Sau 17 năm, Việt Nam vừa chính thức đạt mức thu nhập trung bình cao. Đây là một cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển của đất nước, phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ qua nhiều thập kỷ cải cách bền bỉ, tăng trưởng kinh tế vững chắc, với mức sống ngày càng được nâng cao.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, bà Mariam J. Sherman cho rằng thành công của mục tiêu này sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng tăng trưởng và thúc đẩy cải cách trong giai đoạn tới. Bởi khi một quốc gia phát triển lên tầm cao hơn, bản chất của các thách thức tăng trưởng cũng thay đổi theo. 

Việt Nam có lợi thế tăng trưởng đến mức thu nhập cao

Và chương tiếp theo của hành trình phát triển sẽ không chỉ được định hình bởi tốc độ mà còn bởi chất lượng của tăng trưởng - yếu tố then chốt trên con đường Việt Nam tiến tới trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045.

Việc trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao có thể góp phần củng cố thêm niềm tin của cộng đồng quốc tế vào triển vọng kinh tế dài hạn của Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế của đất nước như một điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư.

Trong những năm qua, Việt Nam luôn nằm trong nhóm các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực, được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu tư nước ngoài ổn định, xuất khẩu tăng mạnh và khu vực dịch vụ trong nước ngày càng phát triển.

Những động lực đưa Việt Nam đến ngưỡng thu nhập trung bình cao vẫn còn nguyên giá trị, song để duy trì tăng trưởng trong tương lai, tăng trưởng sẽ ngày càng phụ thuộc vào năng suất, đổi mới sáng tạo, sự lớn mạnh của doanh nghiệp nội địa và khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn trong toàn nền kinh tế.

Chặng đường phía trước để Việt Nam tiến tới trở thành nền kinh tế thu nhập cao vẫn còn nhiều thử thách. Theo ngưỡng phân loại năm nay, thu nhập bình quân đầu người theo GNI của Việt Nam cần tăng gần gấp 3 lần mới đạt mức thu nhập cao.

Điều này giúp lý giải tại sao kể từ năm 1990, chỉ có 27 nền kinh tế chuyển thành công từ nhóm thu nhập trung bình lên nhóm thu nhập cao này. Lưu ý, hơn 1/3 các quốc gia này được hưởng lợi từ những điều kiện đặc thù như gia nhập Liên minh châu Âu hoặc sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào.

Dù vậy Việt Nam có một động lực đáng kể khi đã hội tụ nhiều yếu tố nền tảng quan trọng, bao gồm nhân sự trẻ, kinh tế vĩ mô ổn định, vị trí chiến lược và quan trọng hơn hết là ý chí mạnh mẽ cùng năng lực cải cách, thích ứng đã được chứng minh qua thực tiễn. Đây là những lợi thế mà không phải quốc gia nào cũng có được.

Giải quyết thách thức cho mục tiêu 2045

Để hiện thực hóa khát vọng đến năm 2045, Việt Nam cần giải quyết một số thách thức lớn, trong đó có khoảng cách ngày càng rộng giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

FDI vẫn là động lực tăng trưởng quan trọng, nhưng giai đoạn phát triển mới đòi hỏi phải củng cố khu vực doanh nghiệp nội địa, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, tạo việc làm chất lượng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đầu tư công tại Việt Nam đang trở thành đòn bẩy tăng trưởng quan trọng, với kế hoạch vốn giai đoạn 2026-2030 tăng gần gấp ba lần so với 5 năm trước. Tuy nhiên, trọng tâm cần chuyển từ giải ngân nhanh sang tạo ra tác động thực chất thông qua lựa chọn dự án hiệu quả, nâng cao năng lực chuẩn bị đầu tư, cải thiện đấu thầu và xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro để thu hút vốn tư nhân.

Tiếp đến hạ tầng sẽ giữ vai trò trung tâm trong giai đoạn phát triển tiếp theo, trong khi nguồn lực Nhà nước sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu dài hạn. Vì vậy cần đổi mới cách tiếp cận tài chính hạ tầng, thu hút vốn tư nhân vào các dự án được chuẩn bị tốt và có tính khả thi, qua đó phát triển hệ thống giao thông, năng lượng và hạ tầng số.

Tăng trưởng dài hạn cũng đòi hỏi đa dạng hóa nguồn vốn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Tiếp tục cải cách thị trường vốn sẽ giúp phân bổ hiệu quả nguồn lực cho các doanh nghiệp năng động, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bên cạnh đó doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh cần được hỗ trợ bởi nguồn nhân lực chất lượng cao. Đầu tư vào đổi mới sáng tạo, phát triển kỹ năng và ứng dụng công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị, gia tăng sức cạnh tranh và tạo nhiều việc làm chất lượng.

Cải thiện môi trường pháp lý là cần thiết nhưng chưa đủ. Việt Nam đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong cải cách thể chế, nhưng tăng trưởng bền vững xét đến cùng đòi hỏi sự cam kết có hệ thống: từng cấp chính quyền, từng cơ quan, từng chủ thể đều hướng về cùng một mục tiêu phát triển chung.

Việt Nam gia nhập nhóm nước thu nhập trung bình cao

Đây là cập nhật phân loại từ Ngân hàng Thế giới dựa trên tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người với các nhóm phân loại là quốc gia thu nhập thấp, trung bình thấp, trung bình cao và cao.