Nơi rừng thiêng nước độc

Vùng đất ấy rộng hàng chục ngàn héc ta nằm giáp ranh ba tỉnh Cà Mau - Bạc Liêu - Kiên Giang (cũ) ngày nay phần lớn thuộc xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau và một số xã thuộc tỉnh An Giang.

Nhắc đến "cánh đồng chó ngáp", nhiều người từng nghĩ đó là một nơi xa xôi, heo hút - chốn đồng hoang phèn mặn, cỏ năn bạt ngàn, mùa mưa thì lút đầu người, mùa nắng đất nẻ chân chim, cỏ cháy trắng đồng. Người nghèo bám đất bằng cắm câu, giăng lưới, đến mùa mưa thì giữ trâu mướn, sống lay lắt giữa vùng "muỗi kêu như sáo thổi, đỉa lềnh tựa bánh canh".

"Chó chạy từ đầu bên kia sang đầu bên đây cánh đồng con nào mạnh thì thở hổn hển, lưỡi lè, ngáp dài ngáp vắn, con nào yếu thì chết luôn nên người ta gọi là đồng chó ngáp", ông Lê Văn Thể (71 tuổi, ấp Nhà Lầu 1, xã Ninh Thạnh Lợi) kể lại ký ức thuở thiếu thời, khi cả vùng từ Hồng Dân, Phước Long kéo dài đến Thới Bình và Vĩnh Thuận chỉ là một màu năn dại, đất nhiễm phèn nặng.

Trong ký ức của nhiều bậc cao niên thì "cánh đồng chó ngáp" bao gồm cả khu vực Cạnh Đền - Phó Sinh là vùng đất dữ. Nhà văn Sơn Nam gọi nơi này là "rừng thiêng nước độc". Người đi mở đất đối mặt đỉa nhiều hơn cá, muỗi nhiều hơn gió, nhiều gia đình đến rồi bỏ đi vì không chịu nổi phèn chua, nước mặn.

Đồng năn hóa nhà lầu

Thế nhưng bước ngoặt của vùng đất này bắt đầu từ chủ trương ngọt hóa bán đảo Cà Mau, khi cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt chỉ đạo đào hệ thống kênh rạch theo thế bàn cờ, dẫn nước ngọt từ thượng nguồn sông Hậu về rửa phèn, tháo mặn. Những con kênh lớn như Phó Sinh - Cạnh Đền, Bạch Ngưu, Dân Quân, Láng Trâm… lần lượt được khơi thông.

Khoảng hơn chục năm trở lại đây, "cánh đồng chó ngáp" thật sự chuyển mình khi người dân được hướng dẫn chuyển đổi sản xuất: nuôi tôm xen cua, cá, trồng một vụ lúa được triển khai. Nước ngọt, nước lợ được chủ động dẫn vào ruộng, vuông tôm.

"Ngày trước làm 100 công đất, thu chưa tới 60 giạ lúa. Giờ chỉ cần 3 công là đủ 60 giạ chưa nói tới tôm cua", ông Nguyễn Văn Võ (83 tuổi), người từng cắm đất mở đồng từ những năm trước 1975, chậm rãi nói.

Ông Nguyễn Việt Ngân - Trưởng ấp Nhà Lầu 1, xã Ninh Thạnh Lợi - cho biết từ khi hệ thống kênh giáp ranh được khơi thông, đời sống người dân thay đổi rõ rệt. Những vuông tôm cho sản lượng tính bằng tấn, lúa cho năng suất cao, thu nhập ổn định.

Gia đình ông Lê Văn Thể có 3ha đất. Một năm làm một vụ lúa, hai vụ tôm. Vụ tôm càng gần nhất, ông thu hơn nửa tấn, lợi nhuận gần 50 triệu đồng. Cộng tất cả các khoản từ lúa, tôm cua mỗi năm ông Thể "bỏ túi" gần 300 triệu đồng.

Chỉ tính riêng ấp Nhà Lầu 1 hiện có gần 2.500 hộ, hộ nghèo chỉ còn 9 (thuộc diện bảo trợ xã hội), cận nghèo 11 hộ. Hơn 90% là nhà kiên cố, nhà tạm không còn. Nhiều hộ có thu nhập 400-600 triệu đồng/năm, khoảng 30 hộ được xem là "siêu giàu", thu nhập từ vài trăm triệu đến hàng tỉ đồng mỗi năm từ nuôi tôm, cua, cá.

Phó bí thư chi bộ ấp Nguyễn Trung Hiếu đón khách trong trụ sở khang trang, trầm ngâm: "Quanh đây toàn nhà tường, nhưng vài chục năm trước không có nổi một căn, nhà này đi qua nhà kia phải đi bằng xuồng một đoạn rất xa".

Toàn xã Ninh Thạnh Lợi hiện có 3.822/5.396 hộ nhà kiên cố. Riêng hai ấp Nhà Lầu, tỉ lệ này đạt 1.014/1.365 hộ, mỗi căn nhà trị giá từ 500 triệu đến 2 tỉ đồng.

Hơn 10.000ha đất năng suất thấp năm xưa nay phủ kín mô hình tôm lúa cua cá, tỉ lệ chuyển đổi thành công trên 90%. Thu nhập bình quân đầu người từ mức 5-7 triệu đồng/năm đầu những năm 2000, nay tăng lên 95 triệu đồng/năm, cao hơn mức bình quân của tỉnh.

Ngày nay, cứ mỗi độ xuân về, trên "cánh đồng chó ngáp" không còn tiếng thở dài, mà là tiếng cười rộn rã. Những câu chuyện đổi đời từ cây lúa, con tôm được kể bằng giọng tự hào, xen lẫn ký ức nhọc nhằn của một thời "đi không thấy nhà, nhìn không thấy người".

Trở lại Đồng chó ngáp - Kỳ cuối: “Câu lạc bộ tỉ phú” đồng chó ngáp

TT - Giữa rốn đồng chó ngáp có một khu rất độc đáo, nhà cao cửa rộng san sát nhau như đô thị. Ở đó có hơn 100 hộ tham gia “câu lạc bộ tỉ phú”.