Trong khuôn khổ webinar Thuế đối ứng của Mỹ: Kịch bản sau phán quyết của Tối cao Pháp viện và khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt do tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn phối hợp cùng Viện Sáng kiến Việt Nam tổ chức ngày 4-3, nhiều chuyên gia nhấn mạnh các chính sách thuế từ sau phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ vẫn chưa "ngã ngũ", buộc các doanh nghiệp Việt Nam cần sớm xây dựng chiến lược thích ứng.

Thuế đối ứng bị bác bỏ nhưng thâm hụt thương mại vẫn là mấu chốt

Phân tích nền tảng pháp lý, ông Đinh Trường Hinh, nguyên chuyên gia kinh tế cao cấp Ngân hàng Thế giới, cho rằng chính sách bảo hộ bằng thuế là quan điểm xuyên suốt nhiều thập niên.

Năm 2025, xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ đạt khoảng 153 tỉ USD, tăng gần 30% so với 2024, trong đó nhóm công nghệ cao chiếm hơn một nửa.

Việt Nam hiện đứng thứ ba về thâm hụt thương mại với Mỹ, khoảng 172 tỉ USD - một vị thế khiến sức ép đàm phán gia tăng.

Năm 2025, thuế suất hiệu dụng của Mỹ với Việt Nam đã lên khoảng 12-13%, trong khi thâm hụt thương mại của Mỹ vẫn ở mức 1.200 tỉ USD.

"Nếu mục tiêu là giảm thâm hụt, các chính sách thuế quan sẽ còn được khai thác và tận dụng tối đa", ông Hinh nói.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thu Trang, giáo sư tại ĐH Luật Temple và Viện Nghiên cứu luật Hoa Kỳ - châu Á (ĐH Luật New York), cho biết dù chính sách thuế quan bị bác bỏ nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump ngay sau đó đã kích hoạt Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974, cho phép tổng thống Mỹ áp thuế quan để giải quyết các vấn đề thanh toán quốc tế cơ bản.

Theo đó, đây chỉ là "phương án chuyển tiếp", bởi Mỹ vẫn còn hàng loạt công cụ khác để giải quyết vấn đề về thâm hụt thương mại giữa Mỹ và các quốc gia khác, thậm chí là những nền tảng pháp lý vững chắc hơn.

"Khi bị Mỹ điều tra các vấn đề liên quan tới chống bán phá giá, lao động cưỡng bức,... gánh nặng chứng minh thường thuộc về doanh nghiệp. Do đó, trong bối cảnh này, doanh nghiệp cần phối hợp với chuyên gia pháp lý để chuẩn bị bảng câu hỏi và dữ liệu minh bạch về nguồn gốc nguyên liệu, lao động", bà Trang khuyến nghị.

"Quãng thở ngắn, nhưng cần cẩn trọng"

Số liệu trong những năm vừa qua cho thấy Mỹ vẫn là thị trường trụ cột.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng Việt Nam không thể phụ thuộc quá mức, chiến lược dài hạn phải là đa dạng hóa thị trường, nâng cấp thể chế và đầu tư vào giáo dục để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong ngắn hạn, việc thuế giảm về 10-15% tạo tâm lý "dễ thở" cho một số ngành. Tuy nhiên, áp lực dài hạn vẫn hiện hữu.

Bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết ngành thủy sản từng chịu tình trạng "thuế chồng thuế", có tổng mức thuế lên tới gần 50% với mặt hàng tôm.

"150 ngày tới là khoảng đệm cho các doanh nghiệp tạm "thở phào" và tận dụng, nhưng rủi ro phòng vệ thương mại vẫn còn", bà nói.

Theo bà Hằng, Mỹ ngày càng siết rào cản kỹ thuật như quy định bảo vệ động vật biển có vú (MMPA) hay chương trình kiểm soát nhập khẩu thủy sản (SIMP). Xu hướng chung vẫn là siết tiêu chuẩn và truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp vì thế phải chuẩn bị hồ sơ minh bạch ngay từ bây giờ.

Ở lĩnh vực logistics, ông Trần Chí Dũng, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Doanh nghiệp logistic Việt Nam, cho rằng biến động thuế không còn là điều quá bất ngờ.

"Điều quan trọng là quản trị hợp đồng và điều khoản biến động giá để tránh tranh chấp", ông nói.

Ông cũng khuyến nghị doanh nghiệp chuyển sang mô hình "mạng lưới cung ứng số" để có dữ liệu phục vụ đàm phán và chứng minh xuất xứ.

Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đề nghị hướng tới sớm kết thúc đàm phán thuế đối ứng tại Mỹ

Tạo không gian đàm phán phù hợp với quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện, hướng tới sớm kết thúc đàm phán, tạo khung khổ ổn định, dự báo được cho doanh nghiệp và nhà đầu tư hai nước.