Nghỉ hưu sau hơn ba thập niên làm việc cho Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA), vị chuyên gia khoa học không gian hào hứng truyền đạt đam mê, kiến thức ngành này cho sinh viên Việt cũng như ấp ủ những dự định thú vị về nghề.

Mê máy bay và thỏa ước mơ khoa học

Ở tuổi 63, giáo sư Bruce Vũ trông năng động và có lối trò chuyện cởi mở, hài hước. Chuyến này ông đã ở TP.HCM bốn tháng rưỡi, có những buổi sáng đi bộ ra trạm xe đưa đón để đến giảng dạy ở Trường đại học Quốc tế (Đại học Quốc gia TP.HCM), lúc khác thì chấm bài thi sinh viên, hướng dẫn luận văn cho học viên cao học. Ông cũng tham gia các buổi hội thảo tại một số trường, chia sẻ kinh nghiệm làm việc tại NASA.

Ngược dòng thời gian, tại quê hương Vũng Tàu êm ả, cậu bé Bruce Vũ ngày nhỏ đã có niềm đam mê với máy bay và bầu trời. 

"Tôi nhớ năm 1969 xem tivi màn hình trắng đen thấy phi thuyền Apollo đổ bộ lên Mặt trăng, trong tôi chưa có khái niệm gì nhưng đã nhen nhóm sự yêu thích. Năm 17 tuổi, tôi cùng gia đình định cư Mỹ", ông kể.

Năm 1987, tốt nghiệp đại học với hai tấm bằng kỹ thuật hàng không và kỹ thuật cơ khí, ông được nhận vào Trung tâm nghiên cứu NASA Ames (California). Ông học cao học và sau đó làm việc tại Trung tâm không gian Marshall và Kennedy của NASA, tiểu bang Alabama và Florida. Năm 1999, ông bảo vệ luận án tiến sĩ tại Đại học Mississippi.

Với lối nói chuyện cuốn hút, Bruce Vũ cho biết đã trải qua các công việc như phụ trách động cơ chính của phi thuyền con thoi, phụ trách bảo trì dàn phóng, nghiên cứu ảnh hưởng âm thanh, độ rung trên dàn phóng và môi trường xung quanh rồi đến các chế tạo hỗ trợ cho thế hệ phi thuyền tương lai...

Song song đó ông vẫn luôn dành thời gian nghiên cứu. Ông phát triển các thuật toán tính toán dòng chảy, ứng dụng cho nhiều lĩnh vực như máy tua bin và tên lửa; đồng thời giảng dạy tại Viện Công nghệ Florida, Đại học Trung tâm Florida, Trường sau đại học Hải quân và Trường Công nghệ và khai thác mỏ South Dakota.

"Nghiên cứu khiến tôi tự hào nhất là về dàn phóng của phi thuyền thế hệ mới. Thời điểm đó tôi cùng một nhóm kỹ sư thiết kế bệ phóng, hợp tác với một số trung tâm khác để tính toán vật liệu chống chịu âm thanh, nhiệt lực... và đã vận hành thành công", ông nói và tâm sự rằng mình đã thỏa ước mơ của một nhà khoa học đơn thuần.

Sinh viên Việt Nam khát khao học hỏi

Cái duyên giảng dạy ở Trường đại học Quốc tế cũng thật tình cờ đối với GS Bruce Vũ. Qua những "mai mối" khi đơn vị này mở ngành kỹ thuật không gian chuyên về viễn thông, viễn thám, thiên văn và vệ tinh, ông đã nhận lời hướng dẫn hai lớp vật lý cơ học và nhiệt động lực học. Ông cho biết đây là công việc lý thú.

Tiếp xúc sinh viên Việt, ông nhận thấy các bạn lễ phép, lịch sự, khát khao học hỏi và có khả năng tự học. "Có những em đặt vấn đề muốn theo học ngành khoa học không gian dù Việt Nam chưa có ngành về tên lửa, tôi cho rằng các em có thể học để giảng dạy hoặc đi học tiếp nước ngoài. Đó có thể là một bước chuẩn bị về nhân lực cho ngành khoa học này ở Việt Nam...", ông nói. Các bạn cũng nên trau dồi thêm ngoại ngữ để có nhiều cơ hội.

Dù số lượng sinh viên mỗi lớp khá đông, GS Bruce Vũ luôn cố gắng giúp sinh viên hiểu bài và tự tin hơn. Ông kể cuối khóa thường gọi các bạn lên giải bài tập, thuyết trình nhằm tăng khả năng nói trước đám đông. 

