Gần đây, mỗi khi xảy ra một sự kiện thời sự gây chú ý, hàng loạt hình ảnh được tạo dựng bằng AI lại nhanh chóng xuất hiện và lan truyền với tốc độ chóng mặt trên mạng xã hội.

Lạm dụng công cụ AI để "ăn theo" sự kiện nóng

"Lộng giả thành chân" - tình trạng lạm dụng hình ảnh do AI tạo ra đang khiến không ít người hoang mang, khó phân biệt đâu là thật, đâu là sản phẩm cắt ghép, dàn dựng. Nguy hiểm hơn, AI thậm chí có thể đẩy người dùng mạng xã hội vào nguy cơ tiếp tay lan truyền thông tin sai sự thật, vi phạm pháp luật.

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Võ Đỗ Thắng - Giám đốc Trung tâm Tư vấn và đào tạo an ninh mạng ATHENA - cho rằng ngày càng nhiều người sử dụng AI tạo ra những nội dung trên mạng xã hội để thu hút lượt xem.

Những người này thường dựa theo những sự kiện, thông tin nóng mà xã hội quan tâm để "ăn theo".

Theo ông Thắng, nhiều nhóm đối tượng đã tận dụng cơ hội, sử dụng AI tạo ra các hình ảnh, clip như thật liên quan các vụ được dư luận quan tâm để câu view, thu hút nhiều lượt xem, sự quan tâm của cộng đồng mạng vốn đang có nhu cầu tìm hiểu thông tin.

"Việc dùng AI tạo ra các hình ảnh, clip, đặc biệt với các vụ việc liên quan đến tình hình an ninh trật tự sẽ ảnh hưởng rất lớn đến công tác nghiệp vụ chuyên môn của các cơ quan chức năng. Thông tin nhiễu loạn sẽ đánh lạc hướng, tung hỏa mù khiến cơ quan chức năng khó xác định được đầu mối, khó điều tra nguyên nhân", ông Thắng đánh giá.

Ông Thắng cũng cho rằng hiện nay nhiều người dùng AI tạo ra hình ảnh, clip theo trào lưu. Tuy nhiên người sử dụng công cụ AI phải có trách nhiệm và cần được định danh.

Rủi ro pháp lý khi sử dụng hình ảnh do AI tạo

Theo luật sư Trương Ngọc Liêu (Đoàn luật sư TP.HCM) cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi tạo dựng, lan truyền hình ảnh cắt ghép, sai sự thật có thể đối mặt với việc bị chủ sở hữu/tác giả của hình ảnh khởi kiện bằng một vụ án dân sự nếu dùng hình ảnh làm nguồn để tạo dựng có bản quyền và được bảo vệ theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, hoặc có thể bị xử lý vi phạm hành chính.

Thậm chí, hành vi trên còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu việc tạo dựng, cắt ghép này nhằm mục đích vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Kể từ ngày 1-7, hành vi "cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân" có thể bị phạt tiền lên đến 30 triệu đồng.

Trường hợp hành vi vi phạm ở mức độ xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của người khác thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hình phạt nặng nhất đối với hành vi trên có thể là phạt tù có thời hạn theo quy định tại Bộ luật Hình sự hiện hành như tội làm nhục người khác (điều 155), tội vu khống (điều 156) hoặc tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân (điều 331).

Đối với trường hợp sử dụng hình ảnh thật do cơ quan chức năng công bố để tạo hình ảnh khác dựa vào công cụ AI và đăng tải lên mạng xã hội thì có thể là dấu hiệu của hành vi chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật. Đây là một trong những hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của Luật An ninh mạng, các nghị định hướng dẫn thi hành liên quan đến trách nhiệm của người dùng mạng xã hội.

Với các vụ án hình sự, luật sư Trương Ngọc Liêu cho biết toàn bộ quá trình điều tra, truy tố, xét xử một vụ án hình sự đều phải được tiến hành bởi các cơ quan có thẩm quyền và tuân thủ đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật mà trọng tâm là Bộ luật Tố tụng hình sự.

"Trong rất nhiều các tài liệu cần có của một hồ sơ vụ án hình sự thì hình ảnh thuộc về bị can (nghi phạm) như danh bản, chỉ bản, hình ảnh chân dung, hoặc ảnh hiện trường vụ án, thực nghiệm điều tra… đều là các tài liệu quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng có thể xác định có hay không có hành vi phạm tội, ai là người thực hiện và mức độ của hành vi phạm tội đến đâu.

Vì vậy việc sử dụng AI để phác họa chân dung nghi phạm hay tạo dựng hiện trường vụ án mà không có sự ghi chú rõ ràng, có thể làm cho người xem nhầm lẫn rằng đó là hình ảnh thật của nghi phạm hoặc là hiện trường thật của vụ án.

Việc này có thể tác động rất lớn đến cách mà dư luận nhìn nhận về vụ án, ảnh hưởng đến sự thật khách quan của vụ việc, có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan điều tra", luật sư Liêu chia sẻ.

Trung tướng Mai Hoàng: Mọi hành vi vi phạm pháp luật trên lãnh thổ Việt Nam đều được xử lý nghiêm

Trung tướng Mai Hoàng - Giám đốc Công an TP.HCM - đánh giá cao vai trò của quần chúng Nhân dân, đã đồng hành và cung cấp nhiều thông tin quan trọng cho lực lượng tham gia phá án vụ 2 người Úc bị bắn tại phường Bến Thành đêm 21-5.