30 năm ngành chứng khoán: Người trong cuộc kể chuyện hậu trường trước lúc khai mở thị trường

Trước khi thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức hoạt động năm 2000, không ít ý kiến băn khoăn liệu nền kinh tế đã đủ điều kiện để mở cửa một thị trường còn rất mới mẻ.

Thị trường chứng khoán Việt Nam và những ngày đầu nhiều trăn trở - Ảnh 1.

Ông Nguyễn Đức Quang thời điểm còn là Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, dẫn nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt thăm sàn giao dịch trong ngày đầu tiên khai mở, 20 - 7 - 2000 - Ảnh tư liệu

Nhìn lại chặng đường ấy, ông Nguyễn Đức Quang - nguyên Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước - kể về những cuộc thảo luận, sự thận trọng trong từng bước đi và niềm vui khi thị trường dần vượt qua khó khăn ban đầu.

Nhắc đến những ngày đầu xây dựng thị trường chứng khoán Việt Nam, ông Nguyễn Đức Quang vẫn nhớ hình ảnh lễ khai mở thị trường vào tháng 7-2000.

Đó là thời điểm sau nhiều năm chuẩn bị, Việt Nam chính thức có một thị trường chứng khoán tập trung. Nhưng để đi đến ngày ấy, những người tham gia xây dựng thị trường đã phải giải đáp không ít băn khoăn: Kinh tế vĩ mô đã đủ ổn định? Hệ thống tài chính, ngân hàng và quá trình cổ phần hóa đã sẵn sàng? Liệu thị trường có thể vận hành và phát triển như kỳ vọng?

Trong cuộc trò chuyện với Tuổi Trẻ nhân dịp 30 năm thành lập ngành chứng khoán, ông Nguyễn Đức Quang chia sẻ những hồi ức về giai đoạn đặc biệt này.

Ký ức ngày khai mở thị trường

* Thưa ông, nếu phải chọn một hình ảnh để nhớ về những ngày đầu xây dựng thị trường chứng khoán Việt Nam, hình ảnh nào hiện lên rõ nhất? Có khoảnh khắc nào sau hơn hai thập niên ông vẫn nhớ?

- Ông Nguyễn Đức Quang: Hình ảnh hiện lên trong tôi là ngày tổ chức lễ cắt băng, bấm nút khai mở thị trường chứng khoán Việt Nam vào tháng 7-2000 với sự hiện diện của lãnh đạo Chính phủ, Uỷ ban Nhân dân TP.HCM.

Thị trường chứng khoán Việt Nam và những ngày đầu nhiều trăn trở - Ảnh 2.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt khi đó từng kết luận: “Thị trường chứng khoán là một định chế liên quan trực tiếp đến tài sản của dân, do đó đã làm là phải làm thiệt, không làm thử, không thí điểm; thị trường chứng khoán là của cả nước, chứ không thể là của riêng của TP.HCM" - Ảnh tư liệu

Đến hôm nay, sau hơn hai thập niên, tôi vẫn nhớ không khí của buổi lễ hôm ấy. Đó là một ngày đẹp trời, chúng tôi tổ chức lễ cắt băng với sự hiện diện của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt.

Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt là người có tầm nhìn chiến lược, luôn quan tâm, động viên chúng tôi trong quá trình chuẩn bị để sớm đưa thị trường chứng khoán vào hoạt động.

Cảm xúc của tôi lúc bấy giờ là vô cùng phấn khởi và tràn đầy niềm tin.

* Trước khi thị trường ra đời, hẳn đã có nhiều quan điểm khác nhau về thời điểm mở cửa, nên đi nhanh đến đâu và mở đến mức nào. Ông còn nhớ những tranh luận khi ấy?

- Thời điểm đó, không chỉ người dân mà cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp đều chưa hiểu nhiều về chứng khoán và thị trường chứng khoán.

Chúng tôi đã tổ chức nhiều cuộc tọa đàm, hội thảo, tham khảo ý kiến các bộ, ngành, chuyên gia trong và ngoài nước.

Có nhiều quan điểm cho rằng các điều kiện về kinh tế vĩ mô, tăng trưởng kinh tế, hệ thống tài chính - ngân hàng và tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp chưa thực sự chín muồi.

Đặc biệt, cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997-1998 vừa diễn ra. Khi ấy, cũng có những ý kiến lo ngại về vai trò của thị trường chứng khoán trong các biến động tài chính.

Đó là những băn khoăn cần được cân nhắc nghiêm túc.

Tuy nhiên, dù còn nhiều khó khăn, thách thức, chúng tôi vẫn cho rằng việc đưa thị trường chứng khoán ra đời vào thời điểm ấy là lựa chọn đúng.

Chính vì vậy, chúng tôi tập trung hoàn thành một khối lượng lớn công việc, từ xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật, khung pháp lý đến chuẩn bị các tổ chức tham gia và hàng hóa cho thị trường.

