Hy vọng mới từ thuốc cũ

Theo báo South China Morning Post ngày 28-1, Viện Vi rút học Vũ Hán (Trung Quốc) cho biết VV116 - thuốc uống từng dùng điều trị COVID-19 - có khả năng giúp tăng tỉ lệ sống ở động vật thí nghiệm nhiễm vi rút Nipah, trong bối cảnh Ấn Độ ghi nhận ổ dịch mới tại bang Tây Bengal.

Loại thuốc kháng vi rút do Trung Quốc phát triển này được kỳ vọng trở thành lựa chọn tiềm năng để ứng phó các đợt bùng phát vi rút Nipah - căn bệnh nguy hiểm hiện chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu.

Theo nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Viện Vi rút học Vũ Hán thực hiện, thuốc VV116 đã giúp 2/3 số chuột hamster nhiễm vi rút Nipah sống sót dù bị tiêm liều vi rút Nipah cực mạnh.

Theo nhóm nghiên cứu, một liều VV116 đường uống giúp tỉ lệ sống của chuột hamster vàng tăng lên 66,7%, đồng thời làm giảm lượng vi rút ở phổi, lá lách và não - những cơ quan bị tấn công mạnh khi nhiễm vi rút Nipah.

Viện Vi rút học Vũ Hán nhận định VV116 không chỉ có thể được cân nhắc như thuốc dự phòng cho nhóm nguy cơ cao (nhân viên y tế, nhân viên phòng thí nghiệm), mà còn là phương án "sẵn có" để xử lý các đợt bùng phát vi rút Nipah hiện tại và trong tương lai.

Nghiên cứu được thực hiện bởi các đơn vị gồm Viện Vi rút học Vũ Hán, Viện hàn lâm Khoa học Trung Quốc, Lingang Laboratory và Vigonvita Life Sciences Shanghai - những đơn vị đồng phát triển thuốc VV116. Công trình này đã được đăng trên tạp chí khoa học bình duyệt Emerging Microbes & Infections vào tháng 11-2025.

Nhóm cho biết VV116 - đã được phê duyệt điều trị COVID-19 tại Trung Quốc đại lục và Uzbekistan - thể hiện hoạt tính kháng vi rút đối với hai chủng Nipah (Malaysia và Bangladesh), trong đó chủng Bangladesh là nguyên nhân của các đợt bùng phát ở Ấn Độ.

Dù vậy các nhà khoa học nhấn mạnh cần thêm nghiên cứu để xác định chính xác cơ chế VV116 ức chế Nipah, nhưng nhận định thuốc có thể hoạt động tương tự cơ chế chống vi rút corona.

Ngoài ra vào tháng 12-2025, ứng viên vắc xin Nipah của Đại học Oxford đã trở thành vắc xin đầu tiên trên thế giới bước vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 trên người.

Nipah vừa bùng trở lại tại Ấn Độ

Thông tin trên được đưa ra trong bối cảnh bang Tây Bengal (Ấn Độ) vừa ghi nhận ổ dịch mới, với ít nhất 5 người nhiễm. Nipah được xem là một trong những vi rút nguy hiểm vì có tỉ lệ tử vong rất cao, có thể lên tới 75%.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tỉ lệ tử vong của Nipah dao động từ 40 - 75%, tùy theo điều kiện y tế và đợt bùng phát.

Bệnh có thể gây triệu chứng thần kinh xuất hiện sau vài ngày hoặc vài tuần như thay đổi ý thức, lú lẫn, co giật, thậm chí có thể dẫn đến bệnh hô hấp nghiêm trọng, trong các trường hợp nặng có thể gây viêm não, tiến triển thành hôn mê và tử vong.

Vi rút Nipah lần đầu được xác định trong đợt bùng phát tại Malaysia giai đoạn 1998-1999, được cho liên quan đến việc tiếp xúc với heo bệnh hoặc mô của heo. Sau đó chúng được ghi nhận ở Bangladesh và Ấn Độ vào năm 2001.

Vi rút có thể lây trực tiếp từ dơi ăn quả (thuộc chi Pteropus) sang người, hay qua vật chủ trung gian như heo, ngựa, thậm chí lây từ người sang người.

WHO cho biết một số đợt bùng phát tại Bangladesh và Ấn Độ trong những năm qua được cho là do ăn trái cây và các sản phẩm từ trái cây (như nước ép chà là) bị nhiễm nước bọt hoặc nước tiểu từ dơi mang vi rút.

WHO đã xếp Nipah vào nhóm bệnh ưu tiên nghiên cứu và phát triển, đặc biệt sau đợt bùng phát vào tháng 5-2018 tại bang Kerala (Ấn Độ) khiến ít nhất 17 người tử vong.

Dù các nghiên cứu đã phát hiện một số hợp chất có khả năng ức chế nhiễm vi rút Nipah, nhưng chưa có thuốc nào được cấp phép sử dụng lâm sàng.

Bangladesh: Ca tử vong đầu tiên do virus Nipah sau khi uống nhựa chà là

Bộ Y tế Bangladesh trước đó đã cảnh báo người dân không nên ăn trái cây bị chim hoặc dơi ăn một phần, hoặc uống nước ép chà là thô do nguy cơ cao sẽ lây nhiễm virus Nipah từ dơi.