Chế biến cá ba sa tại một công ty xuất khẩu thủy sản ở An Giang - Ảnh: T.T.D.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kết quả trên là nhờ nhiều nguyên nhân, trong đó có việc chủ động xây dựng và triển khai các kế hoạch ứng phó với diễn biến thuế quan, xử lý các sự cố về an toàn thực phẩm, tháo gỡ rào cản kỹ thuật, giải quyết vụ việc liên quan đến xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc...
Xuất khẩu rau quả ngược dòng ngoạn mục
Trong bức tranh xuất khẩu nông sản năm 2025, rau quả tiếp tục là ngành hàng tăng trưởng nổi bật khi mang về tới 8,6 tỉ USD, tăng gần 20% giữa biến động. Đây là năm thứ 3 liên tiếp xuất khẩu rau quả lập kỷ lục mới và giữ vững đà tăng trưởng hai con số.
Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), năm 2025 Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam khi chiếm hơn 60% thị phần. Với thị trường Mỹ, dù chịu tác động từ chính sách thuế quan song xuất khẩu rau quả sang thị trường này vẫn tăng hơn 50%, đạt khoảng 500 triệu USD.
Ngoài ra, xuất khẩu sang một số thị trường lớn vẫn duy trì được đà tăng trưởng như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan, Úc...
Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các loại trái cây như sầu riêng, chuối, xoài, mít, dừa, bưởi,... trong đó sầu riêng tiếp tục giữ vai trò chủ lực, dẫn dắt với kim ngạch gần 4 tỉ USD.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Vinafruit, cho biết quý 1 và nửa đầu quý 2 năm nay, xuất khẩu rau quả giảm tới 30 - 50% so với cùng kỳ năm trước do Trung Quốc siết chặt kiểm soát dư lượng chất cấm.
Cùng với đó thông tin Mỹ áp thuế đối ứng cao gây ra tâm lý không tốt cho doanh nghiệp (DN) nên thời điểm đó không ai nghĩ xuất khẩu rau quả cả năm đạt mục tiêu 7,6 tỉ USD.
Tuy nhiên, nhờ nỗ lực của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương,... đã có các biện pháp linh hoạt và tổ chức các đoàn trực tiếp sang Trung Quốc, Mỹ để gặp gỡ, trao đổi, đàm phán, đã diễn ra cú lội ngược dòng ngoạn mục trong nửa cuối năm 2025.
"Đầu năm 2025, khi Trung Quốc kiểm soát chặt dư lượng chất cấm vàng O và Cadimi, xuất khẩu sầu riêng có thời điểm phải tạm ngưng hoặc mỗi container phải 7 - 10 ngày mới thông quan.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có những trao đổi kịp thời với phía Trung Quốc cấp phép cho các phòng thử nghiệm, tạo điều kiện để làm các thủ tục thông quan nhanh chóng hơn giúp nâng cao lượng sầu riêng xuất khẩu.
Sau đó, bộ tiếp tục sang Trung Quốc để đàm phán, tháo gỡ, từ đó phía bạn phê duyệt thêm gần 1.000 mã số vùng trồng sầu riêng, cơ sở đóng gói và thiết lập cơ chế "luồng xanh nông sản".
Việt Nam cũng kịp thời triển khai các biện pháp kiểm soát dư lượng Cadimi và vàng O. Đây chính là cơ sở để xuất khẩu sầu riêng phục hồi, bứt phá ngoạn mục", ông Nguyên phân tích.
Một điểm nhấn nữa là xuất khẩu rau quả sang thị trường châu Âu năm qua cũng tăng 40% so với năm 2024. Số cảnh báo vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm giảm một nửa, chỉ có 60 (đa phần là các lô hàng nhỏ, lẻ).
"Châu Âu là thị trường có hàng rào kỹ thuật nghiêm ngặt nên doanh nghiệp xuất được thì sẽ dễ dàng xuất khẩu sang các thị trường khác", ông Nguyên khẳng định và cho rằng giá trị xuất khẩu rau quả đạt tới 8,6 tỉ USD không phải "ăn may" vì các mặt hàng nông sản của Việt Nam như cà phê, tiêu, điều, rau quả, lúa gạo,... đều gia tăng bền vững, đi theo xu hướng phát thải thấp, xanh...
"Nếu không có bản lĩnh tốt, trước thuế đối ứng của Mỹ, hàng rào kỹ thuật của các nước như Trung Quốc, châu Âu thì năm nay chúng ta đã té ngã", ông Nguyên nói.
