Nhân dịp xuân Bính Ngọ 2026, phó giáo sư - tiến sĩ Phan Anh Tú, Trưởng khoa văn hóa học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM), có những chia sẻ thú vị về giá trị cốt lõi của tục xông đất đầu năm, cách dung hòa giữa truyền thống và đời sống hôm nay.

Xông đất cầu năm mới hanh thông, thuận lợi

Phó giáo sư - tiến sĩ Phan Anh Tú chia sẻ tục xông đất (hay còn gọi là đạp đất, xông nhà) là hoạt động văn hóa gắn với thời khắc chào đón năm mới.

Về phương diện tinh thần, xông đất là biểu tượng của sự khởi đầu thuận lợi. Người Việt quan niệm rằng "đầu xuôi thì đuôi lọt" nên người đầu tiên bước vào nhà trong sáng mùng 1 Tết sẽ mang theo "vận khí" cho cả năm.

"Ban đầu, tục xông đất mang tính tự nhiên và ngẫu nhiên. Người đầu tiên đến chúc Tết sau đêm giao thừa có thể là hàng xóm, người thân, thậm chí là sự xuất hiện của một con vật đều được nhìn nhận như dấu hiệu dự báo vận may hay rủi trong năm.

Nếu năm đó gia chủ làm ăn thuận lợi, bình an thì cho rằng người ấy "hợp tuổi, hợp vía"; ngược lại nếu gặp điều không may thì người ta dễ quy cho nguyên nhân là do việc "xông đất không hợp".

Vậy nên để tránh rủi ro, tục xông đất dần được chủ động sắp xếp. Gia chủ thường lựa chọn người có tính cách vui vẻ, đạo đức tốt, làm ăn phát đạt và đặc biệt là hợp tuổi theo quan niệm tam hợp của Thập nhị địa chi" - phó giáo sư - tiến sĩ Phan Anh Tú nói với Tuổi Trẻ Online.

Trong đời sống hôm nay, quan niệm về xông đất có phần thay đổi. Nhiều người không còn quá nặng yếu tố "hợp - khắc" theo tử vi, mà chú trọng hơn đến giá trị tinh thần, người xông đất nên là người mang năng lượng tích cực, tạo không khí vui tươi đầu năm.

Các gia đình trẻ thậm chí xem xông đất đơn thuần là một phong tục giúp tạo niềm tin và khởi động tâm thế lạc quan cho năm mới.

Trưởng khoa văn hóa học cho rằng tục xông đất phản ánh tư duy chu kỳ của cư dân nông nghiệp, nơi thời điểm khởi đầu có ý nghĩa quyết định đến toàn bộ tiến trình sau đó. Dù hình thức có thay đổi nhưng cốt lõi của tục xông đất vẫn là khát vọng về sự hanh thông, may mắn và niềm tin về một năm bình an. Đó là giá trị tinh thần bền vững trong đời sống người Việt Nam.

Tuổi nào, giờ nào xông đất mang lại vận may?

Theo phó giáo sư Phan Anh Tú, việc chọn tuổi xông đất thường dựa trên sự tương hợp theo thiên can - địa chi, quan niệm tam hợp - lục hợp và quan trọng hơn hết là sự hòa hợp với tuổi của gia chủ.

Nếu nhìn nhận xông đất như một tập tục ngày Tết mang ý nghĩa cầu may đầu năm, cách chọn phổ biến và đơn giản nhất là dựa vào quan niệm tam hợp trong hệ thống thập nhị địa chi. Theo đó, 12 con giáp được chia thành 4 nhóm tam hợp: Dần - Ngọ -Tuất, Hợi - Mão - Mùi, Thân - Tý - Thìn, Tỵ - Dậu - Sửu.

Năm 2026 là năm Bính Ngọ, vì vậy những tuổi thuộc nhóm Dần - Ngọ - Tuất được xem là thuận hòa với năm. Theo quan niệm dân gian, người tuổi Dần hoặc Tuất có thể được ưu tiên lựa chọn để xông đất.

Khung giờ được xem là thuận lợi để xông đất thường là các giờ hoàng đạo trong ngày mùng 1 Tết.

Người nước ngoài mê mẩn Tết Việt: Lì xì, bánh chưng và hơn thế nữa

Những cành đào khoe sắc, chậu quất trĩu quả hay cùng gói bánh chưng và trao bao lì xì đỏ đã trở thành trải nghiệm quen thuộc với người nước ngoài mỗi dịp Tết, giúp họ hiểu rõ về văn hóa và con người Việt Nam.