Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông NGUYỄN QUANG ĐỒNG - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và Phát triển truyền thông - cho rằng đây là động lực tăng trưởng quan trọng bởi một thể chế đầu tư, kinh doanh thông thoáng sẽ khơi thông nguồn lực phát triển của xã hội. Người dân, doanh nghiệp sẽ bỏ tiền làm ăn thay vì tìm cách cất giữ tài sản trong vàng, USD, nhà đất.

Hồ sơ có sai sót, cán bộ phải báo chỉnh sửa ngay

* Thưa ông, việc Chính phủ, các bộ, ngành đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính sẽ tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong thời gian tới thế nào?

- Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, đặc biệt các thủ tục, rào cản với hoạt động đầu tư, kinh doanh của người dân và doanh nghiệp, là chủ trương xuyên suốt trong nhiều nhiệm kỳ Chính phủ gần đây.

Nhưng đến nay hệ thống thể chế vẫn còn tồn tại nhiều thủ tục hành chính không cần thiết, người dân và doanh nghiệp vẫn chưa cảm thấy hài lòng khi đi làm thủ tục.

Thế nên, chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính của Chính phủ, các bộ ngành đang nhận được sự ủng hộ của tất cả người dân và doanh nghiệp. Tuy vậy, việc Chính phủ đặt mục tiêu cắt giảm 50% thời gian thực hiện thủ tục hành chính trong năm nay là thứ đo lường, đong đếm được, trong khi số lượng thủ tục cắt giảm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp đến đâu lại khó đánh giá.

Bối cảnh đẩy mạnh số hóa việc thực hiện thủ tục hành chính trên không gian mạng hiện nay thì việc giám sát, đo lường thời gian thực hiện thủ tục hoàn toàn khả quan. Ví dụ chúng ta có thể đo đếm được thời gian từ lúc nộp hồ hơ xin cấp phép kinh doanh một dịch vụ nào đó đến khi người dân, doanh nghiệp nhận được giấy phép mất bao nhiêu ngày.

Vì thế, kết quả cắt giảm thủ tục hành chính cần được đo đếm bằng thời gian người dân, doanh nghiệp bỏ ra để thực hiện thủ tục hành chính từ lúc nộp hồ sơ đến khi nhận được kết quả cuối cùng. Cần xem đây là chỉ số quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả cải cách thủ tục hành chính.

Ở chiều ngược lại, từ phía cán bộ, công chức cũng phải thấy rằng trong 1 tuần mà phải hoàn thành giải quyết thủ tục đúng yêu cầu thì cũng không hợp lý. Bởi những sai sót từ phía người nộp hồ sơ thì cán bộ, công chức cũng không thể căn cứ trên hồ sơ có sai sót để giải quyết thủ tục.

Và để đạt được mục tiêu cắt giảm 50% thời gian thực hiện thủ tục hành chính trong năm nay thì cán bộ, công chức khi phát hiện hồ sơ của người dân, doanh nghiệp có sai sót thì cần hướng dẫn để họ sớm hoàn thành thủ tục. Chứ như hiện nay nhiều hồ sơ chỉ sai "dấu chấm, dấu phẩy" cũng bị trả lại thì khó đạt được mục tiêu.

Cơ quan quản lý "ôm" nhiều thủ tục

* Ông có thể giải thích thêm vì sao Chính phủ, các bộ ngành đã nỗ lực cải cách hành chính, cắt giảm thủ tục nhiều năm nay nhưng người dân và doanh nghiệp vẫn chưa thấy hài lòng?

- Trước hết cần thấy rằng số lượng thủ tục hành chính, giấy phép hiện nay quá nhiều, trong khi chúng ta chưa có tiêu chí phân loại thống nhất. Với các thủ tục, điều kiện gia nhập thị trường thì chúng ta có thể khống chế được nhưng thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh liên quan đến hoạt động kinh doanh trong suốt vòng đời doanh nghiệp lại khó khống chế. Nhiều thủ tục, điều kiện kinh doanh nằm ở các văn bản nghị định, thông tư do cấp vụ, cấp cục dự thảo trình cấp trên thông qua.

Thực tế đến nay chúng ta chưa thể rà soát hết những thủ tục, điều kiện kinh doanh bất hợp lý trong tất cả các lĩnh vực. Chẳng hạn trong thủ tục cấp số đỏ (giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) cho người dân hiện nay có thủ tục về ký giáp ranh với hàng xóm, không xong thủ tục này thì không được cấp sổ đỏ.

Tương tự, khi xây nhà ở riêng lẻ tại đô thị nếu không có ký giáp ranh với hàng xóm thì không được cấp phép xây dựng. Cần xem lại thủ tục ký giáp ranh này có cần không? Mục đích của việc ký giáp ranh với chủ các thửa đất liền kề để giảm tranh chấp. Bản chất đây là hoạt động dân sự.

Rất nhiều trường hợp không xảy ra tranh chấp gì người dân vẫn phải làm thủ tục ký giáp ranh hoặc hàng xóm không ưa nhau, không ký giáp ranh cũng không làm được sổ đỏ, như vậy là bất cập. Về tính cần thiết thì thủ tục ký giáp ranh là không cần thiết, trong khi các cơ quan quản lý lại ôm vào để giải quyết.

