Dù cũng có những lo ngại rủi ro thay đổi chính sách thuế liên tục có thể tác động đến hoạt động xuất khẩu trong dài hạn, nhưng mức áp thuế điều chỉnh còn 10% được xem là tin vui với doanh nghiệp trong những ngày đầu năm mới.

Tin vui giữa lúc giảm đơn hàng

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Đức Thăng - Giám đốc điều hành Công ty CP may Đáp Cầu, chuyên xuất khẩu hàng may mặc sang Mỹ - cho biết đơn hàng và đơn giá đã giảm mạnh từ 15 - 20% kể từ tháng 10 năm ngoái khi lệnh áp thuế có hiệu lực, khiến doanh nghiệp không thể chạy hết dây chuyền sản xuất.

Các nhà đặt hàng chỉ với số lượng nhỏ lẻ, số lượng giảm liên tục từ suốt bốn tháng qua, nên để đảm bảo đời sống cho người lao động, duy trì hoạt động của nhà máy, doanh nghiệp này đã nhận gần như mọi đơn hàng dù làm không có lãi khi đơn giá cũng giảm mạnh.

Vì vậy, trước thông tin Mỹ áp thuế xuống còn 10% cho tất cả các nước, hàng dệt may Việt Nam có lợi thế hơn hẳn so với nhiều đối thủ cạnh tranh khác, ông Thăng nhận định doanh nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội nhận được những đơn hàng tích cực trong đầu năm mới.

"Đặc biệt, Việt Nam là nước có khả năng cạnh tranh tốt hơn với nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á nhờ tay nghề tốt, sản phẩm chất lượng và thời gian giao hàng nhanh, đáp ứng nhu cầu của khách và đơn giá linh hoạt, nên vẫn được lựa chọn khi thị trường có biến động", ông Thăng nói.

Tương tự, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cũng cho rằng việc Mỹ áp thuế đồng loạt các nước với mức 10% là tin tốt cho ngành trái cây của Việt Nam trong những ngày đầu năm mới. Bởi đây là mức thuế thấp hơn trước, giúp hàng hóa xuất khẩu cạnh tranh hơn và bán được nhiều hàng hơn.

Trong thực tế, nhiều loại trái cây Việt Nam trước đây chịu thuế 20% khi xuất sang thị trường Mỹ, cao hơn so với mức thuế 19% của các đối thủ cạnh tranh. Do vậy, với mức thuế mới 10%, bằng với mức thuế của các đối thủ, trong khi trái cây Việt Nam có lợi thế hơn so với các đối thủ nên khả năng cạnh tranh tốt hơn.

"Các sản phẩm càng ngày chất lượng càng tốt, nên thị trường mua nhiều, kim ngạch tăng, các sản phẩm có quanh năm như sầu riêng. Trình độ chế biến sâu cũng ngày càng tăng lên, trong khi Mỹ là thị trường tiêu thụ hàng chế biến rất nhiều như sầu riêng, hàng đông lạnh, hộp, nước trái cây... nên đây sẽ là lợi thế lớn", ông Nguyên nhận định.

Dù vậy, theo ông Nguyên, mức áp thuế 10% này thực hiện trong 150 ngày, cho thấy thị trường Mỹ vẫn là thị trường khó đoán khi chính sách thuế hay thay đổi. Đặc biệt, thay vì áp dụng chính sách thuế quan, nước này và nhiều nước nhập khẩu trái cây đưa ra chính sách quản lý bằng các hàng rào kỹ thuật.

Theo đó, các sản phẩm kiểm soát chặt chẽ về chất lượng với những tiêu chuẩn gay gắt hơn, sản xuất xanh và quản lý mã vùng trồng chặt chẽ hơn. "Vì vậy, cùng với việc nâng cao chất lượng sản phẩm, cần khai thác tốt các lợi thế mà FTA mang lại để giúp hàng Việt Nam cạnh tranh tốt hơn", ông Nguyên nói.

Chuyển từ lượng sang chất để tận dụng cơ hội

Ông Mạc Quốc Anh - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội - cho hay chính sách thuế quan mới của Mỹ cần được nhìn nhận trong tổng thể chiến lược tái cấu trúc thương mại toàn cầu của Mỹ nhằm giảm thâm hụt thương mại, tái công nghiệp hóa nội địa và điều chỉnh chuỗi cung ứng theo hướng "an ninh kinh tế".

