Tuy nhiên theo các chuyên gia, câu chuyện nhân rộng làn xe đạp không đơn thuần là "vẽ thêm làn đường" mà đòi hỏi một cách tiếp cận bài bản, dài hạn và phù hợp với đặc thù không gian đô thị TP.HCM.

Ngoại lệ thuận lợi giữa đô thị chật hẹp

Theo các chuyên gia, lợi thế của tuyến Mai Chí Thọ cũng chính là điều kiện đặc biệt mà không phải tuyến đường nào trong nội đô TP.HCM cũng có được.

TS Nguyễn Bảo Thành, chuyên gia quy hoạch - xây dựng (Trường ĐH Văn Lang), nhận định đường Mai Chí Thọ có nhiều điều kiện thuận lợi hiếm có để tổ chức làn xe đạp. Mặt cắt ngang rộng, có sẵn vỉa hè và dải cây xanh cho phép tách biệt giữa xe đạp và phương tiện cơ giới. Chi phí triển khai cũng không quá lớn, chủ yếu là cải tạo, sơn kẻ lại mặt đường.

"Tuy nhiên nếu đưa mô hình này vào khu vực trung tâm, nơi cần không gian cho người đi bộ và xe đạp sẽ gặp nhiều trở ngại. Đường ở trung tâm thường hẹp, trong khi lòng đường, vỉa hè đã phải gánh thêm nhiều chức năng như dừng đậu xe buýt, xe cá nhân. Lúc này vấn đề không phải là vẽ thêm làn đường mà là chia lại không gian đường phố", TS Thành phân tích.

Theo ông, tại khu vực trung tâm tình trạng sử dụng vỉa hè chưa đúng mục đích vẫn còn phổ biến. Cứ có khoảng trống sẽ bị tận dụng ngay để dừng đậu xe hoặc kinh doanh, duy trì một không gian ổn định dành cho xe đạp gặp nhiều khó khăn. Trước thực tế đó, nếu công tác quản lý, tổ chức không gian công cộng được thực hiện đồng bộ thì việc nhân rộng làn xe đạp mới phát huy hiệu quả.

Một vấn đề khác là xe đạp hiện chưa được coi là một thành phần bắt buộc trong tiêu chuẩn thiết kế đường phố. Dù định hướng giao thông xanh, giao thông bền vững đã được nhắc đến nhiều trong các văn bản quy hoạch nhưng khi đi vào thiết kế đô thị cụ thể, làn xe đạp vẫn còn
mờ nhạt.

"Vì vậy nếu xác định nhân rộng mô hình này trong 5-10 năm tới thì ngay từ bây giờ trong chuẩn quy hoạch và tiêu chuẩn thiết kế đường, làn xe đạp phải được coi là một thành phần bắt buộc, nhất là tại các khu đô thị mới. Không thể đến khi đường đã làm xong rồi mới nghĩ cách ‘cắt bớt’ không gian cho xe đạp", TS Thành nhấn mạnh.

Bài toán không gian, thói quen và tầm nhìn dài hạn

Theo các chuyên gia, trước khi triển khai nhân rộng, cần tính toán kỹ các rào cản có thể phát sinh, trong đó thách thức lớn nhất không hẳn nằm ở kỹ thuật mà là thói quen sử dụng phương tiện của người dân.

TP.HCM hiện phụ thuộc rất lớn vào xe máy. Việc thu hẹp không gian dành cho xe máy để ưu tiên xe đạp, nếu thiếu sự đồng thuận xã hội và giải pháp thay thế hợp lý, rất dễ gây phản ứng ngược.

Thực tế khi đưa vào vận hành, làn xe đạp vẫn thường xuyên bị xe máy lấn chiếm. Do chưa được tách biệt hoàn toàn, nhiều đoạn không cấm tuyệt đối xe máy, dẫn đến tình trạng phương tiện cơ giới tràn vào trong giờ cao điểm, làm giảm chức năng của làn ưu tiên và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho cả hai loại phương tiện.

Từ góc nhìn giao thông, PGS.TS Nguyễn Bá Hoàng - nguyên Phó hiệu trưởng Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM - cho rằng chủ trương phát triển làn xe đạp là tích cực và phù hợp với xu hướng chung của thế giới. 

Tại nhiều quốc gia châu Âu, Nhật Bản, Trung Quốc…, xe đạp được tổ chức bài bản, kết nối hiệu quả với metro và xe buýt, trở thành một phần quan trọng của hệ thống giao thông đô thị.

Theo ông Hoàng, TP.HCM cũng có những thuận lợi nhất định khi mạng lưới giao thông công cộng đang từng bước được hoàn thiện, đặc biệt là tuyến metro số 1 và hệ thống xe buýt. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển mô hình kết hợp xe đạp với giao thông công cộng.

Tuy nhiên khi bàn đến khả năng nhân rộng cũng có các khó khăn hiện hữu. Vì vậy nếu mở rộng không chỉ làm làn xe đạp đơn lẻ mà phải đi kèm hạ tầng kết nối như bãi đậu xe, trạm trung chuyển, kết nối xe buýt, metro mới đạt hiệu quả sử dụng cao. 

Khi nhân rộng thì nên làm trước các tuyến dẫn ra metro, xe buýt hoặc trong các khu đô thị mới có đường rộng, thay vì làm đại trà ở khu trung tâm.

Làn xe đạp trên đường Mai Chí Thọ: 'Ưu tiên' hay 'dành riêng'?

Sau khi thông tin về tình trạng xe máy đi vào làn ưu tiên xe đạp được đăng tải, nhiều bạn đọc tiếp tục băn khoăn về cách tổ chức làn đường trên trục Mai Chí Thọ (phường An Khánh), đặc biệt là sự khác nhau giữa “ưu tiên” và “dành riêng”.