Thông tin trên được nêu trong tọa đàm truyền thông chính sách các dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo trình Quốc hội khóa XVI do Cục Truyền thông Công an nhân dân phối hợp với Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) và các đơn vị chức năng tổ chức ngày 26-8.

Tại tọa đàm, đại diện cơ quan soạn thảo, các chuyên gia và đại biểu Quốc hội đã thông tin, giải đáp những vấn đề người dân quan tâm liên quan đến dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Hình sự (sửa đổi)..., do Bộ Công an chủ trì xây dựng.

Lý do đề xuất chỉ giữ hình phạt tử hình với 4 tội danh?

Về đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình từ 10 tội danh xuống còn 4 tội danh đặc biệt nguy hiểm trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thượng tá Nguyễn Văn Niên, Phó trưởng khoa luật, Học viện Cảnh sát nhân dân, khẳng định điều này thể hiện rõ chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước.

Đồng thời, qua tiếp xúc, Thượng tá Nguyễn Văn Niên cũng nhận thấy các nhà khoa học nghiên cứu liên quan đến vấn đề này đã đánh giá rất cao về cơ quan chủ trì soạn thảo đã mạnh dạn, quyết liệt không áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội danh.

Đại tá Ngô Đức Thắng - Phó cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp - cho biết thêm chính sách chung của Đảng và Nhà nước là giảm dần hình phạt tử hình tiến tới bỏ hẳn, nhưng phải thực hiện có lộ trình, phù hợp với hoàn cảnh thực tế của đất nước trong từng giai đoạn.

Ông Thắng cho hay số tội danh tử hình giảm qua các thời kỳ, năm 1985 có 44 tội, năm 1999 có 29 tội, năm 2009 còn 22 tội, năm 2015 còn 18 tội, năm 2025 còn 10 tội và dự thảo đề xuất lần này giữ lại 4 tội, gồm tội phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố, sản xuất trái phép chất ma túy.

Song mỗi lần cơ quan soạn thảo đề xuất giảm đều có đánh giá rất kỹ lưỡng về khoa học, thực tiễn, cũng như tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong vấn đề này.

"Bốn tội danh đề xuất còn hình phạt tử hình là những tội mang tính tàn ác nhất. Trong đó, ba tội liên quan trực tiếp đến tính mạng con người, một tội hủy hoại giống nòi. Những tội này gây hậu quả, tác hại khôn lường nên được đề xuất giữ lại", ông Thắng phân tích.

"Không phải cứ áp dụng hình phạt tử hình là làm giảm tội phạm"

Phân tích về tác dụng răn đe, Đại tá Ngô Đức Thắng cho hay về mặt nhận thức cho đến nay hầu hết chúng ta đều nghĩ hình phạt tử hình có tính răn đe vượt trội so với các hình phạt khác. Về nguyên tắc hình phạt càng nặng thì tính răn đe càng cao.

Song ông Thắng đánh giá "tính răn đe không mang tính quyết định". Ông lấy ví dụ như tội vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy trước đây có hình phạt tử hình nhưng tội phạm này vẫn diễn biến phức tạp.

"Chúng tôi nhất trí là tính răn đe vượt trội của hình phạt tử hình, nhưng nó không phải là yếu tố quyết định để khẳng định nếu còn hình phạt tử hình thì không còn tội phạm, người ta sợ bị tử hình thì không phạm tội", ông Thắng nói.

Theo Đại tá Thắng, hiệu quả phòng ngừa còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là việc phát hiện và xử lý tội phạm kịp thời. Nếu một người trước khi thực hiện hành vi nhận thức được rằng sau khi phạm tội sẽ nhanh chóng bị phát hiện, xử lý thì tác dụng phòng ngừa sẽ cao hơn.

Bên cạnh đó, trách nhiệm quản lý nhà nước và việc ứng dụng các công cụ giám sát, công nghệ cũng giữ vai trò quan trọng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý tội phạm.

Về băn khoăn khi giảm hình phạt tử hình thì có làm giảm giá trị của hình phạt này trước đây hay không, Thượng tá Nguyễn Văn Niên cho rằng "không phải cứ áp dụng hình phạt tử hình là làm giảm tội phạm".

Ông Niên phân tích "nhiều khi vì áp dụng hình phạt tử hình mà trong nhiều vụ việc, tội phạm lại quyết liệt hơn".

Ông lấy ví dụ đối với hành vi mua bán trái phép chất ma túy: "Tại sao trước đây chỉ buôn bán vài bánh, vài chục bánh mà giờ dẫn tới cả tấn ma túy?".

"Khi chúng tôi tiếp cận với đối tượng Bùi Đình Khánh ở Quảng Ninh, đối tượng khai rằng một tấn cũng chết mà mấy chục bánh cũng chết. Như vậy, điều này thể hiện việc tiếp tục thực hiện hành vi phạm tội", ông Niên cho hay.

Một ví dụ khác là việc các đối tượng có thể quyết liệt chống đối lực lượng chức năng khi biết mình đối mặt với án tử hình. 

Theo Thượng tá Niên, tâm lý "đằng nào cũng chết" có thể khiến họ chống trả quyết liệt hơn. Ngược lại, nếu biết mình vẫn còn cơ hội được sống nếu không áp dụng hình phạt tử hình, các đối tượng có thể sẽ cân nhắc trước khi thực hiện hành vi phạm tội.

Bộ Công an lý giải việc giữ án tử hình với tội sản xuất trái phép chất ma túy

Về lý do dự thảo vẫn đề xuất giữ hình phạt tử hình đối với tội sản xuất trái phép chất ma túy, Thượng tá Nguyễn Văn Niên cho rằng tội phạm ma túy là một trong những loại tội phạm dẫn đến nguồn của các tội phạm khác.

"Việc sản xuất, tạo ra các loại chất ma túy đưa con người vào tình trạng làm mất đi một nửa tính người ở trong con người. Và những người này có thể gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng cho xã hội.

Vì vậy, trong lần sửa đổi này vẫn đề xuất giữ lại để tiếp tục thực hiện sự nghiêm trị đối với những hành vi tạo ra các chất ma túy, chất hướng thần đưa người đến tình trạng này", ông Niên lý giải.

Ngược lại, với các tội khác mang tính chất trung gian như hành vi mua bán trái phép chất ma túy thì lần này dự thảo cũng đang đề xuất Quốc hội bỏ hình phạt tử hình.

Thông tin thêm về đề xuất giữ hình phạt tử hình đối với tội sản xuất trái phép chất ma túy, Đại tá Ngô Đức Thắng lý giải hành vi này có tính tổ chức rất cao, tính chất đặc biệt nghiêm trọng và được đánh giá là nguy hiểm nhất trong các tội phạm về ma túy.

Bộ trưởng Bộ Công an trình Quốc hội sửa Bộ luật Hình sự: Bổ sung 9 tội mới, bỏ hình phạt tử hình với 6 tội

Sáng 20-8, Đại tướng Lương Tam Quang - Bộ trưởng Bộ Công an - đã trình Quốc hội dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Trong đó, đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định liên quan tội phạm, hình phạt.