Khi Mỹ áp mức thuế nhập khẩu phổ quát mới đối với nhiều đối tác, khu vực ASEAN chịu tác động trực tiếp vì đây là trung tâm sản xuất thay thế trong giai đoạn hậu căng thẳng Mỹ - Trung. Về nguyên tắc kinh tế, thuế nhập khẩu làm tăng giá hàng hóa tại thị trường Mỹ, giảm sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu và thu hẹp biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, mức điều chỉnh thuế mới - nếu thấp hơn các mức đối ứng cao trước đó - lại có thể giúp giảm áp lực ngắn hạn cho một số quốc gia, trong đó có Việt Nam. Vì thế, ông Quốc Anh cho rằng những tác động mang tính hai mặt.

Thứ nhất, do Việt Nam là một trong những quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Mỹ, nên mọi điều chỉnh thuế đều có thể tạo ra rủi ro lớn nhất không chỉ nằm ở mức thuế, mà ở khả năng Mỹ tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại, kiểm soát xuất xứ và chống chuyển tải bất hợp pháp.

Nếu bị áp thuế cao hơn hoặc điều tra diện rộng, các ngành chủ lực như điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ sẽ chịu ảnh hưởng rõ rệt. Ngược lại, nếu mức thuế được chuẩn hóa ở ngưỡng hợp lý và không mang tính phân biệt cao, Việt Nam có thể "nhẹ gánh" hơn so với các kịch bản trước đây khi từng đối mặt với nguy cơ áp thuế đối ứng rất cao.

Vì thế, khi Mỹ ưu tiên cân bằng thương mại và bảo vệ sản xuất nội địa, các quốc gia thặng dư lớn như Việt Nam cần chuyển từ chiến lược "tăng lượng" sang "tăng chất". Theo đó, doanh nghiệp Việt Nam cần giảm mức độ phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ bằng cách tận dụng sâu các FTA như CPTPP, EVFTA, RCEP nhằm mở rộng, đa dạng thị trường xuất khẩu.

"Cùng với đó, các doanh nghiệp Việt cần nâng cao tỉ lệ nội địa hóa, minh bạch hóa chuỗi cung ứng và hệ thống truy xuất nguồn gốc để giảm rủi ro điều tra phòng vệ thương mại. Tiếp tục đầu tư công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số và tiêu chuẩn ESG nhằm tăng giá trị gia tăng, sản phẩm có hàm lượng công nghệ và thương hiệu cao...", ông Quốc Anh nói.

Ngoài ra, các chuyên gia cũng bày tỏ mong muốn Chính phủ và các bộ ngành tiếp tục duy trì đối thoại thương mại cấp cao với Mỹ để xử lý các vấn đề như mất cân đối thương mại, mở cửa thị trường hai chiều và hợp tác đầu tư chiến lược.

"Phải chuyển dần từ mô hình gia công xuất khẩu sang mô hình tham gia sâu vào chuỗi giá trị, phát triển công nghiệp hỗ trợ và kinh tế số để vượt qua những thách thức và tận dụng cơ hội từ chính sách thuế quan cho xuất khẩu", một chuyên gia khuyến cáo.

* Ông PHẠM QUANG ANH (Giám đốc Công ty TNHH sản xuất may mặc Dony):

Sự thiếu ổn định còn đáng lo hơn mức thuế cao

Thị trường Mỹ chiếm khoảng 40% tổng sản lượng của Dony, tương đương hơn 600.000 sản phẩm/năm trong tổng số 1,6 triệu sản phẩm công ty sản xuất.

Với tôi, điều quan trọng không nằm ở con số tuyệt đối 10% hay 20%, mà ở tương quan so sánh với các đối thủ cạnh tranh.

Nếu mức thuế của Việt Nam thấp hơn các quốc gia khác, doanh nghiệp vẫn có lợi thế để duy trì đơn hàng.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không phải là chi phí mà là sự thiếu ổn định của chính sách trong giai đoạn 2025 - 2026. Sự "bất định" khiến khách hàng Mỹ trở nên dè dặt, xu hướng đặt hàng ngắn hạn theo nhu cầu thực tế thay vì ký hợp đồng dài hạn như trước. Điều này khiến doanh nghiệp khó chủ động kế hoạch sản xuất và đầu tư.

