Thất bại của bóng đá Indonesia với chính sách nhập tịch ồ ạt ở vòng loại World Cup 2026 chính là bài học đắt giá cho những ai có ý định "ăn xổi".

Chú trọng nền móng đào tạo

Ở châu Á, Uzbekistan là cái tên lần đầu tiên trong lịch sử giành vé dự World Cup sau nhiều năm không qua nổi vòng loại. Lứa cầu thủ làm nên kỳ tích đó chính là lứa vô địch Giải U23 châu Á 2018 ở Thường Châu từng thắng U23 Việt Nam ở chung kết, cộng thêm một số nhân tố trẻ.

Chiếc vé World Cup 2026 thực ra là hệ quả tất yếu của Uzbekistan sau khi chỉnh đốn công tác đào tạo trẻ từ hơn chục năm trước. Khi đó, họ lập ra hàng loạt học viện bóng đá mới khắp cả nước để đào tạo nhân tài. Kết quả là các đội trẻ Uzbekistan "làm mưa làm gió", với lứa U17 vào tứ kết Giải U17 World Cup, lứa U20 và U23 giành ngôi vô địch và á quân châu Á.

Những cái tên sừng sỏ của bóng đá châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc liên tục dự các kỳ World Cup cũng đến từ việc chú trọng đào tạo trẻ. Họ học hỏi tri thức và kinh nghiệm của bóng đá thế giới để xây dựng hệ thống đào tạo trẻ mang bản sắc của riêng mình.

Trong đó, Nhật Bản vươn tầm số 1 châu lục nhờ nền tảng bóng đá trẻ đã phát triển rộng khắp ở các địa phương và học đường. Khắp cả nước, gần như đi đến đâu cũng thấy sân bóng và các giải bóng đá. Các lò đào tạo được đầu tư cơ sở vật chất hiện đại, nuôi dưỡng và đào tạo các lứa cầu thủ theo chế độ chuyên nghiệp.

Bóng đá Việt Nam không có đủ tiềm lực về tài chính, sân bãi để có thể mơ như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Uzbekistan. Vì nhìn sang láng giềng Thái Lan thôi đã thấy thua kém nhiều về cơ sở vật chất dành cho thể thao, học viện đào tạo bóng đá lẫn quy mô số lượng các CLB chuyên nghiệp.

Nhưng cách mà bóng đá Việt Nam đang đi và dần cải thiện cũng đem đến nhiều sự lạc quan. Thành công liên tiếp của lứa U23 Việt Nam ở sân chơi châu lục cho thấy bóng đá Việt Nam có tiềm năng vươn xa nếu như làm tốt công tác đào tạo trẻ.

Lứa U23 Việt Nam vừa giành hạng 3 U23 châu Á 2026 sẽ đóng vai trò nòng cốt cho vòng loại World Cup 2030. Những trải nghiệm tại Saudi Arabia sẽ giúp các cầu thủ nâng cao trình độ, đáp ứng được những mục tiêu cao hơn của bóng đá Việt Nam.

Lứa U17 Việt Nam sắp tranh tài tại VCK Giải U17 châu Á 2026 vào tháng 5 tới tại Saudi Arabia cũng rất đáng chờ đợi. Có thể nói với mỗi giải đấu trẻ thành công, bóng đá Việt Nam lại đặt thêm những nền móng cho giấc mơ World Cup.

Tốt nhưng chưa đủ

Muốn vươn tầm, bóng đá Việt Nam rõ ràng phải chú trọng đầu tư đào tạo trẻ. Đó không chỉ là nhiệm vụ của các trung tâm đào tạo trẻ, học viện bóng đá hay CLB chuyên nghiệp mà còn với Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) - những nhà hoạch định chiến lược cho bóng đá Việt Nam - cũng phải chung tay kiến tạo để tạo bệ phóng tốt cho bóng đá nước nhà.

VFF luôn coi trọng công tác đào tạo trẻ khi tổ chức đều đặn các giải trẻ quốc gia cho các lứa U. Đồng thời tổ chức các đợt tập huấn, thi đấu giao hữu quốc tế cho các đội tuyển trẻ quốc gia. Nhưng ở góc độ tổ chức và định hướng cho cả nền bóng đá, VFF lại thiếu
đi sự quyết liệt cần thiết.

Việc du di quá nhiều lần cho các CLB không đủ điều kiện cấp phép tham dự giải chuyên nghiệp quốc gia vì không có đủ tuyến trẻ hoặc không có hẳn tuyến trẻ, sân bãi không đủ chuẩn ít nhiều góp phần kéo giảm sự phát triển bóng đá Việt Nam.

Bóng đá muốn phát triển bền vững cần phải có quá trình đầu tư lâu dài. Nhưng cho đến giờ, chuyện chuyển nhượng suất thi đấu vẫn còn tiếp diễn ở bóng đá Việt Nam. CLB Gia Định từ TP.HCM chọn "Bắc tiến" để trở thành Xuân Thiện Phú Thọ thi đấu ở Giải hạng nhất 2025 - 2026. Và giờ thì CLB Hoài Đức (Hà Nội) cũng đang có ý định "Nam tiến", chuyển giao về miền Tây và đổi tên thành Mê Kông Cần Thơ thi đấu ở Giải hạng nhì 2026.

Áp lực thành tích khiến các CLB Việt Nam đều ưu tiên ngoại binh hoặc cầu thủ kinh nghiệm, làm hạn chế cơ hội ra sân của cầu thủ trẻ. Khi không có cơ hội thi đấu, các cầu thủ trẻ sẽ càng khó phát triển. Đó cũng là câu chuyện của nhiều cầu thủ U23 Việt Nam hiện tại.

Trung vệ tuyển U23 Lê Văn Hà còn chưa được đá một phút nào trong màu áo CLB Hà Nội ở V-League 2025 - 2026. Dù rất nỗ lực, Văn Hà vẫn bị ngộp phải rời sân sớm ở phút 64 trong trận đầu tiên đá chính ở trận tranh hạng 3 với U23 Hàn Quốc, khi U23 Việt Nam vắng Hiểu Minh và Lý Đức.

Ngay cả các trụ cột của U23 Việt Nam cũng không có nhiều cơ hội thi đấu ở V-League 2025 - 2026. Lý Đức mới chỉ có 1 lần đá chính cùng 2 lần vào sân thay người cho CLB Công An Hà Nội (CAHN) dù lượt đi đã qua 11 trận. Hậu vệ trái Minh Phúc có 2 trận đá chính cùng 3 lần vào sân thay người cho CAHN.

Chơi ấn tượng ở Giải U23 châu Á 2026 như Nguyễn Lê Phát cũng chỉ có 2 trận vào sân thay người cho CLB Ninh Bình. Tiền đạo Công Phương thậm chí mới đá vỏn vẹn 2 phút khi vào sân thay người ở phút 88 trong trận Thể Công - Viettel thua chủ nhà HAGL 1-2 ở vòng 8.

Cần sự đột phá ở việc xuất ngoại

U20 Việt Nam có vé dự Giải U20 World Cup 2017, U23 Việt Nam giành ngôi á quân Giải U23 châu Á 2018. Thế nhưng tại sao đội tuyển Việt Nam chưa thể hiện thực hóa giấc mơ World Cup dù đã từng vào đến vòng loại thứ 3 World Cup 2022? Câu trả lời nằm ở việc các cầu thủ làm gì sau khi hết giai đoạn "cầu thủ trẻ".

Chia sẻ với Tuổi Trẻ, HLV Mauro Jeronimo - người thầy có công lớn đào tạo thế hệ Hiểu Minh, Thanh Nhàn, Xuân Bắc ở Trung tâm đào tạo bóng đá trẻ PVF (Bộ Công an) - cho biết: "Các cầu thủ U23, U20 của Việt Nam chơi sòng phẳng với các đội mạnh ở các giải trẻ châu Á. Nhưng với đội tuyển quốc gia, các bạn không làm được điều tương tự. Lý do là bởi khi trưởng thành, các cầu thủ Việt Nam không xuất ngoại. Họ hầu hết lựa chọn V-League làm nơi cuối cùng để phát triển sự nghiệp".

Hãy nhìn cầu thủ Nhật Bản, Hàn Quốc. Họ không coi J1 League hay K1 League làm đích đến mà chỉ là bàn đạp để đi châu Âu. Đó là lý do vì sao tuyển Nhật có thể đá ngang ngửa Tây Ban Nha, Đức, Brazil. Thành phần chính của tuyển Nhật có rất ít cầu thủ chơi ở J1 League, mà thay vào đó là các cầu thủ thi đấu ở châu Âu".

Sau Giải U23 châu Á 2026, thủ môn Trung Kiên bày tỏ mong muốn sang Nhật Bản thi đấu nếu có lời mời thật sự. Anh bất chấp một loạt ngôi sao của bóng đá Việt Nam từng thất bại khi ra nước ngoài tìm cơ hội thi đấu như Quang Hải, Văn Hậu, Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường hay Đặng Văn Lâm.

Trung Kiên khẳng định sẵn sàng đánh đổi việc có thể ngồi dự bị thời gian đầu để học hỏi và tiến bộ. Nhưng thật sự thì còn mấy người quyết tâm như Trung Kiên, và quan trọng là có lọt vào mắt của CLB nước ngoài nào hay không. HLV Kim Sang Sik cũng cho rằng Đình Bắc cần ra nước ngoài thi đấu để phát triển hơn nữa cho sự nghiệp.

Bóng đá Việt Nam đang có cú hích sau thành công liên tiếp của lứa U23 ở sân chơi SEA Games và châu Á. Làm sao để xây dựng lứa cầu thủ này trở thành thế hệ mới của tuyển Việt Nam mạnh mẽ, cạnh tranh sòng phẳng với tốp đầu châu Á là việc của không chỉ VFF mà còn là sự định hướng và tạo điều kiện xuất ngoại của các CLB chủ quản.

Ươm mầm cầu thủ: Lò đào tạo trẻ nơi mạnh như PVF, nơi sa sút, nơi không có gì

Nhiều trung tâm đào tạo, học viện và CLB đã duy trì tốt việc đào tạo tài năng trẻ. Nhưng nhiều lò đào tạo nổi tiếng khác đã dần xuống cấp hoặc trở thành 'vùng trắng' trong việc cung cấp tuyển thủ cho các đội tuyển trẻ quốc gia.