25/04/2026 12:03 GMT+7

Bên trong vùng cấm Chernobyl: 40 năm sau thảm họa hạt nhân

XUÂN THẢO

40 năm sau thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất lịch sử, thiên nhiên hồi sinh mạnh mẽ giữa vùng đất chết, trong khi khủng hoảng năng lượng và chiến tranh đang thúc đẩy làn sóng hồi sinh điện hạt nhân.

40 năm sau thảm họa hạt nhân nghiêm trọng nhất lịch sử, Chernobyl vẫn chịu ô nhiễm phóng xạ nặng nề, với gần một nửa lượng caesium-137 từ lò phản ứng số 4 năm 1986 còn tồn tại, cùng các chất nguy hại như plutonium, tritium và americium.

Tuy nhiên việc vắng bóng con người tại đây đã vô tình tạo điều kiện cho hệ sinh thái phục hồi theo hướng đáng chú ý.

Thiên nhiên hồi sinh trong vùng cấm

Theo báo Guardian, vùng cấm Chernobyl rộng 2.800km² cùng khu bảo tồn Polessky lân cận tại Belarus đã trở thành một trong những "khu bảo tồn ngoài ý muốn" lớn nhất châu Âu.

Theo nhà khoa học Jim Smith (Đại học Portsmouth), số lượng sói hiện cao gấp 7 lần trước thảm họa, trong khi các loài như nai sừng tấm, hươu và thỏ cũng tăng mạnh.

Sói xám kéo bẫy cua lên bờ: Hành vi thông minh khiến khoa học kinh ngạc

"Đây là minh chứng mạnh mẽ cho thấy tác động tương đối của tai nạn hạt nhân tồi tệ nhất thế giới thực tế không lớn bằng tác động tàn phá từ sự định cư của con người", ông Smith nhận định.

Kết luận tương tự cũng được đưa ra tại các "vùng đất không người" khác như Fukushima (Nhật Bản) - nơi heo rừng, khỉ Nhật Bản và gấu mèo xuất hiện nhiều hơn sau đợt sơ tán năm 2011.

Căng thẳng Bắc - Nam và sự vắng bóng con người tại khu phi quân sự bán đảo Triều Tiên đã biến nơi đây thành nơi trú ngụ của 38% các loài có nguy cơ tuyệt chủng của Hàn Quốc.

Tuy vậy, ảnh hưởng lâu dài của phóng xạ đến động vật hoang dã vẫn là chủ đề gây tranh cãi.

Nhiều báo cáo khoa học ghi nhận tổn thương di truyền lâu dài ở một số loài động vật có vú, chim và thực vật, đặc biệt là ở những khu vực có mức độ ô nhiễm cao nhất.

Ông Gennady Laptev thuộc Trung tâm Thủy văn Ukraine cho biết vẫn chưa thấy bằng chứng trực quan về đột biến, nhưng rất khó để khẳng định chắc chắn rằng hệ sinh thái đã tốt hơn trước.

"Đây là một câu hỏi phức tạp. Theo quan điểm của tôi, nếu động vật hoang dã dồi dào, nghĩa là chúng vẫn ổn", ông nói.

Tranh luận về tương lai năng lượng hạt nhân

Những gì diễn ra tại Chernobyl đã mở ra cuộc tranh luận toàn cầu về năng lượng hạt nhân.

Tại Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm cách nới lỏng quy định để thúc đẩy xây dựng nhà máy điện hạt nhân.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng cho rằng việc từ bỏ điện hạt nhân là "sai lầm chiến lược", khiến châu Âu phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu.

Ngược lại, các tổ chức môi trường như Greenpeace Ukraine cảnh báo rủi ro tai nạn hạt nhân vẫn hiện hữu và chi phí cao khiến nguồn năng lượng này kém cạnh tranh.

Tổng thống Iran: Mỹ không có lý lẽ gì để tước đi quyền hạt nhân của Tehran

Ông Shaun Burnie - đại diện tổ chức - nhận định tương lai năng lượng nên thuộc về các nguồn tái tạo, thay vì một ngành công nghiệp vẫn chưa thể chứng minh tính an toàn và hiệu quả lâu dài.

"Sau hơn tám thập kỷ nhận trợ cấp khổng lồ và trải qua nhiều thảm họa hạt nhân, điện hạt nhân hiện chỉ sản xuất chưa đầy 10% điện năng và 4% năng lượng toàn cầu. Đó không phải là một bảng thành tích đáng tự hào.

Thứ mà nó vẫn làm rất tốt là mục đích thiết kế ban đầu - sản xuất plutonium cho vũ khí hạt nhân", ông nói thêm.

Theo tạp chí National Geographic, thảm họa Chernobyl xảy ra vào ngày 25-4-1986 tại Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl, nằm gần thành phố Pripyat (nay thuộc Ukraine), được xem là thảm họa hạt nhân nghiêm trọng nhất lịch sử.

Trong một thử nghiệm an toàn tại lò phản ứng số 4, các kỹ sư đã vi phạm quy trình vận hành, khiến công suất tăng đột biến, dẫn đến hàng loạt vụ nổ và cháy và phát tán lượng lớn phóng xạ ra môi trường.

Phóng xạ lan rộng khắp châu Âu, buộc Liên Xô phải sơ tán hơn 300.000 người và thiết lập vùng cấm 30km quanh nhà máy, bao gồm thành phố Pripyat. Khu vực ô nhiễm nặng được ước tính không thể sinh sống trong khoảng 20.000 năm.

Ít nhất 28 người thiệt mạng ngay sau vụ tai nạn, trong khi hơn 100 người khác bị thương. Liên hợp quốc báo cáo rằng có hơn 6.000 trẻ em và thanh thiếu niên đã bị ung thư tuyến giáp sau khi tiếp xúc với bức xạ từ sự cố.