Ngày 8-9 tại TP.HCM, Trung tâm Đào tạo khu vực của Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục các nước Đông Nam Á (SEAMEO RETRAC) tại Việt Nam và Trung tâm châu Á - Thái Bình Dương vì sự hiểu biết quốc tế của UNESCO (UNESCO APCEIU) tổ chức Hội thảo khu vực về giáo dục công dân toàn cầu tại Đông Nam Á.

Học sinh Việt Nam cần thêm thời gian để học thực chất

Trao đổi với Tuổi Trẻ bên lề hội thảo, bà Jeongmin Eom - Trưởng bộ phận giáo dục và đào tạo UNESCO APCEIU - đánh giá Việt Nam có những nền tảng thuận lợi như tỉ lệ biết chữ cao, xã hội coi trọng giáo dục và nhà trường chú trọng năng lực giảng dạy.

Theo bà, giáo dục Việt Nam có thể mở rộng mục tiêu ra ngoài thành tích học tập. Học sinh cần giữ được bản sắc gắn với văn hóa của mình, đồng thời cởi mở với người khác, biết đồng cảm và ý thức về trách nhiệm với cộng đồng rộng lớn hơn.

Chẳng hạn với những nội dung giáo dục công dân toàn cầu, bà Eom cho rằng Việt Nam nên bắt đầu ở chính sách và khung chương trình. Tuy nhiên những nội dung này rất dễ trở thành khẩu hiệu nếu học sinh chỉ học khái niệm. 

Các em cần được làm dự án, tự tìm hiểu vấn đề, trao đổi, hợp tác, đưa ra quyết định và thử tạo ra những thay đổi nhỏ trong cộng đồng. 

"Công dân toàn cầu không nên chỉ là một ý niệm hay khẩu hiệu. Đó phải là điều học sinh thực hành trong cách suy nghĩ, tương tác, ra quyết định và hành động hằng ngày", bà Eom nói.

Theo bà, cách học này cần đủ thời gian để học sinh đi sâu vào một vấn đề, tự tìm giải pháp rồi thử hành động. Đây cũng là điểm bà cho rằng hệ thống giáo dục cần thay đổi. "Hệ thống giáo dục cần thay đổi để dành nhiều không gian hơn cho việc học thực chất, vượt ra khỏi cách học thiên về thi cử và thành tích học thuật", bà Eom nói.

Bà cũng cho rằng giáo viên trong những năm tới cần phát triển năng lực vượt ra ngoài chuyện biết sử dụng công nghệ. Giáo viên phải biết thiết kế và tổ chức hoạt động học, sử dụng công nghệ, kể cả AI, để hỗ trợ học sinh tìm hiểu vấn đề, hợp tác, sáng tạo và rèn tư duy phản biện.

Các năng lực khác gồm dạy học theo dự án, học qua trải nghiệm, dạy học phân hóa và các cách đánh giá tập trung vào năng lực của học sinh hơn là chỉ kiểm tra kiến thức. Giáo viên cũng cần liên tục học hỏi, tự xem xét cách dạy của mình và làm việc nhiều hơn với đồng nghiệp.

Nói về những xu hướng giáo dục Việt Nam cần chú ý trong 5-10 năm tới, bà Eom nêu AI và chuyển đổi số, biến đổi khí hậu và phát triển bền vững, học tập suốt đời và hợp tác khu vực.

Bà cho rằng sự phát triển của AI cũng nhắc giáo dục phải dành chỗ cho những hoạt động ít phụ thuộc vào công nghệ hơn, gần với thiên nhiên, các mối quan hệ đời thực và cộng đồng. Việt Nam cũng có thể tận dụng tốt hơn các mạng lưới hợp tác quốc tế để mở rộng hợp tác giáo dục trong khu vực.

Cam kết chống bắt nạt cũng là một phần của giáo dục

Tiến sĩ Ananto Kusuma Seta - nguyên Chủ tịch điều hành Ủy ban Quốc gia Indonesia về UNESCO - đưa ra những ví dụ cụ thể về cách các giá trị công dân toàn cầu có thể đi vào đời sống trường học.

Ông đề cập những thực hành đơn giản ngay đầu giờ như để học sinh suy nghĩ về bản thân, cam kết chống bắt nạt, tập lắng nghe và tôn trọng ý kiến khác biệt. Những hành vi được lặp lại hằng ngày sẽ dần trở thành một phần của văn hóa trường học.

Ông Seta cũng nói về các dự án theo nhóm nhỏ. Quá trình cùng hoàn thành một nhiệm vụ giúp học sinh học kiến thức môn học, đồng thời tập trao đổi, trình bày ý kiến, phản hồi lịch sự, hợp tác và tôn trọng người khác.

Theo ông, giáo dục cần có sự tham gia của gia đình và cộng đồng. Nhà trường cũng cần quan tâm cách học sinh ứng xử trong quá trình đánh giá sự phát triển của các em, thay vì chỉ dựa vào điểm số và kết quả môn học.

Bà Lê Thị Thùy Dương - Giám đốc Trung tâm Đào tạo khu vực của SEAMEO tại Việt Nam - cho rằng những mục tiêu lớn như hòa bình có thể bắt đầu từ những điều rất gần với học sinh.

"Hòa bình có thể bắt đầu từ một lớp học, một cuộc trò chuyện, một cộng đồng. Và từ cách chúng ta giúp mọi người hiểu nhau hơn, tôn trọng nhau hơn và biết quan tâm đến nhau", bà Dương nói.

Trường lớp Việt Nam ngày càng tốt, học sinh có cần đi du học?

Chất lượng giáo dục đại học Việt Nam đang ngày càng được nâng cao, trong khi các chương trình quốc tế, giảng viên nước ngoài và hợp tác giáo dục xuyên biên giới ngày càng phổ biến. Nhiều giá trị từng được xem là 'đặc quyền của du học' nay đã có thể tìm thấy ngay tại Việt Nam.