Thậm chí doanh nhân này còn hứa hẹn rút ngắn thời gian hiện thực hóa "khu định cư sao Hỏa" từ 40-80 năm như kế hoạch ban đầu xuống ngay cuối thập niên thứ 4 của thế kỷ 21. Nhân loại chẳng phải đến đại thảm họa toàn cầu nào mới cần con tàu cứu sinh Noah, mà có thể bình yên du hành vũ trụ đi tìm "miền đất hứa".

Đi sau nhưng ngày càng quan trọng

Mới đây vào ngày 20-5-2026, sau khi thị trường tài chính Mỹ đóng cửa, siêu tỉ phú Mỹ Elon Musk một lần nữa lại khiến Phố Wall phải ngước nhìn lên bầu trời. 

SpaceX được định giá 1.750 tỉ USD chuẩn bị thực hiện thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) lớn nhất lịch sử. SpaceX kỳ vọng huy động hơn 75 tỉ USD, vượt xa kỷ lục Công ty Saudi Aramco thiết lập niêm yết năm 2019. 

Có lẽ bất cứ nhà đầu tư nào cũng phải ngước nhìn bầu trời khi bỏ tiền vào SpaceX của doanh nhân có tầm nhìn vũ trụ này.

Đó là tất cả lời lãi Elon Musk cam kết đều ở... trên trời theo đúng nghĩa đen, từ các vụ phóng tên lửa chở người hay hàng hóa, mở rộng mạng lưới vệ tinh, xây dựng trạm Mặt trăng, thành phố Hỏa tinh, lập trung tâm dữ liệu khổng lồ nhất thế giới trên không gian. 

Theo The Economist, tỉ phú này cho rằng việc xây dựng trung tâm dữ liệu cho trí tuệ nhân tạo (AI) ở Trái đất quá tốn kém vì thiếu nguồn điện, đất đai đắt đỏ, chính sách nhiêu khê và cả phản ứng người dân. 

Bài toán khó này có thể giải được trên không gian, Mặt trăng hay sao Hỏa với nguồn năng lượng Mặt trời vô tận và tất nhiên là không phải bỏ tiền mua đất hay đóng thuế cho ai. Nói tóm lại, công chúng đầu tư tiền bạc vào SpaceX, tức là bỏ tiền vào... vũ trụ, vào tầm nhìn không chỉ xa xăm về không gian mà còn cả về thời gian mươi năm, vài chục năm và hàng trăm năm nữa...

Tất nhiên, nhà đầu tư không dại dột quăng tiền cho sự viễn tưởng lãng mạn. Elon Musk cũng như nhiều doanh nhân hoạt động trong ngành vũ trụ đã nói được, làm được. Họ không chỉ gặt hái lợi nhuận khổng lồ, tạo niềm tin công chúng mà còn khiến chính quyền và các cơ quan khoa học như "ngọn Thái Sơn" NASA phải hợp tác, các công ty lừng lẫy lâu đời như Boeing cũng cần chia sẻ dự án.

Nếu như trước đây, việc khám phá vũ trụ luôn là "chương trình vĩ đại" của nhà nước thì hai thập niên gần đây điều này đã thay đổi. 

"Sân chơi vũ trụ" xuất hiện thêm nhiều anh hào là các công ty nhân chủ yếu ở Mỹ như SpaceX của Elon Musk, Blue Origin của tỉ phú Jeff Bezos, Công ty Virgin Galactic của Richard Branson, Công ty Sierra Space của Eren Ozmen và Fatih Ozmen, Axiom Space của Michael T. Suffredini và Kam Ghaffarian, Công ty Relativity Space của Eric Schmidt, Công ty United Launch Alliance (ULA) của liên doanh hai tập đoàn hàng không vũ trụ và quốc phòng hàng đầu Mỹ là Boeing và Lockheed Martin...

Các công ty vũ trụ tư nhân không chỉ phóng tên lửa, họ liên tiếp chế tạo động cơ tên lửa các thế hệ mới có thể tái sử dụng, đưa người và hàng hóa lên không gian, chuẩn bị thiết lập nhà máy sản xuất trên quỹ đạo, xây dựng môi trường sống trong không gian và các trải nghiệm du lịch thương mại. 

Đi sau các chính phủ và những cơ quan khoa học được tiếp sức bởi nguồn lực khổng lồ nhà nước nhưng chính các công ty vũ trụ tư nhân đã định hình lại ngành công nghiệp này.

Thành công nhiều dự án vũ trụ

Chính SpaceX đã đưa hơn 10.000 vệ tinh lên quỹ đạo, trở thành thế lực viễn thông tư nhân số 1 thế giới. Còn Relativity Space sử dụng tên lửa được in 3D và động cơ thế hệ mới để sản xuất nhanh hơn và quan trọng nhất là giảm được chi phí vốn rất đắt đỏ cho các cuộc phóng tên lửa vũ trụ. Những đổi mới của họ góp phần thúc đẩy thương mại hóa không gian theo chiều hướng nhanh hơn, dễ hơn và rẻ hơn...

