Hôm qua 16-5, nhân lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội (16-5-1906 - 16-5-2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dự lễ và trao tặng Huân chương Lao động hạng nhất cho Đại học Quốc gia Hà Nội.

Lễ kỷ niệm là dịp để nhìn lại một dòng chảy tri thức xuyên thế kỷ, hành trình tự khẳng định trí tuệ Việt trong sự giao thoa văn minh toàn cầu. Và trên nền tảng những thành tựu đã tích lũy 120 năm qua, Đại học Quốc gia Hà Nội đang xác định mục tiêu chiến lược là trở thành đại học tinh hoa hàng đầu châu Á, phấn đấu đến năm 2030 nằm trong nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á, năm 2035 thuộc nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới.

Xứng đáng với tầm vóc và sứ mệnh của một đại học quốc gia

Phát biểu tại đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ nhìn lại lịch sử Đại học Đông Dương từ khởi đầu năm 1906, càng hiểu sâu sắc ý nghĩa của Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay. 

"Đây là dấu mốc khai sinh nền giáo dục đại học hiện đại trên đất Việt Nam, đồng thời là một trong những mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực ra đời sớm nhất ở Đông Nam Á. Từ mái trường này, nhiều thế hệ trí thức Việt Nam đã trưởng thành, lựa chọn con đường dấn thân, phụng sự dân tộc và làm rạng danh đất nước" - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định.

Kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là dịp để tri ân một dòng chảy tri thức bền bỉ, từ truyền thống hiếu học nghìn năm của dân tộc, qua dấu mốc khai mở giáo dục đại học hiện đại, đến sứ mệnh hôm nay là ươm dưỡng nhân tài để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, nâng tầm trí tuệ Việt Nam.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc lại cuối tháng 9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị "sớm mở cửa lại trường đại học" và quyết định thành lập Đại học Quốc gia Việt Nam trên cơ sở kế thừa và phát triển từ Đại học Đông Dương.

Cũng chính tại ngôi trường này, ngày 15-11-1945, Bác Hồ đã tham dự và chủ trì lễ khai giảng đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam, trực tiếp trao bằng tốt nghiệp cho sinh viên y khoa; đồng thời cùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, ông Vũ Đình Hòe... tham gia giảng dạy một số môn quan trọng như Hiến pháp, luật và kinh tế. 

Hình ảnh ấy thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước cách mạng non trẻ đối với giáo dục đại học, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về vai trò của tri thức và nhân tài trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước...

Nhìn lại chặng đường đã qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ Đại học Quốc gia Hà Nội đã nỗ lực rất lớn đạt nhiều thành tựu quan trọng, rất đáng trân trọng. Nhưng bước vào kỷ nguyên mới, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đòi hỏi Đại học Quốc gia Hà Nội phải nỗ lực cao hơn, hành động mạnh mẽ hơn, bứt phá rõ rệt hơn để thực sự xứng đáng với tầm vóc và sứ mệnh của một đại học quốc gia.

Dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung thực hiện 7 nhiệm vụ trọng tâm.

Trong đó, thứ nhất phải luôn tự soi mình trong trách nhiệm quốc gia và trong khát vọng vươn lên của dân tộc. Trong kỷ nguyên mà vận mệnh quốc gia ngày càng được quyết định bởi tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng con người, Đại học Quốc gia Hà Nội càng phải vươn lên mạnh mẽ hơn nữa, trở thành trụ cột học thuật hàng đầu, trung tâm sáng tạo lớn, lực lượng tiên phong của giáo dục đại học Việt Nam. Đồng thời là một gương mặt tiêu biểu, có uy tín của trí tuệ Việt Nam trên trường quốc tế.

Thứ hai, Đại học Quốc gia Hà Nội phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia. "Tinh hoa" phải được đo bằng chất lượng học thuật, năng lực tạo tri thức mới, đào tạo nhân tài, phát triển công nghệ chiến lược và đóng góp thực chất cho đất nước, và uy tín được thừa nhận trên trường quốc tế.

Đồng ý với mục tiêu đến năm 2030 Đại học Quốc gia Hà Nội nằm trong nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á và đến 2035 thuộc nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị một số ngành mũi nhọn sẽ đứng vào nhóm 100 toàn cầu.

Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thì Đại học Quốc gia Hà Nội cần có triết lý giáo dục hiện đại, quản trị tiên tiến và môi trường học thuật khai phóng. Khẩn trương hoàn thiện Khu đô thị đại học Hòa Lạc theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, kết nối hữu cơ với Khu công nghệ cao Hòa Lạc để hình thành hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước. 