Việc rà soát thủ tục hành chính cần có sự tham gia của các tổ chức độc lập bên cạnh các bộ, ngành. Các tổ chức độc lập này có thể là các hiệp hội, ngành hàng hoặc các viện nghiên cứu có đủ năng lực, uy tín để đánh giá sự cần thiết của các thủ tục. Ngoài ra cần có cơ chế để kiểm soát xung đột lợi ích, bởi mỗi thủ tục ban hành thường gắn với lợi ích của cơ quan quản lý trong từng lĩnh vực.

Kinh nghiệm của các nước cho thấy về tính cần thiết thì Nhà nước chỉ ban hành quy định can thiệp vào hoạt động kinh doanh khi thị trường thất bại. Nhà nước chỉ can thiệp khi xuất hiện yếu tố độc quyền kinh doanh, hoạt động kinh doanh gây hại cho các chủ thể khác, ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng. Ví dụ như quy định kiểm định xả thải xe máy hay quy định về việc bán thuốc lá nơi công cộng.

Tăng cường giám sát, đối chiếu

* Vậy chúng ta cần làm gì để hoạt động cắt giảm thủ tục hành chính thực chất hơn?

- Để đạt được điều này trước hết phải tăng cường vai trò giám sát của doanh nghiệp, chuyên gia độc lập, các hiệp hội ngành nghề để hạn chế tình trạng ban hành quy định theo kiểu "vừa đá bóng, vừa thổi còi". 

Chính phủ nên có một cổng thông tin chính thức để doanh nghiệp được quyền phản ánh các thủ tục hành chính bất hợp lý.

Ở các nước, khi bộ, ngành ban hành thủ tục hành chính bất hợp lý thì doanh nghiệp được quyền kiện ra tòa để yêu cầu hủy bỏ thủ tục. Tại Việt Nam, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có quyền bãi bỏ các quy định bất hợp lý. Việt Nam nên bám vào cơ chế này để tăng cường giám sát, cắt bỏ các quy định, thủ tục kinh doanh bất hợp lý.

Tiếp đó, cần đo lường thời gian hoàn thành thủ tục hành chính của người dân, doanh nghiệp để so sánh việc thực hiện thủ tục giữa các địa phương. Cùng một thủ tục về đất đai - xây dựng, địa phương nào làm tốt cần nhân rộng, địa phương nào làm không tốt cần rút kinh nghiệm.

Tiết kiệm thời gian là cơ hội, lợi thế cạnh tranh

* Theo ông, kết quả cắt giảm thủ tục hành chính sẽ đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số thời gian tới ra sao?

- Trong hoạt động đầu tư, kinh doanh thì thời gian thực hiện thủ tục hành chính ngắn, nhanh gọn sẽ là một lợi thế kinh doanh. Cùng sản xuất một sản phẩm, dịch vụ để đưa ra thị trường, nếu doanh nghiệp tại Việt Nam cần 10 ngày để xin cấp phép đưa sản phẩm, dịch vụ ra thị trường trong khi doanh nghiệp Singapore chỉ cần 3 ngày thì rõ ràng lợi thế thuộc về doanh nghiệp ở Singapore.

Nhìn rộng ra, thời gian chính là cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp, rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục cho người dân và doanh nghiệp chính là hỗ trợ doanh nghiệp tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường, xa hơn đây là bài toán về năng lực cạnh tranh quốc gia. Các nhà đầu tư FDI cũng sẽ ưu tiên chọn những quốc gia có thủ tục hành chính thông thoáng, nhanh gọn để đầu tư lâu dài.

Rõ ràng một thể chế tốt, một môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ cởi trói cho khu vực sản xuất, dịch vụ. Cho nên thể chế từ lâu luôn được các quốc gia coi là động lực tăng trưởng quan trọng nhất, thể chế thông thoáng, thủ tục hành chính đơn giản, nhanh gọn sẽ khơi thông các nguồn lực phát triển trong xã hội.

Tốc độ cải cách cũng phải đạt hai con số

Ông Tô Hoài Nam, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, chia sẻ điều mà cộng đồng kinh doanh cần nhất là một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định, thời gian thực hiện thủ tục nhanh, chi phí tuân thủ thấp. Trong đó, đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính có ý nghĩa rất quan trọng với cộng đồng kinh doanh, đặc biệt là với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hộ kinh doanh.

Với cộng đồng này, mỗi thủ tục hành chính kéo dài thêm vài ngày có thể làm chậm hợp đồng, đơn hàng, kế hoạch đầu tư của họ. Khu vực này vốn mỏng, dòng tiền ngắn hạn, khả năng chịu đựng chi phí hành chính thấp hơn rất nhiều so với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI. Vì thế đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính thực chất là giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

"Nhiều doanh nghiệp phản ánh thời gian thực hiện thủ tục hành chính, bổ sung hồ sơ, xác nhận kỹ thuật, kiểm định, cấp chứng nhận sản phẩm có khi dài hơn thời gian sản xuất ra sản phẩm. Nếu chúng ta giảm được từ 50 - 70% thời gian thực hiện thủ tục hành chính thì doanh nghiệp sẽ quay vòng vốn cho sản xuất nhanh hơn, giảm được chi phí tài chính, tăng khả năng cạnh tranh, cơ hội mở rộng đầu tư" - ông Nam nói.

