Các sinh viên, học viên nghiên cứu tại Đại học Quốc gia TP.HCM - Ảnh: KHẮC HIẾU
Ngày 20-5, Đại học Quốc gia TP.HCM phối hợp cùng Học viện Chính trị khu vực II, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề "Thị thực nhân tài và chính sách thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ phát triển đất nước".
Ông Phạm Thành Nhân - Phó giám đốc Sở Nội vụ TP.HCM - cho biết áp lực công việc lớn trong khi cơ chế đãi ngộ còn hạn chế đã dẫn đến làn sóng dịch chuyển nhân lực từ khu vực công sang khu vực tư. Giai đoạn
2020-2023 có hơn 9.400 cán bộ, công chức, viên chức xin thôi việc, chủ yếu ở nhóm tuổi 35-40. Tỉ lệ nhân sự có học vị tiến sĩ trong bộ máy hiện chỉ ở mức 0,5-1,1%.
Cú hích về chế độ đãi ngộ
Từ thực trạng này, năm 2023 TP.HCM ban hành nghị quyết 27/2023/NQ-HĐND như một cú hích thể chế về chế độ đãi ngộ, nhằm "trải thảm đỏ" thực chất để thu hút nhân tài.
Chính sách đưa ra mức trợ cấp ban đầu lên đến 100 triệu đồng, thu nhập hằng tháng từ 30-100 triệu đồng, thù lao bằng 5% giá trị công trình nghiên cứu được nghiệm thu hoặc thưởng tối đa 1 tỉ đồng cho thành tích đặc biệt xuất sắc cùng hỗ trợ tiền thuê nhà 7 triệu đồng/tháng.
Đến nay từ chính sách này, TP.HCM thu hút được 10 chuyên gia, nhà khoa học cho các ngành công nghệ mũi nhọn của TP. Có thể kể đến GS Sugiyama Susumu trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn, chuyên gia Hoàng Thế Bân với các nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo (AI) và trung tâm cách mạng công nghiệp lần thứ tư, TS Ngô Huỳnh Thiện trong lĩnh vực vật liệu nano cùng đội ngũ chuyên gia trong nông nghiệp công nghệ cao.
Tuy nhiên, ông Nhân nhìn nhận quá trình thực thi chính sách vẫn gặp các nút thắt mang tính hệ thống.
Không chỉ về tiền
Ông Lưu Quang Minh - Phó vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ - cho biết một trong những hạn chế lớn hiện nay là Việt Nam còn thiếu chuyên gia công nghệ lõi, thiếu tổng công trình sư và thiếu các nhóm nghiên cứu mạnh có khả năng triển khai các nhiệm vụ lớn. Quy trình triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ còn kéo dài, hoạt động nghiên cứu chưa gắn chặt với doanh nghiệp và nhu cầu thị trường.
Ông Minh cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp cận việc phát triển nhân tài khoa học và công nghệ theo hướng "thu hút nhân tài phải gắn với nhiệm vụ lớn". Với định hướng này, cơ chế triển khai nhiệm vụ sẽ chuyển dần từ quản lý thủ tục và kiểm soát đầu vào sang quản trị theo kết quả, trao quyền tự chủ nhiều hơn cho tổ chức và nhóm nghiên cứu, chấp nhận rủi ro nghiên cứu và đánh giá theo tác động thực tiễn.
Thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung nguồn lực cho các công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng mới.
Bộ cũng sẽ triển khai các chương trình phát triển nghiên cứu sinh xuất sắc, thu hút chuyên gia quốc tế, xây dựng cơ chế tổng công trình sư và nhóm nghiên cứu mạnh để thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quốc gia.
PGS.TS Nguyễn Tấn Vinh - Giám đốc Học viện Chính trị khu vực II - cho rằng để chính sách thị thực nhân tài phát huy hiệu quả, Việt Nam cần tiếp cận theo hướng xây dựng đồng bộ cả hệ sinh thái thu hút và sử dụng nhân tài.
Cải cách thủ tục hành chính, triển khai thị thực điện tử và rút ngắn thời gian xử lý là một trong những điều kiện quan trọng để tạo thuận lợi ban đầu cho chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực chất lượng cao quốc tế đến làm việc tại Việt Nam.