Cùng với đó, có lộ trình cụ thể, phân giao mục tiêu, nhiệm vụ cho từng thành viên, từng đơn vị, nhóm nghiên cứu, định hướng quản lý theo kết quả. Đầu tư cho Đại học Quốc gia Hà Nội để xây dựng hạ tầng khoa học hiện đại, thu hút và trọng dụng nhân tài trong nước, quốc tế.

Thứ ba, Đại học Quốc gia Hà Nội phải là nơi dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Qua đó cung cấp cơ sở thực tiễn để Đảng, Nhà nước tiếp tục hoàn thiện các chính sách phát triển trong kỷ nguyên mới.

Thứ tư, Đại học Quốc gia Hà Nội phải đi tiên phong trong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng. Tập trung giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, nhất là công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ nguồn và các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam.

Nhà trường cần trở thành nơi hội tụ trí tuệ quốc gia (các nhà khoa học lớn, chuyên gia công nghệ đầu ngành, doanh nhân công nghệ, những sinh viên ưu tú...) để nghiên cứu, làm chủ và phát triển các công nghệ nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, dữ liệu lớn, công nghệ xanh và bền vững. 

Các chương trình hành động phải được triển khai quyết liệt, làm đến cùng, đo được kết quả, rõ được hiệu quả. Đưa thành tựu đào tạo, nghiên cứu trực tiếp phục vụ đất nước, thủ đô Hà Nội và các địa phương, qua đó khẳng định vai trò tiên phong trong xây dựng kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và năng lực tự cường quốc gia.

Lan tỏa sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Thứ năm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành trung tâm kết nối tri thức với phát triển, gắn chặt hơn nữa nhà trường với Nhà nước, doanh nghiệp, địa phương và xã hội.

Thứ sáu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng với truyền thống lâu đời và vị thế đại học hàng đầu của đất nước, Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành một địa chỉ tiêu biểu của ngoại giao học thuật Việt Nam. Bằng tri thức đỉnh cao, phong thái văn minh, bản lĩnh hội nhập và bản sắc dân tộc, phải góp phần lan tỏa mạnh mẽ sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Cuối cùng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Đại học Quốc gia Hà Nội phải tổ chức thật tốt việc giáo dục chính trị - tư tưởng sâu rộng trong toàn thể cán bộ và sinh viên về truyền thống đáng tự hào, về vai trò, trách nhiệm và sứ mệnh của người trí thức trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Để thực hiện thành công các nhiệm vụ này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu đề xuất Bộ Chính trị, Chính phủ những cơ chế chính sách phát triển đột phá cho nhà trường nói riêng và giáo dục đại học Việt Nam nói chung. 

Trong đó, đặc biệt chú trọng tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, quản trị, tài chính, nhân lực, tự chủ đại học, tự do học thuật, đầu tư cho khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược. Qua đó giúp Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển xứng tầm, đồng thời tạo động lực đổi mới mạnh mẽ toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Ngôi trường ba lần Bác Hồ về thăm

Theo Đại học Quốc gia Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có ba lần về thăm Trường đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Đại học Quốc gia Hà Nội) vào các năm 1957 và 1959 (hai lần). Tại đây, Bác đã có những lời dạy quý báu dành cho các thế hệ sinh viên và giảng viên của nhà trường.

Trong các chuyến thăm, Bác Hồ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đào tạo nhân tài cho đất nước, cũng như việc phát triển tư tưởng cách mạng và lòng yêu nước trong sinh viên. Người nhắc nhở thầy và trò nhà trường đại học phải cố gắng dạy và học để hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Tháng 3-1959, Bác đã có bài phát biểu trước 5.000 cán bộ và sinh viên nhà trường. Bác động viên, khuyến khích sinh viên không chỉ học để tiếp thu kiến thức mà còn phải ứng dụng vào thực tiễn, phục vụ cho nhân dân và Tổ quốc. Người căn dặn: "Học phải đi đôi với hành, giáo dục phải đi đôi với lao động".

Lời dạy của Hồ Chí Minh về việc "học không chỉ là học kiến thức, mà còn học làm người" đã được Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện qua việc xây dựng một môi trường học tập không chỉ tập trung vào học thuật, mà còn chú trọng đến phát triển toàn diện phẩm chất, đạo đức và năng lực mềm của sinh viên.

"Mệnh lệnh hành động" cho thay đổi lớn

Sau phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nhiều chuyên gia giáo dục đều cho rằng vừa được động viên, song đó cũng là "mệnh lệnh hành động" cho giáo dục đại học.