Cũng theo ông Nam, điều doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hộ kinh doanh hiện nay e ngại không hẳn là thuế mà họ sợ thực hiện thủ tục phức tạp, sợ sai, sợ bị xử phạt. Nên nếu thủ tục hành chính đơn giản hơn, minh bạch hơn, dễ thực hiện hơn thì sẽ tạo động lực rất lớn để khoảng 6 triệu hộ kinh doanh hoạt động tốt hơn, có động lực chuyển lên thành doanh nghiệp. Như vậy, khu vực chính thức của nền kinh tế được mở rộng, tạo dư địa tăng trưởng lớn hơn trong thời gian tới.

Muốn đạt tăng trưởng hai con số trong những năm tới, ngoài việc tăng đầu tư, xuất khẩu, tiêu dùng, phải tạo được dòng chảy thể chế thông suốt. Thủ tục hành chính càng thông thoáng, vốn đầu tư vào khu vực sản xuất kinh doanh càng lớn, dự án triển khai sớm hơn, chi phí xã hội giảm, năng lực hấp thụ của nền kinh tế tăng lên. Muốn tăng trưởng hai con số bền vững thì cải cách hành chính cũng phải đạt tốc độ hai con số.

Toàn cảnh các bộ thực hiện cắt giảm loạt điều kiện đầu tư, kinh doanh

Ngày 18-5-2026, Chính phủ đã ban hành nghị quyết 66.18 về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực quản lý của 11 bộ, ngành.

Trong đó, đáng chú ý Chính phủ cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý của 8 bộ: Công an, Nội vụ, Quốc phòng, Tư pháp, Tài chính, Xây dựng, Y tế, Giáo dục và Đào tạo. Phân quyền cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý của 3 bộ: Công Thương; Khoa học và Công nghệ; Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Trong đó, đáng chú ý là Chính phủ yêu cầu Bộ Công an không thực hiện thủ tục nghiệm thu về phòng cháy chữa cháy đối với công trình, phương tiện giao thông đã được cơ quan công an cấp Giấy chứng nhận thẩm duyệt thiết kế.

Bộ Công Thương không thực hiện các thủ tục cấp mới, cấp bổ sung, sửa đổi, cấp lại giấy chứng nhận đăng ký kiểm định an toàn kỹ thuật thiết bị, dụng cụ điện theo quy định tại điều 70 Luật Điện lực. Không thực hiện các thủ tục hành chính cấp chứng chủ quản lý năng lượng.

Không thực hiện quy định về giấy phép bán thuốc lá, giấy phép đầu tư trồng cây thuốc lá. Không thực hiện phí thẩm định cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp.

Không thực hiện cấp giấy phép tạm nhập, tái xuất theo hình thức khác đối với hàng hóa thuộc diện quản lý bằng hạn ngạch xuất khẩu, nhập khẩu, hạn ngạch thuế quan. Không thực hiện cấp phép, cấp sửa đổi giấy phép phân phối rượu, bán buôn rượu, bán lẻ rượu...

Bộ Xây dựng thực hiện việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục như với lĩnh vực nhà ở. Theo đó, tổ chức, cá nhân không phải thực hiện các thủ tục thông báo liên quan tới đơn vị đủ điều kiện quản lý vận hành nhà chung cư và thay đổi thông tin của đơn vị quản lý vận hành nhà chung cư.

Thời hạn giải quyết thủ tục cấp giấp phép xây dựng được rút ngắn, cơ quan quản lý về xây dựng phải giải quyết thủ tục cấp phép xây dựng trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Đối với trường hợp điều chỉnh giấy phép xây dựng giải quyết trong 9 ngày làm việc với công trình nhà ở, 7 ngày với nhà ở riêng lẻ.

Cùng ngày 18-5-2026 Chính phủ cũng ban hành nghị quyết 66.19 về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Các cơ quan quản lý sẽ không thực hiện thủ tục hành chính, cung cấp thông tin, dữ liệu đất đai theo điều 223 Luật Đất đai.

Theo đó, không thực hiện các điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ xác định giá đất. Không thực hiện thủ tục hành chính cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường, thủ tục hành chính điều chỉnh nội dung giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường.

Không thực hiện các thủ tục hành chính như thẩm định phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản, không cấp lại giấy phép môi trường.

Đơn giản hóa các quy định như đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, đối tượng phải có giấy phép môi trường.

Tin tức sáng 21-5: Giảm 23.000 tỉ đồng nhờ cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh

Tin tức đáng chú ý: Giảm 23.000 tỉ nhờ cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh; Đề xuất dùng 300 tỉ để đào tạo 10.000 giám đốc; Giá phát điện cho nhà máy thủy điện ở mức tối đa là 1.110 đồng/kWh...