Chuyên gia Google Võ Tự Đức cho rằng thực tế không thể cấm sinh viên sử dụng AI vì theo dự đoán, trong 5-6 năm tới có thể xuất hiện hai kịch bản song song: một là con người giảm dần việc trực tiếp xử lý công việc nhờ AI, hai là con người trở thành "đồng nghiệp" của AI, làm việc cùng AI với tỉ lệ phụ thuộc ngày càng cao.

AI không chỉ là công cụ, là trợ lý trí tuệ

Chuyên gia Google Võ Tự Đức cho biết từ năm 2026, các tập đoàn công nghệ lớn đang bước vào cuộc chạy đua tạo ra những hệ sinh thái AI có khả năng can thiệp sâu vào đời sống và tư duy con người.

Nhiều sản phẩm công nghệ AI đạt số lượng người dùng kỷ lục chỉ trong thời gian rất ngắn, cho thấy đây không còn là xu hướng thử nghiệm, mà đã trở thành một phần tất yếu của đời sống và công việc.

"Vì vậy điều quan trọng nhất khi tiếp cận AI hiện nay không nằm ở công cụ, mà ở việc tái định vị tư duy: AI không chỉ là một phần mềm hỗ trợ, mà cần được nhìn nhận như một trợ lý trí tuệ. Sự thay đổi cách tiếp cận này sẽ tác động sâu rộng đến cách con người học tập, làm việc và ra quyết định", ông Đức nhận định.

Theo ThS Võ Ngọc Nhơn - Phó giám đốc Trung tâm tư vấn tuyển sinh Trường đại học Công nghệ TP.HCM, trong khảo sát mới đây của nhiều tổ chức cho thấy tỉ lệ sinh viên vận dụng Chat GPT vào trong quá trình học tập chiếm tỉ lệ rất lớn. Trong đó không ít sinh viên sẵn sàng trả phí.

Đây là một tín hiệu đáng mừng, cho thấy các bạn sinh viên tiếp cận với công nghệ nhanh, biết vận dụng và khai thác AI.

Điều này buộc người dùng, đặc biệt là giảng viên và người làm giáo dục, phải xác định lại vai trò của mình: không chỉ là người sử dụng, mà là người định hướng, kiểm soát và dẫn dắt tư duy của AI.

Thiết kế bài tập dạng chủ động để hạn chế AI

Một trong những giải pháp được đề xuất nhằm hạn chế sự sai sót trong liêm chính học thuật là thiết lập rõ ràng khung sử dụng AI ngay từ đầu môn học. 

Giảng viên và sinh viên cần cùng thống nhất những phần nào được phép sử dụng AI, sử dụng ở mức độ nào, và những yêu cầu bắt buộc về minh bạch quy trình. Thay vì chờ đến khi phát sinh vi phạm, việc xây dựng "luật chơi" rõ ràng sẽ giúp hạn chế rủi ro và nâng cao ý thức liêm chính học thuật.

Theo ông Đức, việc đánh giá bài làm của sinh viên nếu 100% chỉ dựa vào phần mềm phát hiện AI là không hiệu quả, thậm chí có thể dẫn đến những kết luận sai lầm. Thay vào đó, giảng viên cần kết hợp giữa công cụ kỹ thuật và "cảm quan AI" của người làm nghề giáo.

Cụ thể, việc kiểm tra cần tập trung vào những dấu hiệu bản chất của tư duy học thuật như: bài viết có thiếu giọng văn cá nhân, thiếu insight độc đáo hay không; nội dung có quá chung chung, sáo rỗng; các nguồn trích dẫn có tồn tại thật và được dẫn đúng chuẩn hay chỉ là "trích dẫn ảo"; hay bài viết có cấu trúc hoàn chỉnh nhưng phần phân tích lại hời hợt, thiếu chiều sâu.

Trong trường hợp xuất hiện nghi ngờ, ông Đức cho rằng giảng viên không nên vội cáo buộc sinh viên, mà cần trao đổi trực tiếp thông qua các câu hỏi mở như: "Em có thể giải thích đoạn này bằng lời của mình không?" hoặc "Em hãy trình bày quy trình nghiên cứu của mình". 

Cách tiếp cận này vừa giúp làm rõ mức độ hiểu bài của sinh viên, vừa giữ được tinh thần tôn trọng và liêm chính học thuật.

Bên cạnh đó, việc thiết kế các dạng bài tập chủ động, có khả năng "kháng AI", như thuyết trình trực tiếp tại lớp, bài viết phản ánh trải nghiệm cá nhân, hoặc phân tích các sự kiện thời sự "nóng" đòi hỏi quan sát, lập luận và quan điểm riêng mang vai trò quan trọng. 

Chính những yêu cầu mang tính cá nhân hóa và gắn với bối cảnh thực tế sẽ buộc người học phải tư duy độc lập, qua đó hạn chế sự lệ thuộc vào AI trong học tập và nghiên cứu.

'Không để AI chỉ là từ khóa hot hay khẩu hiệu'

TS Lê Trường Tùng - Chủ tịch Hội đồng trường Trường đại học FPT - cho rằng khi đưa AI vào trường học, cần làm sao để AI không chỉ đơn thuần là một từ khóa hot hay một khẩu hiệu, mà phải thực sự được đưa vào hoạt động dạy và học của nhà trường.