chấp nhận những điều không thể tính hết.

Có lẽ, khác biệt không hẳn nằm ở tuổi tác hay đạo đức, mà ở cách mỗi thế hệ đối diện với khó khăn. Và hôn nhân, trong hoàn cảnh ấy, dễ bị kéo vào logic phòng ngừa, thay vì được giữ lại như một cam kết cùng nhau gánh chịu.

Tôi kể câu chuyện này không nhằm phán xét. Nó chỉ để lại một câu hỏi lơ lửng, rất quen, rất đời: Chúng ta đang cưới nhau vì tin vào nhau, hay vì sợ rằng nếu không tính toán đủ kỹ, ta sẽ trả giá quá đắt?

Thực tế không có phương án nào "cho chắc" tuyệt đối trong hôn nhân. Mọi sự an tâm được xây dựng trên việc chuyển rủi ro sang người khác, suy cho cùng, chỉ là sự yên ổn tạm thời.

Coi trọng đám cưới hơn đăng ký kết hôn: Thiệt thòi khi 'đụng' chuyện

Dư luận mấy hôm nay bàn nhiều về chuyện chàng trai đi hỏi cưới hai cô gái trong vòng ba tuần sau khi cả hai phụ nữ đều đang mang thai. Hai cô được cưới nhưng không có gì để đảm bảo quyền lợi về hôn nhân đúng pháp luật.