Kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát ngày 28-2-2026, mỗi lần giao tranh tạm lắng trong suốt năm tháng qua lại càng cho thấy việc chấm dứt cuộc xung đột này phức tạp đến mức nào.

Theo kênh CNBC, một trong những lý do khiến xung đột khó chấm dứt là: các trung tâm quyền lực chồng chéo ở Iran.

Bất cứ khi nào các cuộc đàm phán được nối lại, cấu trúc quyền lực phức tạp của Iran - trải rộng từ lãnh tụ tối cao, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), chính phủ dân sự, các chỉ huy quân sự cho đến những nhóm khác - sẽ quyết định không chỉ nội dung của thỏa thuận mà còn cả khả năng thực thi thỏa thuận đó. 

Bất kỳ lệnh ngừng bắn nào cũng phải đi qua nhiều tầng nấc chỉ huy. Các chỉ huy IRGC và những lực lượng thân Tehran có thể diễn giải các điều khoản theo những cách khác nhau. 

Các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại ở eo biển Hormuz là một phép thử đối với cán cân quyền lực thời chiến của Iran. 

Trong khi chính phủ dân sự Iran muốn giảm nhẹ các lệnh trừng phạt để vực dậy nền kinh tế, một số thành phần trong bộ máy an ninh có thể coi việc tiếp tục gây sức ép tại eo biển Hormuz là một đòn bẩy quan trọng.

Chính phủ dân sự Iran hy vọng có thể giải phóng các khoản tiền bị phong tỏa nhằm giảm bớt gánh nặng tài chính cho hơn 90 triệu dân đã chịu ảnh hưởng nặng nề bởi hàng chục năm bị trừng phạt. 

Tuy nhiên, theo bà Sanam Vakil - Giám đốc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện Chatham House, Chính phủ Iran từ lâu đã bị IRGC làm suy yếu vai trò vì IRGC là "thế lực chi phối vấn đề chiến tranh và an ninh quốc gia".

IRGC kiểm soát tên lửa, máy bay không người lái, mạng lưới tình báo và các quan hệ đối tác với những lực lượng vũ trang trong khu vực. Trong thời kỳ xung đột, các chỉ huy của lực lượng này có thể thực thi quyền tự chủ đáng kể.

Bà Vakil chỉ ra chính phủ dân sự vẫn giữ vai trò quan trọng và tổng thống có thể định hình chính sách đối ngoại, chính sách kinh tế cũng như hoạt động của Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao. Tuy nhiên, tổng thống không nắm quyền chỉ huy các lực lượng vũ trang.

Tổng thống Masoud Pezeshkian đứng đầu chính phủ dân sự Iran, nhưng quyền lực tối cao trong các vấn đề an ninh quốc gia thuộc về lãnh tụ tối cao, còn IRGC có quyền tự chủ rất lớn với các hoạt động quân sự.

Trong khi đó, dù lãnh tụ tối cao Iran là người có tiếng nói quyết định cuối cùng về các vấn đề an ninh quốc gia, ông "không trực tiếp chỉ đạo mọi hoạt động chiến thuật", theo bà Vakil.

Đồ họa dưới đây cho thấy cấu trúc quyền lực của Iran phức tạp ra sao:

NÓNG: Công dân Mỹ ở nhiều nước khu vực Trung Đông được khuyến cáo sẵn sàng rời đi

Mỹ cho rằng chính quyền Iran là bên khó lường, thể hiện qua các quyết định gần đây của Tehran khi tấn công nhiều nơi trong khu vực mà không có cảnh báo trước.