Theo trang space.com, tàu vũ trụ Dragon của SpaceX lần đầu tiên bay đến Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) năm 2012 và Crew Dragon trở thành tàu vũ trụ có người lái tư nhân đầu tiên đến ISS vào năm 2020. Elon Musk, người sáng lập SpaceX, kể rằng ông đặt tên Dragon cho tàu vũ trụ là theo bài hát Puff, the Magic Dragon, một giai điệu thập niên 1960 của nhóm nhạc dân gian Peter, Paul and Mary. 

Vị doanh nhân tầm nhìn vũ trụ nói rằng ông chọn cái tên này vì các nhà phê bình cho rằng kế hoạch kinh doanh của ông là bất khả thi. Sau đó những gì SpaceX làm được đã cho thấy đầu óc Elon Musk đã vượt điều thường tình trên Trái đất và thành công chứ không chỉ là kẻ mộng mơ, kỳ dị như một số nhận xét.

Mốc thời gian quan trọng với SpaceX là tàu Dragon vượt qua cuộc đánh giá thiết kế quan trọng của NASA vào tháng 10-2007. Tuy nhiên, từ trước đó hai năm SpaceX đã nhận được hợp đồng 396 triệu đô la cho dự án tham gia chương trình trình diễn dịch vụ vận tải quỹ đạo thương mại (COTS) của NASA. 

Một đột phá lớn đã xảy ra vào cuối năm 2008 khi NASA chọn tổ hợp tên lửa Falcon 9 và tàu Dragon của SpaceX để tiếp tế hàng hóa cho ISS. Hợp đồng này có giá trị tối thiểu 1,6 tỉ đô la, với tùy chọn gia hạn dịch vụ lên đến 3,1 tỉ đô la. Elon Musk tuyên bố rằng đó là "trách nhiệm to lớn" đối với SpaceX trong khi chương trình tàu con thoi của NASA sắp ngừng hoạt động.

Đến tháng 1-2016, SpaceX cùng hai công ty Sierra Nevada Corp và Orbital ATK lại nhận được hợp đồng cung cấp hàng hóa thương mại từ NASA lên tới 14 tỉ đô la. NASA cũng định kỳ trao thêm các nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa lên trạm vũ trụ khi cần thiết. 

SpaceX tiếp tục được chọn ngay tháng 2-2016. Mặc dù có thất bại bên cạnh những thành công cũng như bao lần phải trì hoãn dự án phóng tàu nhưng SpaceX vẫn là một công ty vũ trụ tư nhân lớn nhất ở nhiều lĩnh vực mà NASA khó có thể không hợp tác. Điều này chứng minh vai trò ngày càng lớn của các công ty tư nhân tham gia khám phá và thương mại hoạt động vũ trụ...

Cùng Elon Musk, siêu tỉ phú Jeff Bezos cũng là gương mặt đình đám với Công ty Blue Origin của mình. Thành lập năm 2000, công ty bắt đầu với tên lửa cận quỹ đạo New Shepard và hiện đang phát triển tên lửa đẩy hạng nặng New Glenn (đều là tên hai phi hành gia đầu tiên lên vũ trụ của Mỹ).

Việc Blue Origin gia nhập lĩnh vực phóng tên lửa quỹ đạo đưa họ vào cuộc cạnh tranh trực tiếp trong nền kinh tế vũ trụ toàn cầu. Công ty này tập trung vào du lịch và phương tiện vũ trụ phục vụ mục đích dân sự. NASA đã mời họ tham gia các dự án cơ sở hạ tầng Mặt trăng, trong đó có chương trình Artemis đưa con người trở lại "chị Hằng"...

Những dự án lớn lao đặc biệt này đã được NASA chia sẻ cho các ty tư nhân chứng tỏ họ có vai trò ngày càng quan trọng trong cuộc đua kỷ nguyên vũ trụ. Nhiều người đã có tầm nhìn dự phòng rằng tương lai các công ty tư nhân sẽ nắm vai trò chính trong việc hiện thực hóa dự án vũ trụ, kể cả phóng phi thuyền khám phá không gian sâu như kế hoạch "thuộc địa hóa sao Hỏa" của SpaceX…

Chinh phục những vì sao - Kỳ 10: Tìm câu trả lời loài người có cô đơn trong vũ trụ

Thế chiến thứ 2 thảm khốc kết thúc chưa tròn hai thập niên, nhân loại đã chứng kiến bước nhảy vọt khoa học vũ trụ.