Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Huỳnh Công Minh - cựu giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, người từng trực tiếp điều hành ngành giáo dục thành phố trong giai đoạn này - cho biết:

- Tôi cho rằng bản chất của kỳ thi lớp 10 là để xếp lớp chứ không phải đánh giá năng lực học sinh. Các em đã học hết lớp 9 và được thầy cô giáo đánh giá hoàn thành chương trình THCS là coi như đã đạt chuẩn của chương trình rồi. Thế thì học sinh đã tốt nghiệp lớp 9 đương nhiên có quyền vào học lớp 10.

Với suy nghĩ đó nên năm học 2007-2008, Sở GD-ĐT TP.HCM đã xin ý kiến UBND TP và được chấp thuận thực hiện thí điểm xét tuyển lớp 10 tại ba huyện Bình Chánh, Cần Giờ, Củ Chi. 

Những quận, huyện còn lại vẫn tổ chức thi tuyển. Sau đó việc xét tuyển mở rộng dần dần, đến năm học 2011-2012 TP.HCM có chín quận, huyện thực hiện xét tuyển vào lớp 10 là huyện Bình Chánh, Củ Chi, Cần Giờ, Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Tân, quận 9, 2, 6.

* Thưa ông, vậy sau này vì sao TP.HCM lại bỏ hình thức xét tuyển vào lớp 10?

- Tôi đã nghỉ hưu từ năm 2011 nên sẽ không bình luận hoặc lý giải vấn đề này.

Tuy nhiên tôi muốn chia sẻ một góc nhìn khác. Hiện nay nhiều người lo ngại rằng nếu không tổ chức thi lớp 10 thì học sinh sẽ lơ là việc học, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục. Theo tôi, điều quan trọng hơn là chúng ta cần thay đổi cách nhìn về việc học.

Học không phải để thi mà học để biết, học để làm, học để chung sống và hoàn thiện bản thân. Đây là bốn trụ cột giáo dục cốt lõi do UNESCO đề xướng, hướng đến việc giúp người học phát triển toàn diện: có kiến thức nền tảng, biết vận dụng vào thực tiễn, thấu hiểu xã hội và không ngừng hoàn thiện nhân cách. 

Lâu nay chúng ta vẫn còn chịu ảnh hưởng của quan niệm "học để thi", thậm chí có tâm lý "không thi thì không học". Điều đó dẫn đến tình trạng dạy và học mang tính đối phó, học chỉ để vượt qua kỳ thi, thi xong rồi có khi trong đầu không đọng lại được điều gì.

Vấn đề đáng suy nghĩ là có những học sinh chỉ tập trung vào điểm số, xem việc học là để làm hài lòng cha mẹ. Vì vậy, khi gặp khó khăn là nhiều em sẽ chùn bước. Từ đó tạo ra thực trạng học sinh phải trải qua quá trình học tập vất vả, áp lực thi cử lớn, thi xong đạt điểm rất cao nhưng khi bước vào cuộc sống có em lại thiếu tự tin, lúng túng trong ứng xử, khó thích nghi với những hoàn cảnh mới, thiếu kỹ năng giải quyết vấn đề…

Còn nếu đã xác định học để biết thì người học sẽ có động lực mạnh mẽ hơn. Tức là cái gì chưa biết thì phải học để biết. Yếu tố này sẽ làm cho học sinh tò mò, khát khao khám phá và chủ động tìm kiếm tri thức.

* Như vậy quan điểm của ông là bỏ thi lớp 10?

- Đúng như vậy. Quan điểm của tôi là nên giảm những kỳ thi không cần thiết như kỳ thi vào lớp 10 công lập. Nếu muốn tiến tới bỏ kỳ thi, các địa phương cần có một "hệ sinh thái" giáo dục phù hợp đi kèm. Điều đó không chỉ là điều kiện về cơ sở vật chất mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong nhận thức của giáo viên, phụ huynh và học sinh về mục tiêu thực sự của việc học.

Bên cạnh đó nhà quản lý giáo dục và đội ngũ giáo viên cũng cần thay đổi quan niệm về dạy học. Việc đánh giá học sinh không nên chỉ phụ thuộc vào kết quả của một kỳ thi mà cần nhìn vào cả quá trình học tập, rèn luyện và phát triển của các em: từ thái độ học tập, khả năng tương tác với thầy cô, bạn bè đến năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn…

Và trước hết, vai trò dẫn dắt cần đến từ Bộ GD-ĐT thông qua việc đổi mới đào tạo ngành sư phạm, cải tiến phương pháp kiểm tra - đánh giá học sinh, thay đổi cách ra đề thi, tôn vinh và nhân rộng những mô hình, địa phương thực hiện hiệu quả…

Bỏ thi lớp 10 liệu có hết áp lực?

Bỏ hay giữ kỳ thi lớp 10 đã trở thành chủ đề gây nhiều tranh luận trong vài ngày gần đây.