Một phán quyết từ Tòa án tối cao Mỹ đã đủ sức làm rung chuyển toàn bộ hệ thống thỏa thuận thương mại mà Washington xây dựng suốt một năm qua. 

Tuần này, các đối tác thương mại lớn của Mỹ - từ Liên minh châu Âu (EU) đến Vương quốc Anh - đồng loạt tạm dừng để đánh giá lại những gì họ đã đạt được với ông Trump, trong khi Tổng thống Mỹ không ngần ngại cảnh báo sẽ áp thuế cao hơn với bất kỳ quốc gia nào dám phản ứng.

EU đóng băng, G7 họp khẩn

EU là một trong những đối tác phản ứng nhanh nhất. Ngay đầu tuần, khối này quyết định "đóng băng" việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ cho đến khi tình hình trở nên rõ ràng hơn. Đánh giá ban đầu của EU cho thấy các đề xuất thuế quan mới nhất của ông Trump vi phạm thỏa thuận mà hai bên đã đạt được vào năm ngoái, theo Bloomberg.

"Chúng tôi muốn có sự rõ ràng về tình hình. Chúng tôi muốn phía Mỹ làm rõ rằng họ tôn trọng thỏa thuận, bởi đó là yếu tố then chốt" - ông Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại thuộc Nghị viện châu Âu, phát biểu hôm 23-2.

Theo thỏa thuận hai bên đạt được vào mùa hè năm ngoái, hầu hết hàng hóa EU chịu mức thuế 15% khi vào thị trường Mỹ, đến nay vẫn chưa được triển khai đầy đủ. Nếu thỏa thuận này đổ vỡ, rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, vốn đã căng thẳng vì lập trường dao động của ông Trump về xung đột Nga - Ukraine, tham vọng kiểm soát đảo Greenland và những phát ngôn công kích nhắm vào các lãnh đạo EU, sẽ càng thêm sâu sắc.

Người phát ngôn Ủy ban châu Âu Olof Gill cho biết EU đang tích cực thu thập thêm thông tin từ các quan chức Mỹ: "Việc làm rõ hoàn toàn ý nghĩa của những diễn biến mới này đối với quan hệ thương mại EU - Mỹ là điều tối thiểu cần thiết để chúng tôi có thể đưa ra đánh giá tỉnh táo và quyết định các bước tiếp theo. Chúng tôi cần thêm thông tin để hiểu đầy đủ bức tranh toàn cảnh".

Cùng ngày, trong cuộc họp trực tuyến hôm 23-2, các bộ trưởng thương mại Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) cũng ngồi lại bàn thảo về sự bất ổn xoay quanh chính sách thuế quan của chính quyền ông Trump. Theo Jiji Press, các thành viên châu Âu trong G7 kêu gọi Mỹ đối xử công bằng và bảo đảm môi trường thương mại ổn định, có thể dự đoán được cho các doanh nghiệp châu Âu.

Anh mất vị thế đặc biệt?

Trong khi EU chờ đợi, Vương quốc Anh, quốc gia đầu tiên đạt thỏa thuận thương mại trong nhiệm kỳ hai của ông Trump, cũng đang lo ngại về vị thế của mình. 

Theo thỏa thuận ký kết hồi tháng 5-2025, Anh được hưởng mức thuế ưu đãi 10% cùng một số ưu đãi theo ngành đối với xuất khẩu ô tô và linh kiện máy bay, đổi lại phải chấp nhận tăng nhập khẩu thịt bò và ethanol từ Mỹ. Cả hai chính phủ khi đó đều nhấn mạnh "mối quan hệ đặc biệt" giữa hai nước.

Tuy nhiên, khi ông Trump nâng mức thuế toàn cầu lên 15%, các lãnh đạo London tỏ ra kém chắc chắn hơn về vị thế đặc biệt đó. Theo tổ chức giám sát thương mại độc lập Global Trade Alert, Anh là nước chịu thiệt hại lớn nhất trong số 20 quốc gia xuất khẩu hàng đầu vào Mỹ. Phần lớn thương mại giữa Anh và Mỹ là dịch vụ, nhưng năm ngoái Anh đã xuất khẩu hàng hóa trị giá khoảng 60 tỉ bảng Anh (81 tỉ USD) sang Mỹ, từ khoảng 40.000 doanh nghiệp.

"Các doanh nghiệp này sẽ thất vọng trước diễn biến mới nhất. Chúng tôi từng lo ngại rằng phương án B của Tổng thống Trump có thể gây bất lợi hơn cho doanh nghiệp Anh và thực tế đang cho thấy điều đó" - ông William Bain, Trưởng bộ phận chính sách thương mại của Phòng Thương mại Anh, bình luận. Hôm 23-2, Vương quốc Anh cho biết đang thúc giục các quan chức Mỹ làm rõ liệu thỏa thuận giữa hai bên có tiếp tục được duy trì hay không.

Bức tranh toàn cầu không kém phần mờ nhạt: Trung Quốc kêu gọi Washington dỡ bỏ các biện pháp thuế quan đơn phương, trong khi Ấn Độ trì hoãn các cuộc đàm phán đã lên kế hoạch. Cuối tuần trước, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết chính quyền ông Trump dự kiến mở các cuộc điều tra mới theo mục 301 về hành vi thương mại không công bằng - bước đi pháp lý có thể cho phép Mỹ dọa áp thêm các mức thuế mới.

Về phần mình, ông Trump không tỏ ra nhượng bộ. "Bất kỳ quốc gia nào muốn "giở trò" với phán quyết nực cười của Tòa án tối cao, đặc biệt là những nước đã trục lợi từ Mỹ suốt nhiều năm, thậm chí nhiều thập niên, sẽ phải đối mặt với mức thuế quan cao hơn nhiều và còn tệ hơn so với những gì họ vừa mới đồng ý gần đây", ông Trump viết trên Truth Social hôm 23-2.

Thuế quan mới của Mỹ có hiệu lực vào hôm nay

Ngày 24-2, các mức thuế quan mới của Mỹ chính thức có hiệu lực, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ loạt mức thuế trước đó do Tổng thống Donald Trump áp đặt.