Các cơ quan chức năng đang xem xét quy định mới nhằm hạn chế trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam.

Theo dự thảo, nhóm tuổi này vẫn có thể truy cập, xem nội dung trực tuyến. Tuy nhiên, các nền tảng phải có giải pháp kỹ thuật để ngăn các em đăng tải, bình luận, chia sẻ hoặc bày tỏ cảm xúc.

Giảm rủi ro nhưng có thể tạo tác dụng ngược

Đây không phải lần đầu việc trẻ em sử dụng mạng xã hội được đặt ra. Từ năm 2024, trẻ dưới 16 tuổi muốn lập tài khoản mạng xã hội đã cần cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp đăng ký, đồng thời giám sát hoạt động của các em trên môi trường mạng.

Theo TS Gordon Ingram, giảng viên cấp cao ngành tâm lý học tại Đại học RMIT Việt Nam, việc hạn chế tương tác có thể là giải pháp trung gian giữa cấm hoàn toàn và cho phép tiếp cận không hạn chế.

"Biện pháp này có thể giúp bảo vệ những người trẻ dễ bị tổn thương khỏi nguy cơ bị lợi dụng. Khi trẻ ít để lại dấu vết trên mạng, các em có thể ít trở thành mục tiêu của những kẻ dụ dỗ tình dục, lừa đảo tài chính hoặc cực đoan hóa", ông Ingram nhận định.

Biện pháp này cũng có thể làm giảm một phần nguy cơ gây nghiện mạng xã hội, do trẻ ít tiếp xúc với cảm giác hưng phấn từ lượt thích và bình luận.

Tuy nhiên, ông Ingram lưu ý nó cũng có thể khiến một số thanh thiếu niên giảm tương tác xã hội, cảm thấy buồn hoặc thất vọng vì không được tin tưởng sử dụng mạng xã hội đầy đủ.

"Sử dụng chủ động thường gắn với việc hình thành các mối quan hệ xã hội có ý nghĩa, trong khi sử dụng thụ động giống như việc ngồi xem truyền hình và liên tục chuyển kênh, một cách tiêu tốn thời gian nhưng không mang lại nhiều giá trị", ông cho biết.

Lo ngại trẻ tìm cách "lách" quy định

Một vấn đề khác được đặt ra là khả năng trẻ em tìm cách vượt qua các biện pháp này.

TS Ingram cho rằng một số thanh thiếu niên có thể tạo tài khoản người lớn hoặc chuyển sang các nền tảng thay thế, nhóm kín, nơi cha mẹ và người giám hộ khó theo dõi hơn. Khi đó, các cơ chế bảo vệ dành riêng cho trẻ em như thiết lập quyền riêng tư nghiêm ngặt hoặc hạn chế liên hệ từ người lạ có thể không còn được áp dụng.

TS Huo Chong Ling, giảng viên cấp cao ngành kỹ thuật phần mềm tại Đại học RMIT Việt Nam, nhận định đây là thách thức quen thuộc trong lĩnh vực an ninh mạng: khi biện pháp kiểm soát quá chặt, người dùng thường tìm cách lách luật.

"Nếu muốn mọi người tuân thủ, các quy định phải đủ thực tế. Khi việc tuân thủ trở nên quá khó khăn, họ sẽ tìm cách vượt qua các rào cản đó", ông Ling nhận định.

Tuy nhiên, theo ông Ling, những khó khăn trong thực thi không phải là lý do để từ bỏ quy định. Thay vào đó, cần cải thiện cơ chế thực thi và sử dụng công nghệ hỗ trợ.

Không phải tương tác nào trên mạng xã hội cũng có hại

Theo TS Ling, kết hợp nhiều biện pháp bảo vệ sẽ hiệu quả hơn so với chỉ giới hạn quyền đăng bài, bình luận hay tương tác.

"Không phải mọi tương tác trực tuyến đều có hại. Một thiếu niên chia sẻ tác phẩm nghệ thuật với bạn học khác hẳn với việc tương tác với người lạ trong một nhóm Facebook công khai. Quy định cấm hoàn toàn đối với mọi hình thức tương tác không giúp phân định những trường hợp này", ông chỉ ra.

Điều cần quan tâm hơn, theo ông Ling, là trẻ đang tương tác với ai và tiếp xúc với nội dung nào. 

Các nguy cơ như bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, bị người lạ tiếp cận hoặc liên tục được thuật toán đề xuất nội dung độc hại mới là những rủi ro nghiêm trọng cần kiểm soát.

Về giải pháp, ông đề xuất các nền tảng áp dụng tài khoản riêng tư mặc định, chặn tin nhắn từ người lạ, kiểm soát quyền bình luận, sử dụng AI để phát hiện hành vi bắt nạt hoặc dụ dỗ trực tuyến. Đồng thời, cung cấp công cụ giám sát cho phụ huynh và tính năng nhắc người dùng nghỉ giải lao.

Theo ông, mục tiêu không nên là ngăn trẻ tương tác trên mạng hoàn toàn, mà là tạo ra môi trường trực tuyến an toàn hơn, vẫn cho phép trẻ tiếp cận thông tin và nội dung giáo dục hữu ích.

Trẻ sử dụng mạng xã hội: Không chỉ gây nghiện mà còn những nguy cơ nào?

Mạng xã hội đang trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống trẻ em, thanh thiếu niên, mở ra nhiều cơ hội học tập, kết nối, sáng tạo và thể hiện bản thân. Nhưng cùng với đó là những rủi ro ngày càng rõ đối với sức khỏe tâm thần.