Ông Vinh cũng nhấn mạnh cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong chính sách nhân tài. Các vấn đề liên quan đến thị thực, cư trú, lao động, khoa học công nghệ, giáo dục và doanh nghiệp hiện vẫn còn phân tán, thiếu đồng bộ. Nhiều thủ tục kéo dài có thể trở thành rào cản đối với quá trình thu hút chuyên gia quốc tế.
Ông Ngô Đông Hải - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận trung ương - nhận định một trong những hướng quan trọng là chuyển từ tư duy "thu hút nhân tài" sang "cạnh tranh nhân tài toàn cầu". Trong đó, doanh nghiệp và thị trường cần được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái nhân tài, đi cùng cơ chế đãi ngộ, sử dụng và đánh giá phù hợp.
Ông Hải cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng cạnh tranh toàn cầu thông qua các "cụm sáng tạo", "đô thị nhân tài" gắn với các trung tâm đại học lớn và trung tâm đổi mới sáng tạo.
Ngoài ra cần tăng cường phân cấp, trao quyền cho các đơn vị nghiên cứu, thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, đồng thời gắn chính sách nhân tài với chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức.
TP.HCM cần tập trung vào 5 nhóm giải pháp
Để bứt phá trong giai đoạn tới, ông Phạm Thành Nhân cho rằng TP.HCM cần tập trung vào năm nhóm giải pháp. Trước hết, TP.HCM cần phân cấp triệt để thẩm quyền tuyển chọn để người đứng đầu cơ quan, đơn vị tự thành lập hội đồng thu hút, tuyển chọn chuyên gia.
Thứ hai, cần bổ sung chính sách tạo môi trường làm việc lý tưởng, gồm hỗ trợ nhà ở, đi lại, giáo dục và y tế cho gia đình chuyên gia.
Bên cạnh đó sẽ đề xuất thí điểm "thị thực công nghệ" hoặc thẻ tạm trú 5-10 năm, cá nhân hóa, không gắn chặt với một cơ quan bảo lãnh duy nhất, cho phép chuyên gia tự do dịch chuyển công việc, nghiên cứu, giảng dạy, cố vấn doanh nghiệp và khởi nghiệp.
Ngoài ra, cần cơ cấu lại hội đồng tuyển chọn với sự tham gia của đơn vị sử dụng, cơ quan quản lý nhà nước và chuyên gia độc lập, đồng thời thể chế hóa chính sách thu hút, trọng dụng, đào tạo, bồi dưỡng và đãi ngộ nhân tài vào Luật Đô thị đặc biệt.
Các nước thu hút nhân tài ra sao?
Theo PGS.TS Huỳnh Khả Tú - Phó trưởng ban phụ trách Ban đào tạo, Đại học Quốc gia TP.HCM, nhiều quốc gia đã chuyển cách tiếp cận thị thực nhân tài từ quản lý nhập cảnh sang phát triển hệ sinh thái nhân tài.
Bà cho biết "Global Talent Visa" của Anh dựa trên năng lực cá nhân, thành tựu và sự công nhận chuyên môn. Singapore triển khai ONE Pass cho phép làm việc, thành lập và điều hành nhiều công ty cùng lúc. Còn Trung Quốc xây dựng cơ chế "luồng xanh" cho nhân tài trong các ngành công nghệ mũi nhọn. Điểm chung của các mô hình này là tiêu chí rõ, quyền làm việc linh hoạt, lộ trình dài hạn và hệ sinh thái hỗ trợ đi kèm.
Từ các kinh nghiệm quốc tế, bà Tú cho rằng thị thực nhân tài hiện đại cần được thiết kế như một "gói chính sách phát triển nhân tài" gắn với nghiên cứu, start-up, gia đình và môi trường học thuật quốc tế.
Chính sách này cần đi cùng tài trợ nghiên cứu, hạ tầng phòng lab, hỗ trợ gia đình và kết nối doanh nghiệp, nhằm tạo điều kiện để nhân tài đến, làm việc, phát triển và gắn bó lâu dài.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận