Tuy nhiên việc Iran bầu lãnh đạo mới cũng mở ra những hy vọng về một lối thoát cho tình hình hiện tại.

Người bí ẩn ngay cả bên trong Iran

Ông Mojtaba Khamenei, một người con trai của nhà lãnh đạo tối cao quá cố Ali Khamenei, đã được chính thức công bố là người kế vị cha mình, theo tuyên bố từ các giáo sĩ cấp cao trên truyền thông nhà nước Iran vào sáng sớm 9-3. 

Sự kiện này báo hiệu nền cai trị thần quyền cứng rắn sẽ tiếp nối, bất chấp các cuộc không kích dồn dập của Israel và Mỹ.

Theo báo New York Times, ông Mojtaba là "người bí ẩn ngay cả bên trong Iran". Được cho là nhân vật có tầm ảnh hưởng và điều hành từ hậu trường, ông đóng vai trò chi phối các hoạt động quân sự và tình báo ở văn phòng của cha mình và có mối quan hệ chặt chẽ với Quân đoàn Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC). 

Ở thời điểm trở thành lãnh đạo tối cao, ông Mojtaba (57 tuổi) cũng đã có đầy đủ các chứng chỉ tôn giáo để làm một giáo chủ (ayatollah) và từng giảng dạy nhiều lớp thần học Shia cho đại chúng.

Tuy nhiên tính cách và quan điểm chính trị của nhà lãnh đạo mới vẫn là ẩn số với thế giới bên ngoài. Ông hiếm khi phát biểu hoặc xuất hiện trước công chúng. 

Vali R. Nasr, chuyên gia về Iran và Hồi giáo Shia ở Đại học Johns Hopkins, cho rằng lựa chọn này của Iran "gây ngạc nhiên, nhưng đầy ẩn ý". 

"Lựa chọn Mojtaba là mang tính kế thừa, và ông ấy cũng sẵn sàng hơn các ứng viên khác để nhanh chóng củng cố quyền lực và khẳng định sự kiểm soát với hệ thống", New York Times dẫn lời ông Nasr.

Sự kiện này cũng cho thấy giới lãnh đạo Iran - giới giáo sĩ cao cấp, tướng lĩnh ở IRGC và các chính trị gia quan trọng chẳng hạn như người đứng đầu Hội đồng An ninh quốc gia Ali Larijani - đã thắt chặt đội ngũ vào thời điểm khủng hoảng và chiến tranh gay gắt. 

Ông Larijani, một chính trị gia kỳ cựu và thực dụng, đã đảm nhận vai trò trung tâm trong điều hành đất nước và là đồng minh, bạn bè lâu năm của ông Mojtaba.

Hy vọng xuống thang?

Về mặt chính thức, ông Mojtaba được lựa chọn bởi Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ Shia cao cấp. 

"Mojtaba là lựa chọn khôn ngoan nhất lúc này, vì ông ấy quen thuộc sâu sắc với công tác điều hành và phối hợp bộ máy an ninh và quân sự" - Mehdi Rahmati, một nhà phân tích chính trị ở Tehran, cho biết trong một cuộc phỏng vấn với New York Times. 

Nhưng Rahmati thừa nhận quyết định này đi kèm rủi ro làm phân cực thêm một bộ phận dân cư Iran vốn đang chia rẽ sâu sắc với nhiều người phản đối nền cai trị thần quyền.

Trước khi qua đời, lãnh tụ tối cao Hosseini Khamenei là người có tiếng nói cuối cùng trong tất cả các vấn đề chính của Iran. Ông tỏ ra rất cứng rắn với những đòi hỏi cải cách trong nước, và đưa ra rất ít nhượng bộ trong đàm phán hạt nhân với Mỹ.

Các cuộc không kích của Mỹ và Israel hôm 28-2 không chỉ giết chết ông Khamenei, mà còn cả vợ ông Mojtaba (bà Zahra Adel), mẹ ông (bà Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh) và một người con trai. Tuy nhiên người con trai Mojtaba Khamenei vẫn an toàn và giờ được bầu chọn kế vị cha mình.

Một số nhà phân tích cũng hy vọng ông Mojtaba có thể nghiêng về hướng cải cách, do ông thuộc thế hệ giáo sĩ trẻ hơn, thực dụng hơn và vì dòng dõi của mình sẽ ít gặp phải kháng cự từ các phe phái cứng rắn và bảo thủ. 

Abdolreza Davari, chính trị gia thân cận với ông Mojtaba, nhận xét nhà lãnh đạo mới có thể đóng vai trò như Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman - người đã tự do hóa phần nào xã hội Hồi giáo Saudi so với thời cha ông cai trị.

"Nếu ai đó có thể tiến tới một kiểu xuống thang nào đó với Mỹ thì đó chính là ông ấy, vì bất kỳ người nào khác đều sẽ đối mặt với phản ứng dữ dội từ tầng lớp cầm quyền và phe bảo thủ - ông Davari nói - Ông ấy có ý định mang lại thay đổi về cấu trúc".

Tuy nhiên sự nhìn nhận của Washington về nhân vật này còn chưa chắc chắn. Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nói ông Mojtaba là phương án "không thể chấp nhận được".

Xung đột giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran: Tên lửa, UAV và chiến thuật tiêu hao

Cuộc đối đầu quân sự giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran đang định nghĩa lại khái niệm chiến tranh không quân hiện đại.