Doanh nghiệp nhanh nhạy, linh hoạt
Không chỉ rau quả lập kỷ lục, xuất khẩu thủy sản cũng về đích với 11,32 tỉ USD - cao nhất từ trước đến nay. Ông Nhữ Văn Cẩn, Phó cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhận định kết quả này là sự nhanh nhạy, linh hoạt của doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản trong bối cảnh Mỹ áp thuế đối ứng, điều tra chống bán phá giá tôm...
"Khi có thông tin Mỹ sắp áp thuế đối ứng, doanh nghiệp đã đẩy hàng trước và khi áp thuế chính thức thì giá trị xuất khẩu giảm dần ở những tháng cuối năm.
Một điểm nữa là sự dịch chuyển thị trường xuất khẩu. Trong 11 tháng năm 2025, Trung Quốc đã vượt lên thành thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam khi chiếm 20,2% thị phần, Mỹ xuống thứ 2, chiếm khoảng 17% thị phần. Nhật Bản đứng thứ 3 với kim ngạch 1,6 tỉ USD", ông Cẩn nói.
Đáng chú ý là xuất khẩu tôm hùm tăng đột biến (chủ yếu sang Trung Quốc).
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), lý do tăng nhập tôm hùm Việt Nam là do chúng ta không bị Trung Quốc áp thuế "trả đũa" như Canada và Mỹ, giúp giá bán cạnh tranh hơn.
Cùng với đó, địa lý gần mang lại lợi thế lớn trong vận chuyển hàng sống, giúp giảm hao hụt và chi phí. Nhu cầu của người tiêu dùng Trung Quốc đang dịch chuyển mạnh sang tôm hùm xanh - phân khúc mà Việt Nam có nguồn cung dồi dào.
"Năm nay nếu không có thiệt hại do mưa lũ thì giá trị xuất khẩu tôm hùm còn tăng cao hơn nhiều", ông Cẩn nói.
Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Vasep, cho biết khi Mỹ đưa thuế đối ứng, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã có sự điều chỉnh rõ nét. Khối Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) là động lực xuất khẩu lớn nhờ lợi thế thuế quan và sự ổn định của các thị trường như Nhật Bản, Canada và Úc.
Hay xuất khẩu sang EU cũng vượt 1 tỉ USD, tăng hơn 17%, trong đó các mặt hàng thủy sản nuôi trồng có lợi thế, giữa lúc hải sản khai thác vẫn chịu tác động từ thẻ vàng IUU.
Chế biến xoài xuất khẩu ở Khu công nghiệp Sa Đéc, Đồng Tháp - Ảnh: ĐẶNG TUYẾT
Phấn đấu xuất khẩu đạt 73 - 74 tỉ USD năm 2026
Nông dân sẽ được lợi lớn hơn năm 2026 nếu đạt được mục tiêu xuất khẩu mà Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra: tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 73 - 74 tỉ USD.
Để đạt được mục tiêu này, bộ này cho hay sẽ hỗ trợ kết nối, thúc đẩy chế biến, tiêu thụ trong nước, triển khai các giải pháp khắc phục tình trạng dư thừa, giảm giá gây thiệt hại cho người sản xuất.
Dự báo và phối hợp với các địa phương xây dựng phương án hỗ trợ tiêu thụ kịp thời nông sản chính vụ. Phối hợp tổ chức kết nối thu mua nông sản, đẩy mạnh tiêu thụ nông sản trong các hệ thống, chuỗi siêu thị lớn, tổ chức các diễn đàn hỗ trợ kết nối tiêu thụ nông sản... Đồng thời, sẽ mở cửa các thị trường mới như Trung Đông, châu Phi...
Ở góc độ ngành hàng, ông Đặng Phúc Nguyên cho biết xuất khẩu rau quả năm 2026 đạt 9 - 10 tỉ USD là hoàn toàn khả thi bởi hiện tại chưa xuất hiện rào cản nào mới, "năm 2025 có nhiều rào cản, chúng ta đã vượt qua được, năm 2026 nếu có thì cũng không thể làm khó được".
Thị trường Trung Quốc vẫn là thị trường chủ đạo. Trong khi việc đáp ứng các tiêu chuẩn, quy định của Trung Quốc của chúng ta ngày càng tốt. Hơn nữa, vừa rồi chúng ta mới ký thêm nghị định thư xuất khẩu mít tươi, trước đây chúng ta mỗi năm xuất khẩu khoảng 200 triệu USD thì năm nay có thể đạt giá trị gấp đôi.
