Hẳn nhiều người chưa quên những phiên đấu giá đất trong thôn ngoại thành Hà Nội gây choáng váng dư luận: thu hút hàng ngàn bộ hồ sơ; có cuộc đấu giá diễn ra xuyên đêm với kết quả lô trúng lên đến trên 100 triệu đồng/m², gấp 10 lần so với giá khởi điểm.

Có lẽ những phiên đấu giá đất đảo điên kiểu này sẽ chấm dứt khi Chính phủ vừa ban hành nghị quyết (hiệu lực kể từ ngày 6-1-2026 đến 28-2-2027) để tăng mức đặt cọc tối đa đối với hoạt động đấu giá đất lên 50%, thay vì 20% như trước đây.

Bên cạnh đó, người trúng đấu giá không nộp tiền sẽ bị cấm tham gia tới 5 năm. Việc nâng mức tiền đặc cọc cũng như chế tài nghiêm khắc đối với người trúng đấu giá nhưng không nộp tiền theo quy định sẽ ngăn chặn tình trạng thổi giá, tạo ra các cơn sốt đất ảo để trục lợi.

Những phiên đấu với giá trúng bất thường là đề tài được báo chí, dư luận xã hội rất quan tâm trong mấy năm gần đây bởi lẽ không chỉ khu đất mang ra đấu bị thổi giá mà các khu vực xung quanh, đến dự án bất động sản kế bên cũng tăng giá X2, X3 (tăng gấp đôi, gấp ba).

Đây là điều tai hại nhất sau những phiên đấu giá đất bất thường vì giá đất của cả một khu vực đã bị đẩy lên theo.

Từ những phiên đấu giá đất này cho thấy chỉ một nhóm người hưởng lợi, còn thiệt đơn thiệt kép thuộc về người dân vùng ven có nhu cầu thật thì không thể tiếp cận được đất đai.

Để ngăn chặn, có thời điểm Hà Nội và nhiều địa phương ở miền Bắc còn liên tiếp đưa ra cảnh báo, đề nghị công khai cả danh tính người trúng đấu giá bỏ tiền đặt cọc lên các trang thông tin.

Mục đích của các phiên đấu giá đất giúp địa phương có nguồn thu ổn định và phân bổ lại đất đai theo cơ chế thị trường để người dân dễ dàng tiếp cận nhưng đã bị làm méo mó bởi những phiên đấu "khô máu", không bỏ cuộc của nhiều người tham gia.

Thực tế sau đó, nhiều lô đất ở vùng ven đến trung tâm Hà Nội vẫn bỏ hoang phế, chủ yếu phục vụ đầu cơ.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến đất đấu giá bị thổi còn do giá khởi điểm áp dụng không phản ánh đúng thị trường nên tiền đặt cọc rất thấp, gây kích thích thu hút số đông người tham gia.

Để ngăn chặn, các địa phương phải nhanh chóng cập nhật giá khởi điểm theo bảng giá đất mới công bố từ 1-1-2026 theo quy định của Luật Đất đai. Bên cạnh đó cần bổ sung quy định yêu cầu người trúng đấu giá phải chính chủ để hạn chế bán suất đặt cọc sau khi trúng.

Ngoài ra nên yêu cầu phải xây dựng theo quy hoạch để tránh bỏ hoang đất đai và tối thiểu sau 5 năm thì người trúng mới được chuyển nhượng. Có như vậy thị trường đất đấu giá mới đi vào quy củ, phát triển lành mạnh.

Về lâu về dài Nhà nước cần xây dựng thị trường đất nền vừa túi tiền, tập trung giải quyết chính sách đất ở nông thôn; giúp những người có thu nhập trung bình hoặc dưới trung bình dễ dàng tiếp cận đất đai xây cất nhà cửa ổn định cuộc sống.

Đất nền chỉ ưu tiên cho an sinh xã hội, không phục vụ mục đích thương mại vì hiện nay rất nhiều tiền đang chôn vào đất trong khi những khu đất này lại bị bỏ hoang gây lãng phí tài nguyên.

Nền kinh tế muốn mạnh, phát triển ổn định thì chính sách cần đi trước để khuyến khích, định hướng dòng tiền chảy vào các hoạt động sản xuất kinh doanh thay vì trú ẩn vào nhà đất.

Chặn đầu cơ, lướt sóng trong đấu giá đất

Các chuyên gia cho rằng ngoài việc cấm tham gia đấu giá với người bỏ cọc, cần bổ sung điều kiện để loại bỏ từ đầu những tổ chức, cá nhân không đủ năng lực.