Do vậy, doanh nghiệp buộc phải lựa chọn chiến lược thận trọng. Không mở rộng ồ ạt nhà xưởng hay đầu tư thêm tài sản cố định khi tương lai thị trường còn nhiều biến động. Thay vào đó, công ty ưu tiên "tích hợp nguồn lực", kết nối với các xưởng may đối tác để cùng thực hiện đơn hàng lớn khi cần thiết. Cách làm này giúp doanh nghiệp vừa đáp ứng được nhu cầu tăng trưởng, giữ chân khách hàng, vừa hạn chế rủi ro tài chính.

Ngoài ra, doanh nghiệp vẫn chủ động tìm kiếm đơn hàng mới và duy trì sản xuất bình thường, nhưng sẽ tăng trưởng bằng cách tích hợp nguồn lực thay vì tiếp tục bơm tiền đầu tư vào tài sản cố định trong lúc này.

Mục tiêu cao nhất vừa đảm bảo đáp ứng được nhu cầu tăng trưởng và giữ chân khách hàng, vừa giảm thiểu rủi ro tài chính, không "bơm tiền" đầu tư dàn trải khi thị trường còn nhiều biến động.

* Ông NGUYỄN CHÁNH PHƯƠNG (Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM - HAWA):

Vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường

Việc cơ chế thuế đối ứng bị bác bỏ và mức thuế nhập khẩu bổ sung tạm thời đối với nhiều mặt hàng gỗ xuất khẩu sang Mỹ giảm còn 10% (thay vì 20 - 25% trước đây) là tín hiệu tích cực cho ngành gỗ Việt Nam.

Các sản phẩm như gỗ tròn, ván gỗ và nhiều mặt hàng nội thất (ngoại trừ nhóm đang chịu thuế theo Mục 232) dự kiến chỉ chịu mức 10% trong thời hạn 150 ngày kể từ 24-2.

Điều này phần nào giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí và cải thiện khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, mức thuế 10% chưa đủ tạo ra bước ngoặt lớn ngay lập tức. Điều doanh nghiệp cần nhất không chỉ là thuế thấp mà là sự ổn định.

Trong bối cảnh thâm hụt thương mại của Mỹ với nhiều quốc gia vẫn còn, chính quyền Mỹ hoàn toàn có thể sử dụng các công cụ pháp lý khác để điều chỉnh chính sách khi cần thiết. Trong đó, nỗi lo lớn nhất không nằm ở thuế nhập khẩu phổ quát, mà ở các cuộc điều tra phòng vệ thương mại.

Gỗ dán cứng và gỗ dán trang trí đang đối mặt với kết luận sơ bộ về chống trợ cấp ở mức trung bình trên 15%, trong khi thuế chống bán phá giá dự kiến có thể cao hơn nhiều. Nếu cả thuế nhập khẩu bổ sung 10% (theo Mục 122) và thuế chống trợ cấp, chống bán phá giá cùng áp dụng, doanh nghiệp có thể phải chịu tác động kép, thậm chí "thuế chồng thuế", khiến việc xuất khẩu sang Mỹ gặp nhiều khó khăn trong năm 2026.

Ngoài ra, một số mặt hàng nội thất chủ lực như tủ gỗ, tủ phòng tắm, ghế gỗ vẫn đang chịu thuế theo Mục 232 ở mức cao.

Điều này cho thấy thị trường Mỹ, đặc biệt trong bối cảnh chính sách thuế thời Tổng thống Donald Trump, vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường. Trước tình hình đó, doanh nghiệp cần tập trung vào nền tảng phát triển bền vững: minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc xuất xứ, tuân thủ quy định truy xuất nguyên liệu gỗ hợp pháp, đảm bảo tiêu chuẩn lao động và tránh mọi hành vi gian lận thương mại liên quan đến chuyển tải hoặc giả mạo xuất xứ...

Thuế 10% vừa áp dụng, chính quyền Trump đã muốn nâng lên 15%

Chính quyền Trump đang xúc tiến nâng thuế lên 15% với hàng hóa nước ngoài, ngay sau khi mức thuế 10% vừa có hiệu lực, làm dấy lên nhiều lo ngại.