Với lĩnh vực thủy sản, bà Lê Hằng dự báo năm 2026 vẫn là giai đoạn bất ổn, khó lường bởi các chính sách thuế quan, rào cản kỹ thuật của Mỹ.
Xu hướng này đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn tại các thị trường khác như EU, Trung Quốc, ASEAN và Trung Đông. Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU vẫn là nút thắt cần được tháo gỡ.
Để ngành thủy sản duy trì tăng trưởng hai con số trong năm 2026, bà Lê Hằng cho rằng cơ quan quản lý nhà nước và các DN cần có giải pháp để giữ vững thị phần tại Mỹ. Với EU, việc tháo gỡ thẻ vàng IUU tiếp tục là nhiệm vụ then chốt.
6 kiến nghị để xuất khẩu rau quả đạt 10 tỉ USD
Để xuất khẩu rau quả đạt 10 tỉ USD - về đích sớm bốn năm so với mục tiêu đề án phát triển ngành chế biến rau quả giai đoạn 2021 - 2030, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kiến nghị:
Thứ nhất, tập trung vào nâng cao chất lượng và an toàn sản phẩm. Điều này cần được truyền đạt và quán triệt tới người sản xuất, doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Đề nghị các cơ quan chuyên ngành tăng cường hoạt động hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và thực thi các chế tài đủ mạnh để hình thành ý thức tự giác của người tham gia chuỗi cung ứng.
Thứ hai, hoàn chỉnh hệ thống truy xuất nguồn gốc hiện đại, có thể kết nối với thế giới để bảo vệ quyền lợi cho người sản xuất, người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp Việt.
Thứ ba, chấn chỉnh hoạt động của hệ thống kiểm tra, giám định và cấp chứng nhận cho hàng nông sản xuất khẩu, đảm bảo việc thông quan nhanh và uy tín hàng xuất khẩu Việt Nam.
Thứ tư, tiếp tục các hoạt động quảng bá hình ảnh rau quả Việt Nam trong và ngoài nước.
Thứ năm, đẩy mạnh hơn nữa hoạt động xúc tiến thương mại, tăng tần suất, đa dạng hình thức, mở rộng địa bàn và tăng kinh phí.
Thứ sáu, Nhà nước hỗ trợ xây dựng quỹ nghiên cứu và phát triển ngành nghề, nhằm tìm kiếm và ứng dụng các công nghệ mới, hiện đại cho nghiên cứu, phát triển giống cây, công nghệ sau thu hoạch, bảo quản.
* Bà Tô Thị Tường Lan (Phó tổng thư ký Vasep):
"Doanh nghiệp thủy sản ứng biến linh hoạt để tăng giá trị xuất khẩu"
Với sản phẩm tôm xuất khẩu, nhiều nước ghi nhận Việt Nam là quốc gia đa dạng thị trường xuất khẩu nhanh nhất trong các quốc gia cung cấp tôm trên thế giới.
Ví dụ Ấn Độ xuất khẩu tôm chủ yếu sang thị trường Mỹ, nên khi có vấn đề thuế quan họ không kịp xoay chuyển. Còn các doanh nghiệp Việt đã kịp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu qua Nhật Bản, châu Âu và một số nước khác.
Nhờ đó mà xuất khẩu tôm của Việt Nam vẫn rất tốt. Tương tự, xuất khẩu cá tra năm 2025 cũng vượt dự kiến của hiệp hội, đạt giá trị xuất khẩu khoảng 2,2 tỉ USD. Một điểm đáng ghi nhận nữa là trong năm 2025 các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản trong nước đã tận dụng tốt thị trường các nước trong CPTPP.
Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản đã đẩy mạnh chế biến sâu để tăng giá trị xuất khẩu, nhờ đó mà tăng trưởng xuất khẩu tôm sau chế biến vào thị trường Nhật Bản tăng gần 60%. Nhờ chế biến sâu nên ngành thủy sản không chỉ giữ được thị phần mà còn tăng được giá trị xuất khẩu trong năm 2025.
Điều các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản lo ngại là điểm rơi cuối quý 1-2026, thời điểm có phán quyết cuối cùng của phía Mỹ về thuế chống bán phá giá với cá tra, tôm của Việt Nam (mức cao nhất có thể là 35%) thì sức ép với thủy sản Việt sẽ lớn hơn.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận