Sáng 6-3, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM tổ chức lễ công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận bảo vật quốc gia đối với bát bồng gốm Hoa Lộc và bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế, tại Bảo tàng TP.HCM. 

Phát huy giá trị di sản

Tính đến thời điểm này, TP.HCM có 25 bảo vật quốc gia, đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, Bảo tàng TP.HCM, Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM, Bảo tàng Bình Dương, Bảo tàng Bà Rịa - Vũng Tàu, Bảo tàng Gốm thời dựng nước và sưu tập tư nhân Lê Thanh Nghĩa.

Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM Nguyễn Minh Nhựt chia sẻ với Tuổi Trẻ Online rằng đến thời điểm này, sở trình các cấp có thẩm quyền ba hồ sơ và cả ba đều được công nhận bảo vật quốc gia. Trước đây là chõ gốm Đông Sơn, hôm nay là bát bồng gốm Hoa Lộc và bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế.

Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM đã có văn bản, hướng dẫn, thông tin, phối hợp với chính quyền địa phương, các cơ quan chức năng, cùng các nhà sưu tập tư nhân để gìn giữ, bảo vệ, phát huy các bảo vật quốc gia.

“Các đơn vị trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM sẵn sàng phối hợp với các nhà sưu tập để trưng bày chuyên đề, bởi bảo vật không phải để trong kho. Ngoài được lưu trữ đúng quy trình, bảo vật quốc gia phải được tiếp cận, phát huy, được công chúng thưởng ngoạn, nâng cao tình yêu đối với di sản văn hóa” - ông Nguyễn Minh Nhựt nhấn mạnh.

Ông Phạm Gia Chi Bảo cho biết trong thời gian tới Bảo tàng Gốm thời dựng nước sẽ tổ chức các hội thảo khoa học, cũng như trưng bày chuyên đề để công chúng tiếp cận các bảo vật quốc gia bảo tàng đang sở hữu.

Tuyệt tác 4.000 năm tuổi

Bát bồng gốm Hoa Lộc được sở hữu và lưu giữ tại Bảo tàng Gốm thời dựng nước do ông Phạm Gia Chi Bảo làm giám đốc.

Theo ông Bảo, bát bồng gốm Hoa Lộc có niên đại khoảng 4.000 năm cách ngày nay, là một cổ vật quý hiếm, minh chứng cho tư duy thẩm mỹ, kỹ nghệ chế tác của cư dân Việt cổ trong thời đại kim khí.

Bát bồng gốm Hoa Lộc sở hữu vóc dáng cân đối, cao 21cm, đường kính miệng 24cm, trọng lượng hơn 1kg. Hiện vật được chế tác từ đất nung loại gốm cứng, có xương gốm pha trộn vụn vỏ nhuyễn thể và lớp áo gốm màu xám hồng đặc trưng.

Cấu trúc của bát bồng chia làm hai phần rõ rệt: phần bát phía trên hình phễu với miệng loe rộng có gờ, gắn kết hài hòa với phần chân đế hình trụ cao, loe xiên và có hai lỗ xuyên thấu đối xứng.

Toàn bộ thân và đế được tạo dáng bằng phương pháp dải cuộn kết hợp bàn xoay, tạo nên những đường nét uyển chuyển, tinh tế.

Từ mép miệng xuống chân đế, các nghệ nhân xưa sắp đặt 13 vành hoa văn, ngăn cách bởi những đường chỉ chìm tinh xảo. Đó là văn khắc vạch hình tam giác, hình thoi, văn ấn cuống rạ, văn chấm dải theo băng. Đặc biệt là dải văn hình chữ S tạo nên bản sắc riêng biệt của văn hóa Hoa Lộc.

Ông Bảo cho biết hiện vật này được sưu tầm tại huyện Hậu Lộc (cũ), tỉnh Thanh Hóa. Bát bồng còn giữ được trạng thái gần như nguyên vẹn.

Bộ tượng tín ngưỡng dân gian Nam Bộ

Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế gồm 9 hiện vật gốm men nhiều màu, được tạo tác tại lò Bửu Nguyên - một trong những trung tâm sản xuất gốm mỹ nghệ Cây Mai của vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn xưa. Nhóm hiện vật này thuộc sưu tập tư nhân của ông Lê Thanh Nghĩa - Chủ tịch Hội Cổ vật TP.HCM.

Theo ông Nghĩa, bộ tượng gồm hình tượng Thiên quan ban phúc, Địa quan xá tội và Thủy quan giải ách. Từng chi tiết từ trang phục, ngai vị đến các pháp khí của các thị giả đều được mô phỏng theo triều đình phong kiến.

Về giá trị kỹ thuật, bộ tượng này đại diện cho đỉnh cao nghệ thuật gốm Sài Gòn, từ nguyên liệu đến kỹ thuật nung có sử dụng bao nung để bảo vệ lớp men màu. Các nghệ nhân xưa đã khéo léo kết hợp phương pháp nặn tay truyền thống với kỹ thuật in khuôn chi tiết, phủ men vàng truyền thống và sử dụng kỹ thuật men nhiều màu.

Cận cảnh bộ tượng bảo vật quốc gia gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế

Bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế gồm 9 tượng của nhà sưu tập Lê Thanh Nghĩa được công nhận bảo vật quốc gia (đợt 14) năm 2026.