Nhưng trong một thế giới biến động rất nhanh, câu hỏi quan trọng không còn chỉ là chúng ta chăm chỉ đến đâu, mà là liệu mô hình vận hành của đất nước có đủ khả năng giúp các nguồn lực xã hội được khơi thông và vận hành hiệu quả hay không.

Đó cũng chính là câu chuyện của thể chế.

Khi nhắc đến thể chế, nhiều người thường nghĩ ngay đến tranh luận về mô hình chính trị hay ý thức hệ. Nhưng nếu nhìn từ góc độ phát triển quốc gia, thể chế trước hết nên được hiểu thực tế hơn: đó là cách một xã hội tổ chức quyền lực, luật lệ và cơ chế vận hành để phục vụ phát triển.

Theo nghĩa đó, cốt lõi của thể chế không nằm ở tên gọi, mà nằm ở năng lực tổ chức xã hội và khả năng phân bổ nguồn lực hiệu quả cho quốc gia.

Nếu ví nền kinh tế như một cánh đồng lớn thì thể chế giống như hệ thống dẫn thủy nhập điền. Nước có thể rất nhiều, nhưng nếu kênh mương bị nghẽn, dẫn sai hướng hay thất thoát dọc đường thì ruộng đồng vẫn khô hạn.

Nguồn lực quốc gia cũng vậy. Một đất nước có thể có rất nhiều tiềm năng, vốn liếng và nhân tài, nhưng nếu hệ thống vận hành không hợp lý thì nguồn lực sẽ không chảy đến nơi tạo ra giá trị cao nhất.

Lịch sử phát triển của nhiều quốc gia, xét cho cùng, chính là lịch sử của khả năng dẫn dòng nguồn lực xã hội.

Nguồn lực ở đây không chỉ là vốn hay tài nguyên thiên nhiên, mà còn là trí tuệ, nhân tài, thời gian, niềm tin xã hội, cơ hội đầu tư và năng lượng sáng tạo của con người.

Một quốc gia có thể có người dân thông minh, cần cù và giàu khát vọng. Nhưng nếu người giỏi không có cơ hội phát huy, doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn lực, sáng tạo không được khuyến khích, hay dòng vốn không chảy vào nơi tạo ra giá trị cao nhất, thì xã hội sẽ bị nghẽn động lực phát triển.

Ngược lại, khi hệ thống vận hành hợp lý và tạo được niềm tin, xã hội sẽ tự huy động được nguồn lực rất lớn. Con người sẽ tự nhiên mang năng lực, vốn liếng, sáng tạo và khát vọng của mình đến nơi tạo ra giá trị cao nhất.

Trong quá trình đó, khu vực kinh tế tư nhân giữ vai trò đặc biệt quan trọng vì đây thường là khu vực linh hoạt nhất, nhạy nhất với tín hiệu thị trường và có khả năng điều chỉnh nguồn lực nhanh nhất theo nhu cầu thực tế.

Chính sự năng động này giúp nền kinh tế thích nghi tốt hơn với thay đổi của công nghệ, thị trường và nhu cầu xã hội.

Vì vậy một thể chế hiệu quả không phải là thể chế tìm cách thay thế thị trường, mà là thể chế tạo điều kiện để khu vực tư nhân, sáng tạo và cạnh tranh lành mạnh trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng và đổi mới.

Nói cách khác, một chính phủ kiến tạo không phải là bộ máy làm thay thị trường, mà là hệ thống có khả năng thiết kế "luật chơi" hợp lý để nguồn lực được dịch chuyển hiệu quả trong xã hội.

Nhà nước giữ vai trò bảo đảm ổn định, công bằng xã hội, an ninh, pháp quyền và tạo niềm tin vào hệ thống vận hành.

Nếu một thể chế được thiết kế hiệu quả, bản thân hệ thống đó sẽ trở thành động lực rất mạnh cho tăng trưởng nhanh và bền vững. Đây cũng là nền tảng giúp nhiều quốc gia Đông Á từng duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong thời gian dài.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong buổi làm việc mới đây với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương và các cơ quan liên quan về đánh giá nguồn lực phát triển đất nước đã cho thấy quyết tâm rất rõ trong việc tìm kiếm và xác lập một mô hình tăng trưởng mới nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới.

Đây không chỉ là câu chuyện tăng GDP, mà thực chất là bài toán tái tổ chức nguồn lực quốc gia để đất nước bước sang một giai đoạn phát triển mới với năng suất cao hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn.

Khi lãnh đạo đã thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ như vậy, điều cần nhất sẽ là vận dụng cách làm ra sao để tận dụng sử dụng và phân bổ nguồn lực hợp lý cho phát triển phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam và xu thế vận động của thế giới.

Biết điều đúng cần phải làm không khó. Có quyết tâm làm đúng được chuyện cần phải làm hay không mới là điều tạo nên sự khác biệt về đẳng cấp giữa các quốc gia.

Và cửa sổ cơ hội sẽ không mở để chờ chúng ta mãi.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước: Không thể phát triển nhanh, bền vững nếu chỉ mạnh công nghệ, yếu thể chế

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ không thể phát triển nhanh và bền vững nếu chỉ mạnh về công nghệ mà yếu về thể chế, văn hóa, con người và năng lực quản trị xã hội.