Nằm trên triền núi Đá Trắng cao gần 100m so với mực nước biển, chùa Từ Quang (người dân địa phương quen gọi nơi đây là chùa Đá Trắng) không chỉ nổi tiếng với những cây xoài tiến vua cổ thụ hàng trăm năm tuổi, mà còn sở hữu khung cảnh hữu tình. Từ sân chùa, du khách có thể phóng tầm mắt bao quát cánh đồng, làng mạc và sông Kỳ Lộ phía xa.

Theo tư liệu lưu giữ tại chùa, năm 1793, thiền sư Pháp Chuyên thuộc dòng Lâm Tế đến đây dựng thảo am dịch kinh Hoa Nghiêm. Đến năm 1797, dưới thời vua Quang Toản nhà Tây Sơn, ngôi chùa chính thức được xây dựng và mang tên Từ Quang.

Điều đặc biệt khiến ngôi cổ tự này nổi tiếng không chỉ bởi lịch sử hơn 200 năm mà còn nhờ vườn xoài cổ xuất hiện từ trước khi chùa được dựng nên. 

Giống xoài Đá Trắng với hoa màu trắng, trái nhỏ, vỏ mỏng, thịt ngọt thanh và hương thơm đặc trưng từng được xem là sản vật quý hiếm bậc nhất xứ này.

Tương truyền, trong những lần dừng chân tại vùng vịnh Xuân Đài trên đường chinh chiến, vua Gia Long đã được thưởng thức loại xoài này và hết sức yêu thích. Sau khi lên ngôi, vua Gia Long đưa xoài Đá Trắng vào danh sách những sản vật tiến cung. Mỗi dịp Tết Đoan Ngọ, địa phương phải tuyển chọn từ 1.000 đến 2.000 trái xoài ngon nhất để dâng vua.

Sự nổi tiếng của giống xoài này còn đi vào ca dao dân gian: "Xoài Đá Trắng, sắn Phường Lụa", như một cách khẳng định giá trị của những đặc sản trứ danh vùng đất Phú Yên xưa.

Hiện nay, trong khuôn viên chùa vẫn còn cụm 20 cây xoài cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Năm 2013, những cây xoài này được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Đại đức Thích Chúc Thuận, giám tự chùa Từ Quang, cho biết những cây xoài cổ thụ có niên đại khoảng 200 năm thì thân xoài khoảng chừng hai người ôm, tán rộng gần 15m. Đặc biệt vỏ xoài xù xì, thô ráp khi bong ra sẽ lại hình thành lớp vỏ mới. Trái xoài nhỏ nhưng thơm đặc trưng, phải hái trên cây rồi ủ chín mới giữ được hương thơm. Nếu xoài rụng xuống đất thì mùi thơm sẽ giảm.

"Những cây xoài trong khuôn viên chùa không chỉ cho bóng mát, mà còn là thức quà để những trẻ em trong làng, các phật tử về hái trái, thưởng thức", thầy Chúc Thuận nói.

Theo nhà chùa, những cây xoài cổ được chăm sóc cẩn trọng để bảo tồn nguồn gen quý hiếm và gìn giữ di sản văn hóa, đồng thời ươm hạt, nhân giống trong khuôn viên chùa.

Bà Nguyễn Thị Hoa (65 tuổi, người dân xã Tuy An Bắc) cho biết: "Từ nhỏ tôi đã gắn bó với chùa và vườn xoài. Mỗi mùa xoài chín, hương thơm lan khắp sân chùa. 

Trái xoài tuy nhỏ nhưng ngọt thanh, thơm rất riêng, ăn một lần là nhớ mãi. Đợt mưa bão cuối năm ngoái ai cũng lo cây xoài bật gốc, gãy đổ, nhưng rất may chỉ gãy một vài nhánh nhỏ trên cây, người dân ở đây ai cũng mong vườn xoài được chăm sóc kỹ cho du khách, con cháu đến vui chơi".

Lần đầu đến chùa, anh Trần Minh Quân (du khách TP.HCM) bày tỏ ấn tượng với những cây xoài hàng trăm năm tuổi vẫn xanh tốt, tỏa bóng mát, mang đến không gian yên bình, thư thái cho du khách.

Nơi gần 30 năm đổ bánh xèo miễn phí mỗi ngày

Về miền Tây thấy cảnh bánh nước được bày khắp đường cho miễn phí cũng không có gì lạ. Thậm chí trong một ngôi chùa ở vùng biên viễn An Giang, người ta còn đổ hàng ngàn cái bánh xèo mỗi ngày để đãi du khách thập phương.