Ông cười: "Tôi khuyến khích các em giơ tay phát biểu. Những em còn ngại ngần, tôi sẽ gợi mở giúp các em trả lời từ căn bản. Từ đó các em khác sẽ thấy thật đơn giản để có điểm cộng trong học tập". Hiểu rằng mỗi bạn có khả năng tiếp thu khác nhau, ông dung hòa bài giảng để các em nắm được và luôn động viên.

Tuy nhiên ông cũng nhắn nhủ sinh viên không nên phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo (AI), ngoài những mặt tích cực thì cũng có những điều gây hại. "Tôi hay khuyên sinh viên nên tự làm trước bài tập, sau đó thay vì hỏi trợ giảng, có thể tham khảo từ AI".

Nhìn rộng ra trong thị trường lao động và nghiên cứu, GS Bruce Vũ nhận thấy người Việt khắp năm châu có đức tính cần cù, chu đáo và uy tín. Điều này xuất phát từ truyền thống văn hóa, ý thức giữ gìn niềm tự hào dân tộc và lòng tự trọng cao, "sống trong trời đất phải có danh gì với núi sông". Do đó sức cạnh tranh của người Việt không hề kém cạnh quốc gia nào.

Hy vọng vào mảng khoa học không gian tại quê hương

Suốt buổi trò chuyện, GS Bruce Vũ dường như là một người vừa tự tin với những gì ông biết và vừa khiêm nhường khi nói về khả năng của mình. Theo ông, đã có nhiều nhà khoa học gốc Việt thành công trong lĩnh vực không gian trên thế giới như Nguyễn Xuân Vinh, Trịnh Hữu Châu... Tự hào về điều này và ông hy vọng những thành công liên tục về câu chuyện khoa học không gian ở các nước sẽ là niềm cảm hứng cho sinh viên Việt, sẽ có thế hệ đặt dấu ấn trên trường đua đi vào không gian.

Bên cạnh đó một số ngành học tại Việt Nam đang chú trọng mảng vệ tinh và viễn thám, định vị GPS, xử lý dữ liệu lớn... liên quan ngành không gian và có đầu ra khả quan sau khi tốt nghiệp. "Tôi vừa hướng dẫn xong luận văn cao học cho ba bạn trẻ cũng liên quan chuyên môn về không gian, cụ thể về động cơ, phản lực... và nhận thấy các bạn tiếp cận vấn đề rất tốt", ông nói.

Theo ông, "không gian" thật ra không phải điều gì cao siêu mà bao gồm nhiều ngành học mang tính ứng dụng cao. Ông lấy ví dụ về việc tính toán hệ thống ngập nước ở đô thị, có thể dùng kiến thức ngành không gian để thiết kế mô hình thoát nước hữu hiệu, cân nhắc dòng chảy, cơ lưu... 

Ông nhắn nhủ: "Các bạn phải biết thật sự mình muốn theo học ngành gì, đừng nên học theo phong trào. Việc xác định ngay từ đầu, xác định chuyên ngành cụ thể trong ngành học và theo đuổi đến cùng sẽ giúp cơ hội thành công cao hơn". 

Với những ngành học các bạn hơi âu lo về tương lai nhưng lại quá đam mê thì có thể có phương án dự phòng như học thêm một ngành nghề khác.

Suốt buổi trò chuyện, GS Bruce Vũ nhắc nhiều đến những điều thân thương ở quê hương, từ việc thích chạy xe máy rong ruổi cho đến cảm thấy thoải mái vì tính cách người dân mình thân thiện. Ông cho biết nhiều trí thức gốc Việt đã có những đóng góp thiết thực cho quê hương và ông chỉ là một phần nhỏ. Ông cũng bật mí đang ấp ủ kế hoạch... dưỡng già ở Việt Nam.

-----------------------------

Bước sang năm thứ sáu duy trì hoạt động Tổ chức phi lợi nhuận VietConnect do mình sáng lập nhằm kết nối trí thức Việt trên thế giới, Milly Nguyễn (Nguyễn Thị Ngân Hà) chia sẻ rằng đó là tâm huyết chị dành cho quê hương.

Kỳ tới: Milly Nguyễn và niềm vui kết nối bạn trẻ Việt

Trở về cùng dựng xây quê hương - Kỳ 2: Ánh sáng từ trái tim

Sống và làm việc ở nước ngoài, ông Kiên vẫn luôn trăn trở trước một thực tế nhiều sinh viên khiếm thị Việt Nam có đủ năng lực và sự chăm chỉ nhưng không cơ hội bước chân vào giảng đường đại học.