Còn ngược dòng lịch sử theo chân những giáo sĩ, thương thuyền và các hạm đội phương Tây, có lẽ bánh mì đến sớm hơn rất nhiều ở đất nước hình chữ S. Bởi đó là món dễ làm và phổ biến trong bữa ăn của những "ngoại nhân đến từ biển".

Không chỉ cụ Nguyễn Đình Chiểu nhắc ổ bánh mì trong bài thơ yêu nước đầy khí phách, mà dần dần hình ảnh loại "bánh Tây" này còn đi vào thơ văn một cách mộc mạc, như nhà thơ Kiên Giang đã viết thế này khi về quê Rạch Giá ăn Tết: "Đáp tàu khói, về quê ăn tết/ Gió bấc đầu mùa gợn sóng đêm/ Ôm ổ bánh mì làm gối nhỏ/ Đem về cho mẹ với cho em".

Với những người trung niên, câu thơ đem ổ bánh mì về quê cho mẹ cho em… gợi lại nhiều ký ức thân thương. Bởi mới cách đây đôi mươi năm, ổ bánh mì vẫn là món quà ngon thường thấy của người Sài Gòn mỗi khi về quê. Họ có thể mua ngay ở bến xe, bến tàu, loại bánh mì to đùng như bắp tay, vàng ruộm và thơm dậy mùi bơ vốn vô cùng ngon miệng một thuở đói kém.

Ba thế kỷ đã trôi qua cùng biết bao biến động thăng trầm, Việt Nam vẫn là dân tộc nâng chén cơm mỗi bữa, nhưng bánh mì cũng ngày càng thiết thân từ bữa ăn sáng "nhanh gọn rẻ" đến ăn trưa, ăn tối, ăn khuya. Có hàng chục biến tấu cách thưởng thức bánh mì, từ bánh mì kẹp thịt Việt Nam đã nổi tiếng khắp thế giới, đến bánh mì beefsteak, bánh mì trứng ốp la, bánh mì chấm sữa, chấm cà ri, lagu, chấm phở và cả chấm nước tương, muối ớt…

Theo dòng thời cuộc chiến tranh, ly loạn, nghèo đói rồi phát triển, bánh mì Việt cũng trải những giai đoạn thăng trầm. Người lớn tuổi vẫn nhớ thời đạn bom, bánh mì ở miền Bắc trở thành món "xa xỉ", thậm chí kém chất lượng đến mức lấy bánh… "đánh bể đầu".

Ở miền Nam hậu chiến sau năm 1975, bánh mì vẫn phổ biến ở vỉa hè, bến xe, bến tàu, nhưng hầu hết người ta chỉ dám mua bánh không hay chan chút nước xốt, phết chút pate rẻ tiền, kể cả chỉ mua… nửa ổ cắt đôi. Món bánh mì kẹp thịt quen thuộc bên ly cà phê sáng cùng tờ báo của người Sài Gòn một thời trở nên quá "cao sang" với đa số người dân vừa thoát ra khỏi chiến tranh.

Tuy nhiên, đất nước chuyển sang giai đoạn đổi mới, kinh tế phát triển, ổ bánh mì kẹp thịt lại dần dần phổ biến vào mọi giới từ bữa ăn sáng của dân văn phòng đến người lao động chân tay. Theo thời gian, ổ bánh mì thịt vài ngàn đồng, tăng giá dần lên vài chục ngàn đồng và cả trăm ngàn đồng. Bên cạnh loại bánh mì tròn dài phổ biến trăm năm, kiểu bánh nước ngoài như mỏng dẹp kẹp thịt nướng của Thổ Nhĩ Kỳ cũng dần bày bán nhiều ở các thành phố lớn.

Một thời, người ta mua ổ bánh mì to để ăn cho no, nhưng hiện nay ổ bánh mì đã nhỏ hơn, ngon hơn theo nhu cầu đa số người dân vốn không còn thiếu miếng ăn. Những cái bụng một thời cần no, giờ cần ăn sạch, ăn ngon, ăn tinh tế hơn.

Tuổi Trẻ xin giới thiệu với bạn đọc chùm ảnh thú vị về bánh mì Việt xưa và nay.

Bánh mì Việt, đến bạn thân Spider-Man cũng mê

Spider-Man: Brand New Day khiến khán giả Việt thích thú khi hai tiếng 'bánh mì' bất ngờ vang lên trong một phân cảnh quan trọng của phim.