Vụ việc Công ty cổ phần Đầu tư y tế Việt Mỹ chuyên cung cấp thiết bị y tế, thuốc… bị Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an) khởi tố ngày 25-7, để điều tra hành vi buôn lậu, vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng đã thu hút sự quan tâm của dư luận.

Sau khi mở rộng điều tra vụ án, ngày 2-9, cơ quan điều tra tiếp tục khởi tố bị can, bắt tạm giam và khám xét đối với ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, về tội "nhận hối lộ", quy định tại khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự.

Vụ việc khiến nhiều người đặt câu hỏi: Một thiết bị y tế muốn vào bệnh viện phải đi qua những khâu nào và ai chịu trách nhiệm ở từng khâu?

Trao đổi với Tuổi Trẻ, luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự, cho biết theo quy định hiện hành, không có một chủ thể duy nhất quyết định toàn bộ quá trình này.

Từ thiết bị được phép lưu hành đến gói thầu bệnh viện

Trước hết, thiết bị y tế được phân loại theo mức độ rủi ro thành các loại A, B, C và D theo Chương II Nghị định 98/2021/NĐ-CP. Doanh nghiệp là chủ sở hữu số lưu hành tự thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả phân loại.

Với thiết bị loại A, doanh nghiệp thực hiện công bố tiêu chuẩn áp dụng. Với thiết bị loại B, C và D, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục đăng ký lưu hành theo quy định. Bộ Y tế có trách nhiệm tiếp nhận, thẩm định hồ sơ và cấp số lưu hành theo quy định.

"Số lưu hành chỉ là điều kiện để thiết bị được phép lưu hành hợp pháp trên thị trường, không có nghĩa thiết bị đó đương nhiên được một bệnh viện lựa chọn mua. Sau khi đáp ứng điều kiện lưu hành, doanh nghiệp thực hiện kê khai giá theo quy định về quản lý giá trang thiết bị y tế.

Khi bệnh viện có nhu cầu, bệnh viện xác định nhu cầu chuyên môn và xây dựng yêu cầu kỹ thuật đối với thiết bị cần mua. Đây là bước quan trọng vì yêu cầu kỹ thuật là cơ sở để hình thành hồ sơ mời thầu và lựa chọn thiết bị phù hợp", luật sư Duy nêu rõ.

Vai trò của Bộ Y tế và bệnh viện thế nào?

Theo quy định, Bộ Y tế giữ vai trò quản lý nhà nước đối với thiết bị y tế. Bộ Y tế thực hiện việc thẩm định, cấp và thu hồi số lưu hành thiết bị y tế thông qua Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế theo Nghị định 98/2021/NĐ-CP.

Ban hành danh mục mua sắm tập trung cấp quốc gia đối với thiết bị y tế, vật tư xét nghiệm (Thông tư số 01/2026/TT-BYT) và danh mục áp dụng hình thức đàm phán giá đối với thuốc, thiết bị y tế, vật tư xét nghiệm (Thông tư số 05/2024/TT-BYT).

Đối với các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế, thực hiện vai trò "người có thẩm quyền" hoặc cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp của chủ đầu tư trong việc phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu theo phân cấp nội bộ, căn cứ khoản 2 Điều 41 và Điều 77 Luật Đấu thầu 2023.

Với bệnh viện thuộc địa phương quản lý, sở y tế và UBND cấp tỉnh thực hiện các vai trò quản lý tương ứng theo thẩm quyền và phân cấp. Các nội dung có thể gồm phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, giao dự toán ngân sách và giám sát việc thực hiện.

Theo luật sư, trách nhiệm của bệnh viện bắt đầu từ việc xác định nhu cầu sử dụng. Bệnh viện đề xuất nhu cầu chuyên môn, xây dựng yêu cầu kỹ thuật, xác định giá gói thầu, lập hồ sơ mời thầu và tổ chức lựa chọn nhà thầu.

Đồng thời, thành lập tổ chuyên gia, tổ thẩm định để thực hiện các nhiệm vụ theo quy định. Với những gói thầu vượt thẩm quyền của giám đốc bệnh viện, bệnh viện phải trình cấp có thẩm quyền phê duyệt kế hoạch và kết quả lựa chọn nhà thầu.

Sau khi mua sắm, bệnh viện tổ chức nghiệm thu, đưa thiết bị vào sử dụng và quản lý, sử dụng theo đúng quy định.

"Về nguyên tắc, người chịu trách nhiệm trực tiếp ở khâu này là giám đốc bệnh viện với tư cách chủ đầu tư, cùng trách nhiệm của các thành viên tổ chuyên gia, tổ thẩm định trong phạm vi công việc được phân công", luật sư Duy phân tích.

Những khâu nào doanh nghiệp có thể "tác động"?

Theo nhận định của luật sư Duy, xét từ góc độ quản trị rủi ro trong đấu thầu công, có ba khâu cần được kiểm soát chặt.

Thứ nhất là xây dựng yêu cầu kỹ thuật trong hồ sơ mời thầu. Đây là công việc đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu và do đơn vị chuyên môn của bệnh viện thực hiện. Cùng thiết bị nhưng cấu hình máy khác nhau giá sẽ khác nhau rất nhiều.

Thứ hai là xác định giá gói thầu dựa trên báo giá tham khảo. Tính khách quan của nguồn báo giá đầu vào có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của bước này. Việc xác định giá dự kiến trước đây dựa chính vào kết quả thầu của các đơn vị bạn hoặc giá trúng thầu thiết bị/thuốc tương tự năm trước, nhưng để xác định giá dự kiến chuẩn xác cần dựa vào nhiều yếu tố.

Thứ ba là thẩm định hồ sơ cấp số lưu hành và cấp giấy phép nhập khẩu. Đây là các thủ tục có yếu tố thẩm định chuyên môn, trong đó quyền quyết định tập trung ở số lượng cán bộ có thẩm quyền hạn chế.

Luật sư Duy cho rằng đây là những khâu có tính chuyên môn hẹp, vì vậy có thể phát sinh nguy cơ từ yếu tố chủ quan. Tuy nhiên, việc một vụ việc cụ thể có xảy ra "tác động" hay không phải được xác định bằng chứng cứ vật chất và kết luận chính thức của cơ quan bảo vệ pháp luật.

"Hiện nay, pháp luật hiện hành thiết lập nhiều lớp kiểm soát nguy cơ xung đột lợi ích. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện là cơ chế rà soát chéo và hậu kiểm độc lập.

Nếu chỉ dựa vào cơ chế tự giác báo cáo, việc phát hiện xung đột lợi ích vẫn có thể phụ thuộc nhiều vào chính người có liên quan.

Vì vậy, cần dịch chuyển từ cơ chế "đợi báo cáo" sang chủ động giám sát chéo, nhằm phát hiện và ngăn ngừa rủi ro ngay từ những khâu đầu tiên", luật sư Duy nói.

Vụ Công ty Việt Mỹ và ‘mạng lưới’ công ty con nâng giá thuốc và thiết bị y tế?

Công ty cổ phần Đầu tư y tế Việt Mỹ được thành lập tháng 8-2007, trụ sở tại Hà Nội, được biết đến là nhà phân phối thiết bị y tế lớn từng trúng nhiều gói thầu nghìn tỉ đồng. Ngoài ra, Công ty TNHH Đầu tư y tế Sao Kim, Công ty cổ phần Dược phẩm Hoàng Mai cũng nằm trong nhóm này.