
Thầy Nguyễn Văn Xuyên đứng lớp dạy động cơ ô tô ca tối ngày 17-11 - Ảnh: TRỌNG NHÂN
Khoảng 16h40 chiều 17-11, chúng tôi gặp thầy Nguyễn Văn Xuyên khi thầy vừa kết thúc buổi thực hành tại Trường cao đẳng Công nghệ cao Đồng An (TP.HCM).
Suốt buổi chiều, từ 13h15 đến 16h35, thầy hướng dẫn học sinh kiểm tra, đấu dây và sửa chữa hệ thống khởi động động cơ ô tô. Cuộc trò chuyện phải tranh thủ trong khoảng nghỉ giữa hai ca học, bởi đúng 19h, thầy lại vào lớp đến 21h25.
Những bí quyết sửa động cơ không có trong sách
Mái tóc bạc, gương mặt hằn nhiều nếp nhăn, đôi mắt sau cặp kính lão, chiếc áo thầy Xuyên mặc vẫn còn ướt đẫm mồ hôi sau buổi thực hành. Thế nhưng, vừa nhắc đến chuyện sửa động cơ, thầy lại hào hứng kể về từng chi tiết máy, những thao tác kỹ thuật và cả những sai sót học trò thường mắc phải.
Hiện thầy phụ trách khoảng 5 lớp, với 6 buổi dạy mỗi tuần. Một buổi học bắt đầu bằng chừng 45 phút lý thuyết. Sau đó, thầy làm mẫu rồi để học trò trực tiếp thực hành. Cách cầm cờ lê, trình tự tháo lắp, thao tác kiểm tra từng chi tiết đều được thầy theo dõi, sửa ngay nếu chưa đúng.
Trong từng giờ lên lớp, thầy Xuyên thường nhắc nhở sinh viên muốn sửa được động cơ phải hiểu nguyên lý, nắm chắc thông số kỹ thuật. Nhưng có những kinh nghiệm chỉ tích lũy được sau nhiều năm trực tiếp làm nghề.
Chẳng hạn, khi lắp trục khuỷu, người thợ phải kiểm tra xem trục quay có trơn tru hay bị rít, khựng. Người làm nghề lâu năm có thể quay nhẹ, đều tay để cảm nhận, đôi khi nhận ra khu vực ổ đỡ đang có vấn đề.
"Kỹ xảo thì không có sách vở", thầy nói.
Thầy thường biến những nguyên lý có phần phức tạp thầy những câu nói hài hước, hình tượng, để các bạn sinh viên trường nghề dễ nhớ.
Chẳng hạn, khi dạy học sinh xác định các đầu cực 30, 50 và C của máy khởi động, thầy thường nhắc: "Cái cọc 30 nó không dính với cái gì hết, nó đứng một mình".
Nghĩa là khi máy khởi động chưa hoạt động, cực 30, nơi nối với cực dương của ắc quy, phải được cách điện với vỏ máy và không được nối trực tiếp với cực C. Nếu đấu nối sai, gây chập điện, có thể dẫn đến cháy nổ.

Với thầy Xuyên, những kinh nghiệm về sửa chữa động cơ ô tô thường đến từ ngoài trang sách - Ảnh: TRỌNG NHÂN
Sau nhiều năm đứng lớp, thầy nhận thấy với mỗi nhóm học sinh, cách dạy cũng phải khác nhau.
Với những em vào học nghề sau lớp 9, thầy phải nói chậm hơn, giải thích ngắn gọn, nhắc đi nhắc lại. Một thao tác chưa đúng thì hướng dẫn làm lại, đôi khi phải vừa dạy vừa dỗ để học trò chịu khó học đến cùng.
Học sinh tốt nghiệp lớp 12 thường tiếp thu nhanh, tự giác hơn, nhưng thầy cho rằng vẫn phải kiểm tra và đánh giá nghiêm túc kỹ năng thực hành.
Để duy trì những buổi học ấy, thầy vẫn tự chạy xe máy gần 18km từ nhà ở ngã tư Hàng Xanh đến trường, mất khoảng 45 phút. Nếu dạy tối mà hôm sau còn tiết, thầy ngủ lại ký túc xá được nhà trường bố trí.
Có tuần, thầy ngủ ký túc xá lại hai, ba ngày liền.
Nghỉ hưu rồi, vẫn nhớ nghề, nhớ học trò
Sinh năm 1952 tại Thái Bình, thầy từng tham gia lực lượng thanh niên xung phong trước khi được cử sang Tiệp Khắc học ngành máy xây dựng vào cuối năm 1974, rồi tiếp tục tu nghiệp tại các nhà máy chế tạo ô tô Karosa và LIAZ.
Trở về nước năm 1983, thầy làm công tác kỹ thuật tại công trình thủy điện Trị An, sau đó tham gia sửa chữa, đại tu máy móc tại TP.HCM. Đầu thập niên 1990, thầy trở lại Tiệp Khắc làm phiên dịch cho các đoàn thực tập sinh Việt Nam.
Năm 1992, thầy trở về nước, giảng dạy tại Trường đại học Công nghiệp TP.HCM, từng giữ nhiệm vụ trưởng bộ môn Động cơ đến khi nghỉ hưu.
Ở tuổi 60, thầy dành nhiều năm đi du lịch, nghỉ ngơi. Đến một ngày ở tuổi 68, bạn bè rủ trở lại dạy nghề, thầy nhận lời.
"Cảm thấy nhớ cái nghề quá", thầy kể.

Thầy Xuyên nói dù mắt đã không còn rõ như xưa nhưng cái nhiệt huyết với nghề vẫn còn như thời trẻ - Ảnh: TRỌNG NHÂN
Thầy nhớ những buổi hướng dẫn sinh viên thực hành, nhớ cảm giác nhìn một người trẻ ban đầu còn lúng túng trước các chi tiết máy, sau thời gian học tập đã có thể tự mình sửa chữa thành thạo.
Đặc biệt, những năm tháng ở Tiệp Khắc còn để lại trong thầy một quan niệm: học nghề phải bắt đầu bằng tính kỷ luật và sự chỉn chu trong những việc nhỏ. Thầy kể ngày ấy, mình được hướng dẫn cả cách ăn uống, dùng dao nĩa, lấy thức ăn vừa đủ, đóng cửa nhẹ nhàng hay tháo mũ khi chào hỏi.
Đến nay, thầy giữ thói quen đến lớp sớm khoảng 10 phút, chuẩn bị bài giảng theo trình tự rõ ràng. Thầy muốn học sinh hiểu rằng người thợ phải làm đúng quy trình, giữ gìn dụng cụ và có trách nhiệm với công việc.
Thầy tâm sự nghề đã giúp mình nuôi sống gia đình, gặp gỡ biết bao thế hệ học trò. Giờ đây, mỗi lần gặp lại những sinh viên cũ đã trở thành chủ gara, giám đốc doanh nghiệp, thầy lại có thêm niềm vui để tiếp tục đứng lớp.
Điều thầy mong vẫn giản dị: học trò ra trường biết nghề, làm được việc và có thể sống bằng chính đôi tay của mình.

Với thầy, niềm hạnh phúc là thấy học trò mình có nghề và sống được với nghề - Ảnh: TRỌNG NHÂN
Gia đình nghề giáo
Vợ thầy Nguyễn Văn Xuyên cũng từng là giảng viên Trường đại học Công nghiệp TP.HCM. Con gái út của thầy đang là giảng viên RMIT tại Hà Nội. Con rể thầy cũng đang là giảng viên tại Trường đại học Công nghiệp TP.HCM.
Người vợ luôn ủng hộ thầy tiếp tục đam mê, trở lại giảng đường sau ngày nghỉ hưu. Thầy kể trong giai đoạn dịch COVID-19, khi hoạt động đào tạo gặp khó khăn, vợ từng nói nhỏ: "Ông à, lúc này trường đang khó khăn, hay là mình dạy không thôi, đừng... nhận lương".
Người thầy gần gũi, chỉn chu
Bạn Đỗ Minh Khôi (sinh năm 2003), sinh viên ngành công nghệ ô tô, nhận xét giảng viên rất nhiệt tình trong quá trình hướng dẫn học viên.
Còn bạn Đoàn Võ Đăng Khoa (sinh năm 2008), cũng theo học ngành công nghệ ô tô, bất ngờ là giảng viên dù đã lớn tuổi nhưng vẫn rất sung sức, hướng dẫn tỉ mỉ và chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tế.
ThS Nguyễn Vĩnh Hiệp - Trưởng khoa ô tô - nhận xét dù cách biệt tuổi tác với nhiều đồng nghiệp trẻ, thầy Nguyễn Văn Xuyên vẫn rất hòa đồng, cởi mở.
Trong công việc, thầy luôn đúng giờ, chuẩn bị bài giảng kỹ lưỡng và hướng dẫn chi tiết từng thao tác thực hành. Thầy còn nhiệt tình tham gia các hoạt động của khoa, nhà trường, sẵn sàng hướng dẫn và chia sẻ kinh nghiệm với những giáo viên mới.
"Sự tận tình, chỉn chu và trách nhiệm của thầy Xuyên là điều khiến các đồng nghiệp trẻ trân trọng", ông nói.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận