Ngày 2-3 (giờ Việt Nam), tên lửa đã bay khắp khu vực Trung Đông sau cuộc tấn công mở màn của Mỹ và Israel vào Iran. 

Israel đã phát động cuộc tấn công vào Beirut và các thị trấn ở miền nam Lebanon sau khi nhóm Hezbollah nhận trách nhiệm vụ tấn công bằng tên lửa vào miền bắc Israel. Israel cũng tuyên bố một đợt tấn công mới vào Tehran, sau ghi nhận thương vong trong các cuộc trả đũa bằng tên lửa của Iran.

Ít nhất một người đã thiệt mạng ở Bahrain do các cuộc tấn công trả đũa của Iran, trong khi các vụ nổ đã được báo cáo tại một căn cứ của Mỹ gần thủ đô Baghdad của Iraq. 

Mỹ, Bahrain, Jordan, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và UAE đã đưa ra tuyên bố chung lên án các cuộc tấn công của Iran. Trong khi đó, Anh, Pháp, Đức cũng cảnh báo sẽ bảo vệ các đồng minh và người dân trong khu vực.

Những bên nào sẽ tham gia?

Ngày 2-3, Israel tuyên bố sẽ tăng cường mặt trận ở Lebanon chống lại nhóm Hezbollah. "Chúng ta phải chuẩn bị cho nhiều ngày giao tranh, thậm chí là rất nhiều ngày", Hãng tin AFP dẫn lời Tổng tham mưu trưởng Eyal Zamir của Israel tuyên bố sau khi nhóm này phóng tên lửa vào Israel.

Trong hơn 15 tháng qua, nhóm Hezbollah ở Lebanon hầu như chịu đựng các cuộc tấn công gần như hằng ngày của Israel mà không đáp trả. Tuy nhiên dù cánh quân sự suy yếu sau khi ủng hộ Gaza năm 2023, nhóm này vẫn kiên quyết không giải giáp vũ khí. Khi chiến sự ở Iran bùng nổ, nhóm này tuyên bố sẽ tham gia trả thù cho cái chết của Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei.

Theo phân tích của Al Jazeera, việc tham gia cuộc chiến của Iran cũng là vấn đề sống còn với Hezbollah. "Iran là nước bảo trợ của Hezbollah, là nhà tài trợ chính và nhà cung cấp vũ khí. Nếu không có Tehran, Hezbollah sẽ khó có thể xây dựng lại kho vũ khí, trả lương cho các chiến binh hoặc điều hành các chương trình xã hội của mình", Al Jazeera viết.

Trong khi đó, theo một tuyên bố chung từ ba nước Anh, Pháp, Đức, các nước này đã dọa sẽ tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nếu Tehran không ngừng các cuộc tấn công vào các quốc gia Trung Đông không tham gia vào cuộc xung đột. Thủ tướng Anh Keir Starmer nói rằng London sẽ không tham gia tấn công "ngay bây giờ" nhưng sẵn sàng cho phép Washington sử dụng các căn cứ của Anh.

Tại Trung Đông, điều đáng lo ngại là các cuộc tấn công của Iran không chỉ dừng lại ở các mục tiêu quân sự mà còn ảnh hưởng các khách sạn, sân bay, khu dân cư... ở Doha, Dubai, gây phản ứng dữ dội từ các nước láng giềng. Đến nay chưa có quốc gia nào đáp trả quân sự, nhưng Qatar, với tuyên bố rằng họ có "quyền đáp trả", đang để ngỏ lựa chọn tham gia tấn công phối hợp với các đồng minh.

Theo chuyên gia Rob Geist Pinfold, các nước vùng Vịnh đứng trước tình thế tiến thoái lưỡng nan, khi việc tham gia cuộc chiến có thể bị coi là nghiêng về phía Israel nhưng không làm gì trong khi Iran liên tục tấn công cũng gây tổn hại đến vị thế của các nước này. 

Đài Al Jazeera dẫn lời các nhà phân tích đều cho rằng các quốc gia vùng Vịnh cuối cùng có thể sẽ lựa chọn hành động, nhưng theo cách của riêng mình. "Cuối cùng, chính phủ các nước này phải đáp lại dư luận. Họ muốn được coi là đang bảo vệ người dân, bảo vệ lãnh thổ và chủ quyền của mình", ông Pinfold nói.

Kịch bản chiến sự kéo dài ở Iran

Nói trên tờ New York Times, Tổng thống Donald Trump cho biết Mỹ và Israel có thể duy trì mức độ tấn công này trong bốn đến năm tuần tới. 

"Sẽ không khó khăn. Chúng tôi có một lượng đạn dược khổng lồ", nhà lãnh đạo Mỹ tự tin và kêu gọi lực lượng Iran "hạ vũ khí hay đối mặt với cái chết". Ông cũng tuyên bố sẽ trả thù cho những binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong chiến dịch này.

Nhưng cuộc tấn công, dù khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, càng khiến giới lãnh đạo còn sống sót thêm quyết tâm đáp trả. Tổng thống Masoud Pezeshkian của Iran gọi việc sát hại ông Khamenei là "lời tuyên chiến chống lại Hồi giáo". "Iran coi việc trả thù những kẻ gây ra tội ác là nghĩa vụ và quyền chính đáng của mình", ông Pezeshkian nói.

Ông Ali Larijani, người đứng đầu quyền lực của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran, cảnh báo: "Hôm nay chúng ta sẽ giáng cho chúng một đòn mà chúng chưa từng trải nghiệm trước đây". Tehran đã bổ nhiệm giáo sĩ Ayatollah Alireza Arafi tham gia cùng ông Pezeshkian trong một hội đồng lãnh đạo lâm thời để lãnh đạo đất nước trong khi tìm kiếm người kế nhiệm ông Khamenei.

Nhà phân tích Trita Parsi, thuộc Viện Quincy, cho rằng chiến lược của Mỹ và Israel ở Iran nhằm tiêu diệt càng nhiều lãnh đạo cấp cao càng tốt cho đến khi có người chấp nhận đầu hàng có thể là một tính toán sai lầm. 

"Ông Trump nghĩ rằng việc đưa tàu sân bay vào vịnh Ba Tư sẽ đủ sức đe dọa người Iran để họ đầu hàng, mà không hiểu rằng họ sợ đầu hàng hơn nhiều so với sợ chiến tranh", ông Parsi nói với Đài Al Jazeera.

"Và trong thời gian đó, chiến lược của Iran là gây thiệt hại tối đa cho Mỹ, cho quân đội Mỹ, cho nền kinh tế toàn cầu, cho các nước láng giềng, cho thị trường toàn cầu, để khiến việc này trở nên quá tốn kém đối với Trump đến mức họ thậm chí không dám thử", ông Parsi nhận định.

'Được' và 'mất' của ông Trump khi lãnh tụ tối cao Iran thiệt mạng

Hành động quân sự của Mỹ và Israel có thể tạo ra sự gián đoạn chiến thuật trong quá trình ra quyết định tại Iran, song cũng để lại hệ lụy khó lường.