Chân dung đối thủ bám sát nút ông Netanyahu trong cuộc đua ghế thủ tướng Israel

Trong cuộc đua với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, ông Gadi Eisenkot được chú ý như một gương mặt có khả năng thu hút bộ phận cử tri mong muốn có sự thay đổi trong hàng ngũ lãnh đạo Israel.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh chính trị bất ngờ chuyển hướng sang vấn đề sắc tộc khi người dẫn chương trình truyền hình Yinon Magal, vốn có quan điểm ủng hộ ông Netanyahu, đưa ra những phát ngôn xúc phạm nguồn gốc gia đình của ông Eisenkot.

Theo Đài CNN, tranh cãi nhanh chóng vượt ra ngoài khuôn khổ cuộc đua giữa hai chính trị gia, khơi lại những bất đồng lâu đời giữa các cộng đồng Do Thái tại Israel. 

Xuất thân là điểm thu hút

Trong nhiều thập niên, cộng đồng Mizrahi (người Do Thái có nguồn gốc Trung Đông và Bắc Phi) vốn là lực lượng cử tri ủng hộ Đảng Likud của Thủ tướng Netanyahu. 

Tuy nhiên, sự nổi lên của ông Gadi Eisenkot, 66 tuổi, đang khiến yếu tố sắc tộc trở thành một khía cạnh đáng chú ý trong cuộc bầu cử Israel.

Xuất thân trong gia đình nhập cư gốc Morocco, lớn lên tại những thành phố xa trung tâm quyền lực như Tiberias và Eilat, ông Eisenkot từng bước vươn lên hàng ngũ tướng lĩnh cấp cao Israel. Hành trình này tạo nên sự tương phản rõ nét với xuất thân trong giới tinh hoa Jerusalem của ông Netanyahu.

Dù hiếm khi đề cập đến nguồn gốc sắc tộc, ông Eisenkot được giới phân tích đánh giá là có sức hút riêng nhờ chính xuất thân này. Từ mức ủng hộ chỉ một con số cách đây một năm, ông đã trở thành một trong những gương mặt nổi bật nhất của phe đối lập.

Israel chưa từng có thủ tướng là người gốc Mizrahi. Vì vậy, sự nổi lên của ông Eisenkot còn mang ý nghĩa vượt ra ngoài cuộc cạnh tranh quyền lực thông thường, gắn với câu chuyện về sự đại diện của các cộng đồng sắc tộc trên chính trường Tel Aviv.

Vậy ông Eisenkot là nhân vật thế nào?

Là con thứ hai trong gia đình có chín anh chị em và hiện có năm người con, ông Eisenkot chỉ mới bước vào chính trường vài năm gần đây, sau gần bốn thập niên phục vụ trong quân đội Israel.

Gia nhập Lữ đoàn Golani năm 1978, ông lần lượt thăng tiến qua nhiều vị trí trong Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), trước khi giữ chức Tổng tham mưu trưởng giai đoạn 2015-2019, dưới thời Thủ tướng Netanyahu.

Năm 2022, ông Eisenkot bắt đầu sự nghiệp chính trị cùng cựu Tổng tham mưu trưởng Benny Gantz. Sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu nhằm vào Israel ngày 7-10-2023, cả hai tham gia nội các chiến tranh khẩn cấp của ông Netanyahu, nhưng rút lui vào tháng 6-2024 do bất đồng về chiến lược hậu chiến.

Cuộc xung đột tại Gaza cũng để lại mất mát lớn đối với gia đình ông Eisenkot. Tháng 12-2023, con trai út của ông là Gal, 25 tuổi, thiệt mạng khi tham chiến tại Gaza. Hai người cháu trai của ông cũng tử trận.

Trong bài viết đăng trên báo Yedioth Ahronoth hồi tháng 4, ông Eisenkot kể lại lời thề bên mộ con trai: "Tôi đã thề rằng sự hy sinh của Gal và những người đồng đội, dù tôi có quen biết họ hay không, sẽ không trở nên vô nghĩa".

Ông xem lời thề ấy là động lực cốt lõi cho con đường chính trị của mình.

Đường lối thế nào?

Xuất thân là một nhà hoạch định chiến lược quân sự, ông Eisenkot có phong cách lãnh đạo và hình ảnh chính trị khác biệt với Thủ tướng Netanyahu.

Trên các áp phích tranh cử, ông được giới thiệu là "một chiến binh, một nhà lãnh đạo, một người gắn kết". Trọng tâm chương trình tranh cử của ông Eisenkot là cải cách trong nước và trách nhiệm giải trình.

Ông cam kết thành lập ủy ban điều tra cấp nhà nước về những sai sót an ninh liên quan cuộc tấn công ngày 7-10-2023, vấn đề mà chính phủ Netanyahu lâu nay chưa giải quyết theo hướng này.

Ông cũng đề xuất áp dụng nghĩa vụ quân sự hoặc dân sự bắt buộc với mọi công dân, trái với chủ trương duy trì miễn trừ nghĩa vụ quân sự cho người Do Thái siêu Chính thống giáo của các đảng trong liên minh cầm quyền.

Tuy nhiên, khác biệt về chính trị không đồng nghĩa với đối lập về đường lối an ninh. Ông Eisenkot cũng theo quan điểm cứng rắn, ủng hộ phần lớn các chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza, Lebanon và Iran.

Trong thời gian phục vụ quân đội, tên tuổi ông gắn với "Học thuyết Dahiyeh", chủ trương sử dụng hỏa lực áp đảo, kể cả nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự, để răn đe các lực lượng vũ trang đối địch.

Ông cũng gắn với chiến lược "chiến dịch giữa các cuộc chiến", sử dụng những hoạt động quân sự bí mật, quy mô hạn chế nhằm làm suy yếu đối phương mà tránh bùng phát chiến tranh toàn diện.

Với Iran, ông Eisenkot chia sẻ mục tiêu của ông Netanyahu là ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và làm suy yếu các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực.

Điểm khác biệt nằm ở cách tiếp cận, trong đó ông Eisenkot cho rằng các thành quả quân sự cần đi kèm giải pháp ngoại giao và chỉ trích chính phủ thiếu chiến lược dài hạn trong cuộc xung đột gần đây.

Bất đồng sâu sắc giữa hai chính trị gia thể hiện ở cách điều hành chiến sự tại Gaza.

Ông Eisenkot từng cáo buộc Thủ tướng Netanyahu kéo dài xung đột vì mục tiêu chính trị, khiến các con tin Israel đối mặt thêm nguy hiểm. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến quyết định rời nội các chiến tranh của ông vào tháng 6-2024.

Bầu cử Israel giằng co nghẹt thở

Thăm dò ngoài phòng phiếu cho thấy cả liên minh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu lẫn phe đối lập do ông Gadi Eisenkot dẫn dắt đều chưa đạt thế đa số.