Song song với những công việc đó, ngay từ đầu năm 2000, chúng tôi đã chuẩn bị tờ trình Chính phủ và Bộ Chính trị, đề xuất cho khai trương thị trường chứng khoán vào nửa cuối năm 2000.

Những cuộc thảo luận trước giờ mở cửa

* Trong quá trình đề xuất khai trương thị trường, điều gì khiến các cơ quan có thẩm quyền còn băn khoăn? Và những người tham gia xây dựng thị trường đã thuyết phục ra sao?

- Trong các cuộc làm việc với các thành viên Chính phủ, Thường vụ Bộ Chính trị vẫn có những ý kiến băn khoăn về bước đi và thời điểm mở cửa. Các điều kiện để thị trường ra đời đã thực sự chín muồi hay chưa? Liệu thị trường có thể thành công?

Chúng tôi đã phân tích những khó khăn, thách thức cũng như cơ hội, tham khảo kinh nghiệm của các nước đi trước. Đồng thời, chúng tôi thể hiện quyết tâm, nỗ lực để thị trường chứng khoán hoạt động ổn định và từng bước phát triển.

Cuối cùng, Chính phủ và Thường vụ Bộ Chính trị đã đồng thuận, cho phép thị trường chứng khoán khai trương và đi vào hoạt động trong nửa cuối năm 2000.

Trong công văn ngày 22-6-2000, Thường vụ Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh việc xây dựng và phát triển đồng bộ thị trường chứng khoán là nhiệm vụ hết sức khó khăn, có ý nghĩa chiến lược lâu dài.

Điều đó đặt ra yêu cầu đối với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phải quản lý chặt chẽ, thường xuyên đánh giá và rút kinh nghiệm từ hoạt động thực tế của thị trường.

Thị trường chứng khoán Việt Nam và những ngày đầu nhiều trăn trở - Ảnh 3.

Ngày 20-7-2000, Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh khai trương, đánh dấu sự ra đời chính thức của Thị trường chứng khoán ở Việt Nam. Ảnh: Tứ Hải-TTXVN

* Như vậy, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ra đời khi không ít điều kiện còn đang trong quá trình hoàn thiện?

Đúng là thời điểm đó còn rất nhiều khó khăn.

Chúng tôi phải vừa chuẩn bị cơ sở vật chất, hệ thống kỹ thuật, khung pháp lý, vừa xây dựng các tổ chức tham gia và chuẩn bị hàng hóa cho thị trường.

Nhưng nếu chỉ chờ đến khi mọi điều kiện đều hoàn toàn thuận lợi thì cũng khó xác định được thời điểm thích hợp.

Điều quan trọng là phải nhận diện được những khó khăn, chuẩn bị các điều kiện cần thiết và có quyết tâm để thị trường hoạt động ổn định, từng bước phát triển.

Từ hai cổ phiếu đầu tiên đến nỗi lo thị trường thiếu hàng hóa

* Sau khi thị trường chính thức hoạt động, có thời điểm nào ông thực sự lo lắng thị trường sẽ không phát triển được như kỳ vọng?

- Trong giai đoạn đầu, hoạt động của thị trường còn rất khó khăn. Ngày giao dịch đầu tiên chỉ có hai cổ phiếu niêm yết. Đến cuối năm 2000, số lượng cổ phiếu niêm yết vẫn còn rất ít. Những năm tiếp theo, số lượng doanh nghiệp đưa cổ phiếu lên sàn cũng chưa tăng được nhiều. Trong khi đó, hiểu biết của nhà đầu tư về chứng khoán còn hạn chế. Cung - cầu mất cân đối, giá cổ phiếu liên tục tăng.

Để xử lý tình hình, chúng tôi đã đưa ra một số giải pháp tình thế, trong đó có điều chỉnh biên độ giao dịch và quy định mức mua tối đa đối với một loại cổ phiếu.

Nhưng giải pháp quan trọng hơn là phải có thêm hàng hóa cho thị trường.

* Khi ấy, cơ quan quản lý đã làm gì để thuyết phục doanh nghiệp đưa cổ phiếu lên sàn, thưa ông?

- Chúng tôi đã cử cán bộ của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trực tiếp cùng lãnh đạo đến các doanh nghiệp, tuyên truyền, vận động và hỗ trợ để doanh nghiệp hiểu hơn về thị trường chứng khoán. Mục tiêu là giúp các doanh nghiệp có kế hoạch sớm đưa cổ phiếu lên niêm yết.

Nhiều giải pháp triển khai đã có tác động tích cực, giúp thị trường từng bước đi vào hoạt động ổn định hơn.

Từ năm 2004, số lượng doanh nghiệp tham gia niêm yết tăng dần, tình trạng mất cân đối cung - cầu từng bước được cải thiện. Thị trường cũng bắt đầu bước sang giai đoạn phát triển mới.

Những chuyển biến ấy khiến chúng tôi thêm phấn khởi và tin tưởng rằng thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển, đạt được những dấu mốc đáng ghi nhận trong những năm tiếp theo.

Ba mươi năm nhìn lại, điều muốn gửi gắm đến thế hệ sau

* Ba mươi năm là một quãng thời gian đủ dài để nhìn lại những thành quả và cả những khó khăn đã trải qua. Với tư cách một trong những người tham gia xây dựng thị trường từ những ngày đầu, ông có cảm xúc gì khi nhìn thị trường chứng khoán Việt Nam hôm nay?

- Là một trong những người thuộc thế hệ đầu tiên tham gia xây dựng ngành chứng khoán và thị trường chứng khoán Việt Nam, chúng tôi thực sự hân hạnh và tự hào vì đã được góp phần vào quá trình hình thành, phát triển của thị trường, giữ trọn lời hứa với Thường vụ Bộ Chính trị, Chính phủ.

Đã 30 năm kể từ khi thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và 26 năm kể từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam ra đời.

Nhìn lại chặng đường ấy, chúng tôi vô cùng phấn khởi với những gì đã làm được cho một thị trường còn rất non trẻ khi bắt đầu hoạt động.

Thị trường chứng khoán Việt Nam và những ngày đầu nhiều trăn trở - Ảnh 4.

Hình ảnh cờ đỏ sao vàng cùng lời chúc mừng Việt Nam chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi xuất hiện trên các màn hình lớn tại Sở Giao dịch chứng khoán New York (NYSE), Mỹ - Ảnh: SSC

Từ những khó khăn ban đầu, thị trường chứng khoán Việt Nam đã từng bước phát triển và đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Đặc biệt 2026, Việt Nam đã đạt được cột mốc nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi. Cột mốc này là minh chứng cho năng lực lãnh đạo và định hướng chiến lược của thị trường chứng khoán. Đây là thành quả to lớn đến từ sự đồng lòng của Ủy ban Chứng khoán, thành viên thị trường 30 năm qua. Điều này khẳng định vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam trong bản đồ vốn quốc tế.

Là thế hệ đi trước, chúng tôi mong những người tiếp nối sẽ phát huy truyền thống của các thế hệ đã tham gia xây dựng thị trường.

Điều quan trọng là phải tiếp tục phấn đấu, nâng cao đạo đức nghề nghiệp, giữ được tâm huyết và không ngừng nâng cao trình độ, trí tuệ để hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Tôi mong thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục phát triển nhanh nhưng phải bền vững, đóng góp ngày càng quan trọng cho sự phát triển của nền kinh tế và đất nước.

Ngày 28-11-1996, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chính thức được thành lập, đánh dấu bước khởi đầu trong quá trình xây dựng và phát triển ngành chứng khoán Việt Nam. Gần bốn năm sau, ngày 28-7-2000, phiên giao dịch đầu tiên diễn ra với vỏn vẹn hai mã cổ phiếu REE và SAM, mở ra một kênh huy động vốn mới cho nền kinh tế.

Trải qua 30 năm xây dựng và trưởng thành, từ những bước đi ban đầu đầy khó khăn, ngành chứng khoán Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung pháp lý, phát triển hạ tầng, mở rộng quy mô và nâng cao vai trò của thị trường vốn trong nền kinh tế.

Nhân dấu mốc đặc biệt này, báo Tuổi Trẻ thực hiện tuyến bài "30 năm ngành chứng khoán Việt Nam", tái hiện hành trình hình thành và phát triển thị trường qua lời kể của những người đặt nền móng, các thế hệ lãnh đạo, chuyên gia và nhà đầu tư.

Những câu chuyện hậu trường, ký ức về các quyết định mang tính bước ngoặt, những thăng trầm và bài học từ thực tiễn không chỉ giúp nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn gợi mở những kỳ vọng về một thị trường chứng khoán minh bạch, hiện đại và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Thị trường chứng khoán Việt Nam và những ngày đầu nhiều trăn trở - Ảnh 5.Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có chủ tịch mới

Hôm 9-1, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc đã trao quyết định bổ nhiệm bà Vũ Thị Chân Phương - phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán - giữ chức chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Trở thành người đầu tiên tặng sao cho bài viết 0 0 0
google Nguồn ưu tiên trên Google Ưu tiên Tuổi Trẻ trên Google Search. Xem hướng dẫn.
Bình luận (0)
thông tin tài khoản
Được quan tâm nhất Mới nhất Tặng sao cho thành viên
    Tải App

    Tuổi Trẻ Online Newsletters

    Đăng ký ngay để nhận gói tin tức mới

    Tuổi Trẻ Online sẽ gởi đến bạn những tin tức nổi bật nhất