Bói toán trên mạng: Khi nỗi sợ trở thành công cụ kiếm tiền

Từ vụ "Cậu Tuấn Cửa Ông" bị khởi tố sau những video phán đoán người khác có thể bị bắt giam, gặp tai họa - câu chuyện bói toán trên mạng một lần nữa đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại.

Không ít người tự xưng thầy, cô, cậu có khả năng "nhìn thấu" số mệnh, dự báo tương lai, rồi dẫn dắt người xem đến các dịch vụ giải hạn, cầu tài lộc với những khoản tiền không nhỏ.

Từ lời bói toán đến những khoản tiền giải hạn

Vụ án Nguyễn Văn Tuấn (55 tuổi, trú tại phường Cửa Ông - thường được biết đến với tên gọi "Cậu Tuấn Cửa Ông") bị khởi tố, bắt tạm giam tại Quảng Ninh cho thấy một lát cắt đáng chú ý của hoạt động xem bói trên không gian mạng.

Theo cơ quan chức năng, Tuấn đăng video trên Facebook, Zalo, YouTube, TikTok, đưa ra nhận định tiêu cực về đời tư, tình cảm, thậm chí phán đoán có người bị bắt giam hoặc gặp tai họa.

Video thu hút hàng chục nghìn lượt tương tác và cơ quan điều tra xác định có thông tin không có thật, ảnh hưởng danh dự, uy tín, công việc cùng đời sống người liên quan. Tuấn bị khởi tố về tội "lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân".

Chia sẻ dấu hiệu cho thấy hoạt động tâm linh bị biến tướng thành hành vi trục lợi, Đại tá Nguyễn Trọng Hùng, Trưởng Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Quảng Ninh, cho rằng Tuấn lợi dụng tâm lý của nhiều người dân thích xem bói toán, số tiền ban đầu dẫn dụ mọi người xem tử vi không lớn, tuy nhiên mục đích sau đó đều đưa đến một kịch bản "gia đình bất hạnh, có người chết rồi hao tài, tốn của". Sau đó, các bị hại sẽ nhờ Tuấn đứng ra lập đàn, giải hạn.

Cơ quan điều tra đã thu giữ tại nhà riêng của Tuấn 22 cuốn sổ tiết kiệm có tổng trị giá trên 31 tỉ đồng. Tại cơ quan công an, "Cậu Tuấn Cửa Ông" cũng thừa nhận có các mức tiền làm lễ khác nhau tùy theo điều kiện kinh tế của khách. Nhà nghèo là 8 triệu đồng, nhà trung bình 10 triệu đồng và nhà giàu 15 triệu đồng.

Bản thân Tuấn còn chủ động quan sát nhà cửa, xe cộ thông qua hình ảnh bị hại chia sẻ trên mạng xã hội Zalo để ước đoán khả năng chi trả. Những lời khai này đang được đối chiếu với tài liệu điều tra, song cho thấy dấu hiệu hoạt động tâm linh bị biến thành dịch vụ thu tiền, trong đó nỗi lo tai họa có thể trở thành sức ép buộc người xem phải chi tiền.

"Thuốc giảm đau" cho nỗi bất an và vòng lặp lệ thuộc

Trao đổi với Tuổi Trẻ về lý do khoa học phát triển, xã hội hiện đại vẫn có nhiều người sẵn sàng bỏ ra số tiền lớn để làm theo những lời phán về số mệnh, PGS.TS Trần Thành Nam - Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia tâm lý học lâm sàng - cho rằng nguyên nhân nằm ở cảm giác bất định ngày càng lớn trong cuộc sống.

Dù khoa học phát triển, tương lai mỗi người vẫn chịu tác động của nhiều biến số mà cá nhân không thể tự kiểm soát hay dự báo hết. Sự không chắc chắn ấy dễ dẫn đến lo lắng, khiến con người tìm đến bói toán như một cách xoa dịu nỗi bất an.

Chẳng hạn, cha mẹ lo lắng chuyện tình cảm, tương lai của con cái; một người đứng trước cơ hội công việc nhưng chưa biết nên quyết định thế nào; người khác lại băn khoăn về những khó khăn có thể xảy ra trong cuộc sống. Khi chưa tìm được câu trả lời, họ có xu hướng tìm đến người xem bói để được định hướng hoặc củng cố niềm tin vào lựa chọn của mình.

Theo ông Nam, bói toán đôi khi giống như một "liều thuốc giảm đau" cho nỗi lo. Sau khi được nghe lời phán hoặc có người định hướng, người xem có thể cảm thấy nhẹ nhõm, tự tin hơn vì nghĩ rằng mình đã phần nào kiểm soát được tương lai.

Đây cũng là lý do không chỉ người thiếu hiểu biết mới tìm đến bói toán. Ngay cả những người biết rằng lời phán có thể không chính xác nhưng vẫn tiếp tục xem, bởi họ cảm thấy niềm tin ấy giúp mình vững tâm hơn.

Đáng chú ý, người trẻ với ít kinh nghiệm sống, đang chịu áp lực phải thành đạt, nổi tiếng và khẳng định bản thân nhưng chưa biết chắc tương lai sẽ ra sao càng là những người dễ bị tác động.

Tuy nhiên, PGS.TS Trần Thành Nam khẳng định sự nhẹ nhõm mà bói toán mang chỉ có tính nhất thời. Về lâu dài, việc liên tục tìm đến những lời tiên tri có thể làm suy giảm khả năng tự quyết. Thay vì dựa trên bằng chứng thực tế và suy nghĩ logic để quyết định chuyện học hành, công việc hay tình cảm, một số người lại để những lời phán về vận hạn chi phối lựa chọn của mình.

"Người càng đi xem bói nhiều có thể càng trở nên bất an. Mỗi khi xuất hiện một sự kiện hay tình huống mới, họ lại lo lắng và tiếp tục tìm kiếm lời giải đáp", ông phân tích.

Vòng lặp này không chỉ khiến người xem tốn thời gian, tiền bạc mà còn làm cùn mòn tư duy phản biện, khiến họ dễ bị tác động bởi những lời đe dọa về vận hạn, tai họa. Từ đó, họ có thể tiếp tục bị dẫn dắt mua vật phẩm hoặc sử dụng các dịch vụ được quảng cáo là có thể hóa giải những điều xấu.

Một điểm đáng chú ý khác được ông Nam đề cập là cách một số người đưa ra lời phán có thể tự bảo vệ nhận định của mình trước mọi kết quả. Nếu điều dự báo xảy ra, họ cho rằng nhờ năng lực của mình đã nói đúng; còn nếu không xảy ra, họ giải thích do người nghe chưa đủ tin hoặc chưa làm đúng hướng dẫn.

Trong khi đó, luật sư Diệp Năng Bình, Đoàn luật sư TP Hà Nội, cho rằng cần phân biệt nhu cầu tín ngưỡng chính đáng với việc lợi dụng niềm tin để trục lợi, thao túng tâm lý hoặc xâm phạm quyền người khác. Điều 24 Hiến pháp năm 2013 bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Vì vậy, đi xem bói, cầu an, giải hạn theo nhu cầu cá nhân không mặc nhiên vi phạm pháp luật.

Theo luật sư Bình, Điều 320 Bộ luật Hình sự quy định tội hành nghề mê tín, dị đoan: người dùng bói toán, đồng bóng hoặc hình thức mê tín khác đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, có thể bị phạt tiền 10-100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù 6 tháng đến 3 năm.

Trường hợp làm chết người, thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, mức phạt tù từ 3 đến 10 năm. Tuy nhiên, trường hợp vụ việc "Cậu Tuấn Cửa Ông" cho thấy một hướng xử lý khác là Điều 331 Bộ luật Hình sự về tội "lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân".

"Niềm tin tâm linh là lựa chọn cá nhân, nhưng không thể trở thành cái cớ để gieo rắc sợ hãi, thao túng và dẫn dụ người khác chi tiền. Khi trao quyền quyết định cuộc sống cho những lời phán thiếu căn cứ, điều mất đi không chỉ là tiền bạc mà còn là sự chủ động trước tương lai", PGS.TS Trần Thành Nam chia sẻ.

Thu giữ 22 sổ tiết kiệm trị giá hơn 31 tỉ đồng tại nhà ‘Cậu Tuấn Cửa Ông’

Công an TP Quảng Ninh thu giữ 22 sổ tiết kiệm với tổng số tiền hơn 31 tỉ đồng, 10 khẩu súng tự chế cùng nhiều thiết bị điện tử khi khám xét nơi ở của Nguyễn Văn Tuấn, còn gọi là “Cậu Tuấn Cửa Ông”.