Áp lực thị trường, chi phí và những "điểm nghẽn"

Tại hội nghị về sản xuất, tiêu thụ lúa, đại diện Sở Công Thương tỉnh An Giang cho biết ngành lúa gạo - lĩnh vực kinh tế chủ lực của địa phương - đang đối mặt với nhiều thách thức cả về thị trường lẫn chi phí sản xuất.

Trong giai đoạn thu hoạch rộ vụ đông xuân, nguồn cung lúa tăng mạnh đã gây áp lực giảm giá, dẫn đến mất cân đối cung - cầu cục bộ. Trên thị trường quốc tế, cạnh tranh ngày càng gay gắt khi các nước xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan gia tăng nguồn cung.

Bên cạnh đó, chi phí logistics và đầu vào, đặc biệt là giá nhiên liệu, tiếp tục tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận doanh nghiệp và giá thu mua lúa.

Theo bà Nguyễn Duy Linh Thảo - Phó giám đốc Sở Công Thương tỉnh An Giang, để ứng phó với bối cảnh trên, ngành sẽ tập trung đảm bảo nguồn cung năng lượng ổn định, ưu tiên điện và xăng dầu cho sản xuất nông nghiệp, nhất là trong các giai đoạn cao điểm.

Đồng thời tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường vật tư nông nghiệp, xử lý nghiêm tình trạng đầu cơ, tăng giá hoặc kinh doanh hàng kém chất lượng.

"Ngành định hướng chuyển từ tư duy 'bán cái mình có' sang 'bán cái thị trường cần', qua đó hạn chế dư thừa cục bộ. Doanh nghiệp và hợp tác xã phải đóng vai trò nòng cốt trong xây dựng chuỗi cung ứng khép kín, từ đầu vào đến đầu ra", bà Thảo nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Sở Công Thương đề xuất đầu tư hệ thống trung tâm sấy, kho bãi tại các vùng trọng điểm để giảm thất thoát sau thu hoạch; đồng thời thu hút đầu tư vào chế biến sâu, nâng giá trị gia tăng sản phẩm từ 20 - 30%.

Công tác xúc tiến thương mại cũng được đẩy mạnh, tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) để mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các thị trường chất lượng cao.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Thái Bình - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Trung An - cho rằng nút thắt lớn nhất của ngành lúa gạo hiện nay không nằm ở chủ trương, mà ở khâu tổ chức thực hiện.

"Khúc mắc lớn nhất không còn ở chính sách mà nằm ở tổ chức thực hiện. Khi chưa có quyết định phê duyệt dự án, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân đều bị 'treo', ngân hàng cũng không có cơ sở để cho vay", ông Bình nêu rõ.

Theo ông, các liên kết hiện nay chủ yếu dừng ở thỏa thuận, chưa hình thành chuỗi liên kết bền vững. Sản xuất còn manh mún, nông dân vẫn phụ thuộc vào thương lái, trong khi doanh nghiệp khó chia sẻ rủi ro khi thị trường biến động.

Chuyển tư duy sang kinh tế nông nghiệp

Từ thực tiễn đó, ông Bình cho rằng Đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp là giải pháp căn cơ để tái cấu trúc ngành lúa gạo. Nếu triển khai hiệu quả 350.000ha tại An Giang, chỉ cần 2-3 doanh nghiệp tham gia chuỗi cũng có thể mang lại khoảng 2,1 tỉ USD mỗi năm, đồng thời giúp tăng thu nhập nông dân ít nhất 15 triệu đồng/ha.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh vai trò của chính quyền trong việc tháo gỡ thủ tục, sớm phê duyệt các dự án liên kết để tạo hành lang pháp lý cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân triển khai sản xuất.

"Khi chính quyền thực sự đồng hành với doanh nghiệp, môi trường đầu tư sẽ tự lan tỏa. Nhà đầu tư sẽ không hỏi An Giang nói gì, mà sẽ hỏi An Giang làm được gì", ông Bình nói.

Ông Ngô Công Thức - Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang - cho biết sản xuất nông nghiệp vẫn đối mặt nhiều khó khăn như chi phí đầu vào tăng, liên kết sản xuất còn hạn chế và tác động của biến đổi khí hậu.

Để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp năm 2026 đạt khoảng 3,98%, lãnh đạo tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp. Trọng tâm là đẩy nhanh Đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phấn đấu đạt 183.000ha trong năm 2026; đồng thời hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, chuyển đổi trạm bơm sang điện để giảm chi phí sản xuất.

Cùng với đó, các ngành chức năng cần xây dựng cơ chế liên kết sản xuất chặt chẽ, hỗ trợ tín dụng, kiểm soát thị trường vật tư và cung cấp thông tin kịp thời để nông dân, doanh nghiệp chủ động sản xuất.

"Việc phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành và địa phương sẽ giúp tháo gỡ kịp thời khó khăn, tạo sự thông suốt trong tổ chức sản xuất, từng bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp xanh, bền vững", ông Thức nhấn mạnh.

Đề xuất chính sách thu mua dự trữ lúa gạo

Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đề xuất linh hoạt chính sách mua dự trữ lúa gạo để hỗ trợ cho nông dân trong giai đoạn này và xem xét có chính sách về tín dụng cho doanh nghiệp thu mua lúa gạo.