PGS.TS BÙI THẾ DUY (Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội):

Phát huy mạnh mẽ quyền tự chủ

Đại học Quốc gia Hà Nội ý thức sâu sắc trách nhiệm công việc cần làm trong thời gian tới, đặc biệt vừa kế thừa và phát huy truyền thống lịch sử 120 năm vừa đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Đại học Quốc gia Hà Nội mong nhận được sự quan tâm, ưu tiên đặc biệt bố trí nguồn lực và cơ chế đầu tư đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xây dựng phù hợp với di dời hơn 80.000 sinh viên lên Khu đô thị Đại học Quốc gia Hà Nội tại Hòa Lạc.

Trung ương, Chính phủ chỉ đạo xây dựng và cơ chế đặc thù phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành ĐH tinh hoa hàng đầu châu Á, trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo chiến lược của quốc gia. Đại học Quốc gia Hà Nội mong được tạo điều kiện phát huy mạnh mẽ quyền tự chủ, triển khai mô hình quản trị hiện đại, có cơ chế tài chính phù hợp cho phát triển dài hạn.

Cạnh đó phát triển các lĩnh vực khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược; xây dựng các trung tâm nghiên cứu xuất sắc, thu hút nhân tài trong và ngoài nước cũng như tiên phong thí điểm các mô hình mới về giáo dục đại học, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; góp phần tạo động lực phát triển mới cho đất nước.

GS.TS CHỬ ĐỨC TRÌNH (Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội):

Cần bệ phóng vững chắc

Sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là minh chứng rõ nét sự quan tâm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, tiếp thêm niềm tin vững chắc để hệ thống giáo dục ĐH bứt phá, thực hiện sứ mệnh là trụ cột quan trọng trong tiến trình phát triển quốc gia.

Để giáo dục đại học có thể bứt phá, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã giao nhiệm vụ cho Đại học Quốc gia Hà Nội chủ động đề xuất cơ chế mang tính đặc thù.

Song song với đó, việc hoàn thiện Khu đô thị đại học tại Hòa Lạc được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Nơi đây cần được đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, hệ thống giảng đường và thư viện tiên tiến có thể sánh ngang chất lượng với các trường hàng đầu châu Á và thế giới. Chỉ khi sở hữu một bệ phóng vững chắc như vậy, chúng ta mới có thể đưa giáo dục đại học Việt Nam thực sự vươn tầm.

PGS.TS ĐỖ VĂN DŨNG (nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật TP.HCM):

Động lực lớn cho giáo dục đại học

Có thể xem đây là lời hiệu triệu mạnh mẽ, kịp thời và mang tầm chiến lược. Đặc biệt nhấn mạnh vai trò trung tâm của các trường đại học trong quá trình chuyển đổi từ nơi "truyền thụ tri thức" sang trung tâm "sản sinh công nghệ, khởi nghiệp và giải pháp quốc gia" trong bối cảnh "thể chế đang mở" và "nguồn lực đang được chuẩn bị".

Định hướng này đúng đắn, phù hợp với tinh thần nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá giáo dục và đào tạo, đồng thời gắn với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Phát biểu không chỉ mang tính khích lệ mà đặt ra yêu cầu xây dựng đại học đổi mới sáng tạo, gắn nghiên cứu với doanh nghiệp, tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học và chuyển đổi số.

Dĩ nhiên cũng còn nhiều thách thức nhưng mở ra cơ hội lịch sử khi Nhà nước đang thúc đẩy tự chủ đại học, tái cấu trúc hệ thống theo hướng giảm dàn trải, tập trung nguồn lực và chuẩn bị đầu tư mạnh cho khoa học - công nghệ. Để chuyển từ "cơ hội" sang "kết quả", các trường và cơ quan quản lý cần cải cách sâu rộng, nhanh chóng và quyết liệt hơn hiện nay. Đây sẽ là bước ngoặt lịch sử cho giáo dục đại học và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Vị trí dẫn dắt sự phát triển của đất nước

Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy chia sẻ từ Đại học Đông Dương, Đại học Quốc gia Việt Nam, Trường đại học Tổng hợp Hà Nội đến Đại học Quốc gia Hà Nội ngày nay là quá trình kế thừa liên tục các giá trị "Khoa học - Nhân văn - Khai phóng", tinh thần "Dân tộc - Khoa học - Cách mạng" và khát vọng phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân.

Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ tiếp tục khẳng định vị trí một trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo có năng lực dẫn dắt sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Chính phủ luôn cam kết đồng hành cùng Đại học Quốc gia Hà Nội

Ngày 31-3, Thủ tướng Phạm Minh Chính trao quyết định điều động, bổ nhiệm ông Bùi Thế Duy làm Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội.