Trung Quốc: Từ đại gia đến nền bóng đá trung bình

Thất bại 2-3 của Shanghai Port trước Công An Hà Nội ngay trên sân nhà tối 27-10 không chỉ khiến người hâm mộ Trung Quốc thất vọng, mà còn gợi lại câu chuyện về sự thoái trào của một nền bóng đá từng thống trị sân chơi cấp CLB châu Á.

Trung Quốc không còn là thế lực ở AFC Champions League

Báo Văn Hối (Trung Quốc) chua chát bình luận Shanghai Port "một lần nữa trở thành phông nền đáng xấu hổ", khi giúp bóng đá Việt Nam có chiến thắng đầu tiên tại AFC Champions League Elite.

Tờ báo này chỉ ra hàng loạt vấn đề của đội chủ nhà: sử dụng ngoại binh thiếu hợp lý, tuyến giữa tổ chức yếu kém và hàng thủ liên tục bị đối phương xuyên thủng. Trong khi đó, Thể Thao Phương Đông phê phán Shanghai Port không thể hóa giải lối chơi trực diện của đối thủ, dù đã chủ động xoay vòng đội hình.

Đáng nói, Shanghai Port còn bỏ lỡ cơ hội gỡ hòa khi thực hiện hỏng quả phạt đền ở phút 77 và cả lần đá lại sau quyết định của VAR.

Tuy nhiên, thất bại này không phải hiện tượng cá biệt. Nó nối dài những kết quả đáng thất vọng của bóng đá Trung Quốc ở đấu trường châu lục.

Mùa 2025-2026, cả ba đại diện Trung Quốc đều bị loại ngay sau giai đoạn phân hạng AFC Champions League Elite, chiếm trọn ba vị trí cuối cùng trong số 12 đội Đông Á.

Chengdu Rongcheng xếp thứ 10, Shanghai Shenhua thứ 11, còn Shanghai Port đội sổ. Tổng cộng, ba đội chỉ thắng 2, hòa 8 và thua đến 14 trận, ghi 14 bàn nhưng thủng lưới 35 lần.

Báo Bắc Kinh Thanh Niên khi ấy thẳng thắn nhận xét các CLB Trung Quốc vẫn thể hiện sự yếu kém khi bước ra đấu trường quốc tế.

Những kết quả ấy càng khó chấp nhận khi nhìn lại quá khứ huy hoàng của Chinese Super League (CSL).

Trong thập niên 2010, các đại gia Trung Quốc từng khiến cả châu Á phải e dè. Guangzhou Evergrande vô địch AFC Champions League năm 2013 và 2015, dưới sự dẫn dắt của những HLV danh tiếng như Marcello Lippi, Luiz Felipe Scolari.

Shanghai SIPG (tiền thân Shanghai Port), Shandong Luneng hay Jiangsu Suning cũng từng sở hữu những đội hình đắt giá, với các ngôi sao như Oscar, Hulk, Carlos Tevez, Alex Teixeira...

Đỉnh điểm của cơn sốt kim tiền là năm 2017, khi 16 CLB Trung Quốc chi tới 331 triệu bảng trong kỳ chuyển nhượng đầu năm, vượt cả 215 triệu bảng của 20 đội Premier League trong kỳ chuyển nhượng tháng 1.

Sức mạnh ấy từng được phản ánh qua thành tích quốc tế. Năm 2019, Trung Quốc đứng đầu bảng hệ số CLB châu Á của AFC với 72,867 điểm, vượt Qatar, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Nhưng đến bảng xếp hạng cập nhật tháng 8-2026, CSL đã rơi xuống thứ 11 châu Á, thứ 6 Đông Á, đứng sau cả Thái Lan, Australia và Malaysia. Dù mức tụt hạng một phần chịu tác động từ việc thay đổi chu kỳ tính điểm, thành tích yếu kém nhiều năm qua vẫn là nguyên nhân cốt lõi.

Từ vị thế khiến các đối thủ phải dè chừng, bóng đá Trung Quốc giờ đây phải tìm cách lấy lại chỗ đứng ngay tại châu Á.

Cái giá của một nền bóng đá phát triển bằng tiền

Sự sa sút ấy không đơn thuần bắt nguồn từ chất lượng chuyên môn, mà còn là hệ quả của mô hình phát triển thiếu bền vững, những cuộc khủng hoảng tài chính và cả các bê bối kéo dài nhiều năm.

Thời kỳ hoàng kim, các CLB Trung Quốc sẵn sàng trả giá chuyển nhượng và mức lương khổng lồ để thu hút ngôi sao. Nhưng đằng sau vẻ hào nhoáng là những khoản thua lỗ đáng báo động.

Theo báo cáo kiểm toán của PwC được Đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV) công bố năm 2017, tổng doanh thu của 16 CLB CSL mùa 2016 đạt khoảng 7,08 tỉ nhân dân tệ, trong khi chi phí hoạt động lên tới 11,01 tỉ nhân dân tệ.

Chênh lệch thu chi gần 4 tỉ nhân dân tệ cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng.

Đáng chú ý, chi phí nhân sự chiếm khoảng 67% tổng chi phí hoạt động, trong khi đào tạo trẻ chỉ chiếm khoảng 5%. Các CLB phụ thuộc nặng nề vào nguồn tài trợ, còn doanh thu bán vé chỉ đóng góp 3%.

Một nền bóng đá có thể mua ngôi sao với giá hàng chục triệu euro, nhưng lại chưa đầu tư tương xứng vào nền móng phát triển lâu dài.

Khi thị trường bất động sản Trung Quốc khủng hoảng, nhiều tập đoàn từng rót tiền vào bóng đá rơi vào khó khăn. Những đội bóng sống dựa vào nguồn vốn của chủ sở hữu cũng lao đao.

Guangzhou Evergrande là biểu tượng rõ nét nhất. Đội bóng tám lần vô địch Trung Quốc, hai lần đăng quang châu Á cuối cùng không đủ điều kiện tiếp tục tham gia bóng đá chuyên nghiệp từ năm 2025 vì không giải quyết được các khoản nợ.

Jiangsu FC thậm chí ngừng hoạt động vào tháng 2-2021, chỉ hơn ba tháng sau khi giành chức vô địch quốc gia đầu tiên trong lịch sử.

Sự sụp đổ của những đại gia kéo theo làn sóng ngoại binh đắt giá rời đi, trong khi chính sách kiểm soát chi tiêu và giới hạn lương khiến CSL không còn sức hút như trước.

Khi thiếu những ngôi sao làm điểm tựa, hạn chế của cầu thủ nội càng lộ rõ. Các đội bóng Trung Quốc gặp khó trước những đối thủ chơi tốc độ, pressing mạnh và chuyển đổi trạng thái hiệu quả.

Bất lợi về ngoại binh tại các giải đấu châu Á càng làm khoảng cách lớn hơn, khi những CLB như Buriram United hay Johor Darul Ta'zim có thể sử dụng lực lượng ngoại binh đông đảo. Cùng lúc, lịch thi đấu quốc nội và châu lục chồng chéo khiến nhiều đội Trung Quốc phải lựa chọn ưu tiên, ảnh hưởng sức cạnh tranh.

Chưa hết, những bê bối tham nhũng, dàn xếp tỉ số và quản lý yếu kém tiếp tục làm tổn hại nền bóng đá này.

Tháng 1-2026, Liên đoàn Bóng đá Trung Quốc công bố án cấm hoạt động bóng đá suốt đời đối với 73 cá nhân, trong đó có cựu Chủ tịch Trần Tuất Nguyên và cựu HLV tuyển quốc gia Lý Thiết. Đồng thời, 13 CLB bị trừ điểm và phạt tiền, bao gồm cả Shanghai Port, Shanghai Shenhua, Beijing Guoan và Shandong Taishan.

Dẫu vậy, bóng đá Trung Quốc vẫn còn những nguồn lực đáng kể. CSL thu hút hơn 6,18 triệu lượt khán giả năm 2025, lập kỷ lục mới của giải đấu. Điều đó cho thấy sức sống của thị trường bóng đá chưa hề biến mất, dù chất lượng chuyên môn suy giảm.

Vấn đề lớn nhất là làm thế nào chuyển hóa nguồn lực ấy thành một hệ thống bóng đá thực sự mạnh, và thực sự có giá trị cho đội tuyển quốc gia.

Mbappe sẽ phải đền bù số tiền khó tin vì gây mất lòng Trung Quốc?

Không chỉ mất hàng loạt hợp đồng quảng cáo, Kylian Mbappe còn đối diện nguy cơ bị các doanh nghiệp Trung Quốc yêu cầu bồi thường.