Ngày 9-6, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp Viện Nghiên cứu rau quả tổ chức hội thảo lấy ý kiến góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) "Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm".

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn sản xuất rau an toàn

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, sau hơn 15 năm triển khai, VietGAP đã tạo nền tảng quan trọng cho sản xuất nông nghiệp an toàn, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên mức độ áp dụng trong thực tế còn thấp.

Đến năm 2025, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha diện tích trồng rau, trong đó diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000ha, tương đương khoảng 0,5-0,6% tổng diện tích sản xuất.

Thực tế này cho thấy cần đổi mới mạnh mẽ cách tiếp cận trong xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn. Khoảng cách giữa yêu cầu kỹ thuật và khả năng thực hiện còn lớn, nhất là đối với nông hộ, hợp tác xã và cơ sở sản xuất quy mô nhỏ.

Trước yêu cầu đó, việc xây dựng TCVN "Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm" là yêu cầu cần thiết nhằm hình thành "một bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng, dễ áp dụng và phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam".

Từ thực tiễn sản xuất, ông Hoàng Anh Thư - Phó giám đốc Hợp tác xã Tân Minh Đức (Hải Phòng) - cho biết hợp tác xã đang sản xuất rau VietGAP, với hơn 60 chỉ tiêu yêu cầu thì đây là việc rất phức tạp, vất vả và khó thực hiện với nông dân.

"Qua nghiên cứu, dự thảo xây dựng theo hướng thực tiễn, đặc biệt là việc đơn giản hóa các yêu cầu về hồ sơ, dễ áp dụng hơn mà vẫn đảm bảo tiêu chuẩn rau an toàn" - ông Thư chia sẻ.

Tuy nhiên theo ông Thư, nhiều hộ nông dân và thành viên hợp tác xã hiện vẫn gặp khó khăn trong việc ghi chép nhật ký sản xuất đầy đủ theo quy định.

Do đó ban soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung các biểu mẫu ngắn gọn, dễ sử dụng hơn, đồng thời khuyến khích áp dụng hình thức ghi chép điện tử hoặc tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc đối với những cơ sở có điều kiện.

Bà Vũ Thị Thanh Bình - Phó chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) - cho biết thành phố có hơn 5.000ha rau chuyên canh, đáp ứng 70-80% nhu cầu tiêu thụ của thủ đô. Vì vậy thành phố rất quan tâm đến vấn đề sản xuất bảo đảm an toàn thực phẩm theo các tiêu chuẩn.

Tuy nhiên quá trình triển khai cho thấy các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ dù ký cam kết sản xuất an toàn song việc tuân thủ đôi lúc còn chưa cao vì các yêu cầu phức tạp. Do vậy Hà Nội cũng rất đồng tình với việc xây dựng TCVN theo hướng đơn giản nhất, dễ áp dụng nhất đối với cơ sở xuất nhỏ lẻ.

Không thay thế VietGAP mà bổ sung thêm lựa chọn

Tại hội thảo, một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là liệu tiêu chuẩn mới có thay thế tiêu chuẩn VietGAP hay không?

Phó cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quý Dương cho biết hiện nay có rất nhiều bộ tiêu chuẩn liên quan đến an toàn thực phẩm đang được áp dụng như VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance, 4C hay các tiêu chuẩn hữu cơ.... Mỗi tiêu chuẩn phục vụ những nhóm thị trường và yêu cầu khác nhau.

Nhiều hệ thống siêu thị trong nước yêu cầu sản phẩm phải đạt chứng nhận VietGAP mới được đưa vào tiêu thụ. Trong khi đó, các thị trường xuất khẩu như châu Âu hay Mỹ lại có những bộ tiêu chuẩn riêng.

"Tất cả các tiêu chuẩn đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là bảo đảm an toàn thực phẩm. Tiêu chuẩn nào được thị trường chấp nhận thì người sản xuất sẽ lựa chọn áp dụng theo tiêu chuẩn đó" - ông Dương nhấn mạnh.

Theo đó, dự thảo TCVN mới không nhằm thay thế VietGAP hay bất kỳ bộ tiêu chuẩn nào đang tồn tại.

"Đây không phải là câu chuyện thay thế VietGAP. Tiêu chuẩn mới chỉ bổ sung thêm một lựa chọn, giúp một bộ phận lớn nông dân có thể tiếp cận sản xuất đảm bảo an toàn thực phẩm theo cách đơn giản và khả thi hơn" - ông Dương khẳng định.

Hợp tác xã khó đưa trực tiếp rau VietGAP vào trường học vì 'thiếu quan hệ'

'Để hợp tác xã đưa trực tiếp rau VietGAP, rau an toàn vào trường học rất khó vì không có mối quan hệ, đa phần phải đơn vị trung gian, dẫn tới lợi nhuận của người sản xuất cũng thấp'.