Trong những ngày đi trải nghiệm thực tế, chúng tôi có dịp gặp anh Chu Duy Thiện (41 tuổi) và chị Nguyễn Thị Huyền (36 tuổi) - hai hành khách đặc biệt với chiếc xe lăn "độc bản".

Trầm trồ thiết kế thân thiện với người khuyết tật

Nhà vệ sinh và cửa lùa dành cho người khuyết tật vận động tại ga Thủ Đức - Ảnh: QUỲNH TRÂM

Trên tàu metro số 1, họ nhận ra phương tiện hiện đại này mang lại cho họ cảm giác được đối xử bình đẳng, thể hiện trong từng chi tiết như lối đi dẫn hướng, ký hiệu nổi, thang máy hay âm thanh thông báo tại nhà ga.

Điều khiến anh Thiện ấn tượng nhất lại đến từ một chi tiết rất nhỏ: cánh cửa nhà vệ sinh tại nhà ga.

Thiết kế cửa lùa - nhẹ - gọn, giúp người ngồi xe lăn giảm lực tay khi sử dụng. "Đây là thiết kế hợp lý nhất trong các thiết kế" - anh nhận xét.

Trong nhà vệ sinh, có các hạng mục như thanh vịn hay nút hỗ trợ khẩn cấp cũng được bố trí thuận tiện, tạo cảm giác an toàn cho người sử dụng.

Bảng giá vé chữ nổi tại ga Bến Thành, tuyến metro số 1 - Ảnh: QUỲNH TRÂM

Metro không chỉ mang lại sự thuận tiện trong việc đi lại, mà còn tạo cảm giác an tâm từ những chi tiết thiết kế: trên tàu có khu vực riêng dành cho người sử dụng xe lăn, giúp họ dễ dàng ổn định vị trí trong suốt hành trình. Điều đó được thể hiện rõ qua trải nghiệm của chị Huyền: "Mọi sự ưu tiên của metro hướng về người khuyết tật".

Sự hỗ trợ kịp thời cùng thái độ niềm nở của nhân viên nhà ga khiến mỗi chuyến đi trở nên nhẹ nhàng hơn, không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn xóa đi phần nào khoảng cách tâm lý.

Với chị, metro không chỉ là phương tiện mà còn mở ra cơ hội mới. "Từ khi có metro, công việc của mình có nhiều lựa chọn hơn" - chị nói.

Góp ý từ người khuyết tật dành cho metro

Khoảng cách giữa tàu và ke ga tại tuyến metro số 1 còn cao đối với người sử dụng xe lăn - Ảnh: QUỲNH TRÂM

Giao thông công cộng cũng là một cách thành phố lắng nghe nhu cầu của công dân, đặc biệt là nhóm yếu thế.

Tuy vậy hành trình ấy không phải lúc nào cũng trọn vẹn. Việc thiếu thông tin từ ban đầu, cùng những bất cập như khoảng cách giữa tàu và ke ga còn cao hay thiếu thang máy, đường dốc kết nối, vẫn có thể làm gián đoạn trải nghiệm của người khuyết tật.

Bên cạnh những tín hiệu tích cực ban đầu, cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng tăng cường tính liên tục của hạ tầng tiếp cận: đảm bảo thang máy hoạt động ổn định, thu hẹp khoảng cách tàu - ke ga, bổ sung đường dốc và lối đi phù hợp tại khu vực ngoài nhà ga.

Đồng thời việc cung cấp thông tin hướng dẫn rõ ràng ngay từ trước chuyến đi và nâng cao năng lực hỗ trợ của nhân viên cũng là yếu tố quan trọng, góp phần hướng đến một thiết kế toàn diện và phổ quát trong tương lai.

Từ thiết kế thế giới đến bài học kinh nghiệm cho giao thông Việt Nam

Cùng nhìn ra thế giới, có thể thấy thiết kế giao thông dễ tiếp cận không còn là lựa chọn mà đã trở thành tiêu chuẩn.

Tại Nhật Bản, hệ thống metro được xây dựng với triết lý "không rào cản": từ thang máy, lối dốc, gạch dẫn hướng cho người khiếm thị đến khoảng cách tàu - ke ga được kiểm soát nhằm đảm bảo an toàn.

Tại Hàn Quốc, việc bố trí thang máy gần lối vào, gạch dẫn hướng và biển báo rõ ràng giúp người khuyết tật di chuyển độc lập hơn.

Trong khi đó, thành phố León (Mexico) kết hợp hạ tầng với chính sách hỗ trợ như xe sàn thấp, thang nâng và miễn phí vé, qua đó thúc đẩy người khuyết tật tham gia vào giáo dục và thị trường lao động, giảm bớt sự cô lập trong đời sống đô thị.

Từ những mô hình này, có thể thấy, điểm cốt lõi của giao thông đó chính là sự đồng bộ và nhất quán trong toàn bộ hệ thống bao trùm tiện lợi cho người khuyết tật.

Khi việc tiếp cận được đảm bảo, mỗi chuyến tàu không chỉ là hành trình di chuyển, mà còn là hành trình đưa họ đến gần hơn với trường học, nơi làm việc và các hoạt động xã hội thường nhật - những điều vốn dĩ nhiều người vẫn xem là hiển nhiên. Và khi đó, giá trị của metro sẽ không chỉ nằm ở những con số vận hành, mà còn ở khả năng thu hẹp khoảng cách, mở rộng cơ hội và thúc đẩy một xã hội không ai bị bỏ lại phía sau.

Không may khiếm khuyết thể chất, nhưng tôi không phải 'người có vấn đề'

Diễn đàn Xóa bỏ rào cản cho người khuyết tật do báo Tuổi Trẻ tổ chức trân trọng giới thiệu câu chuyện nhiều xúc động và những đề xuất tâm huyết của sinh viên Tô Chí Đỉnh - một người khuyết tật nhưng đã không bỏ cuộc.