Nắng nóng được dự báo xuất hiện sớm và kéo dài trên diện rộng, khi từ tháng 3-2026, nắng nóng bắt đầu tại Đông Nam Bộ, sau đó lan rộng ra Tây Nguyên, Bắc Bộ và Trung Bộ từ nửa cuối tháng 4, gia tăng cường độ và thời gian (có thể lên đến một tuần liên tục thay vì 3 - 4 ngày như năm 2025) trong các tháng 6 đến tháng 8-2026, đã kéo theo nhu cầu tiêu dùng điện tăng mạnh theo đà phục hồi và phát triển kinh tế.

Sớm đạt kỷ lục tiêu thụ điện 1 tỉ kWh?

"Diễn biến khí hậu phức tạp khi hiện tượng La Nina duy trì đến khoảng tháng 3, sau đó chuyển sang trạng thái trung tính và có khả năng chuyển sang El Nino từ giữa năm với cường độ trung bình đến cao có thể khiến lượng nước về các hồ thủy điện suy giảm, làm gia tăng áp lực lên nguồn cung điện" - Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO) dẫn cảnh báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.

Chỉ trong hai tháng đầu năm 2026, phụ tải toàn quốc đã tăng khoảng 7,1%, trong đó miền Bắc tăng tới 9,7%. Dự báo trong các tháng cao điểm, công suất có thể tăng trên 12%, sản lượng tăng từ 10 - 12%, tiềm ẩn nguy cơ lập đỉnh mới so với năm 2025.

Theo NSMO, hệ thống điện quốc gia có khả năng đạt trên 1 tỉ kWh/ngày, sớm hơn so với các năm trước và 2025 mức này đạt vào ngày 28-5. Trong khi đó, chính sách thúc đẩy năng lượng xanh, sử dụng xe điện tăng kéo theo nhu cầu sạc điện ngày càng tăng đang đặt ra thách thức trong vận hành hệ thống.

Trước những yếu tố bất thường trong vận hành hệ thống, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho hay đã yêu cầu các đơn vị thành viên trực thuộc chủ động kế hoạch cung ứng than, khí, tuyệt đối không để thiếu nhiên liệu cho sản xuất trong mọi tình huống. 

Trong đó, Tổng công ty Phát điện 1 (EVNGECO1) có phương án vận hành chi tiết cho mùa khô năm 2026, trọng tâm là bảo đảm nguồn nhiên liệu và nâng cao độ khả dụng của các tổ máy phát điện.

Theo đơn vị này, từ cuối năm 2025, các đơn vị phát điện trực thuộc đã tăng cường phối hợp với các nhà cung ứng để xây dựng kế hoạch đặt hàng nhiên liệu phù hợp với nhu cầu vận hành thực tế, cũng như chuẩn bị đầy đủ hạ tầng tiếp nhận, lưu trữ than nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định cho các tháng đầu năm cũng như giai đoạn cao điểm mùa khô.

Một đơn vị trực thuộc EVNGENCO1 là Công ty cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh đã ký các hợp đồng cung cấp than cho cả năm, duy trì lượng tồn kho ổn định, đủ phục vụ các giai đoạn phụ tải cao, nhất là dịp Tết và cao điểm mùa khô. Năm 2026, nhà máy dự kiến sản xuất khoảng 7,8 tỉ kWh.

Tại Công ty cổ phần Nhiệt điện Hải Phòng, các hợp đồng mua than từ các đơn vị trong nước cũng đã được hoàn tất từ đầu năm. Các tổ máy đang vận hành an toàn, ổn định, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu huy động, với mục tiêu sản xuất khoảng 6,84 tỉ kWh, trong đó riêng mùa khô dự kiến đạt khoảng 3,85 tỉ kWh.

Tại phía Nam, Công ty nhiệt điện Duyên Hải, đơn vị quản lý vận hành các nhà máy nhiệt điện Duyên Hải 1, Duyên Hải 3 và Duyên Hải 3 mở rộng, cũng đang duy trì lượng than tồn kho bảo đảm cho vận hành trong mùa khô năm nay. 

Cùng các nhà máy nhiệt điện đang tập trung hoàn tất các hạng mục bảo trì, bảo dưỡng thiết bị, tổ chức lực lượng trực vận hành và sửa chữa 24/24 giờ nhằm kịp thời xử lý các tình huống phát sinh.

Trong đó, EVNGENCO 1 đã thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa tại nhiều tổ máy trọng điểm thuộc các nhà máy nhiệt điện như Uông Bí, Quảng Ninh, Nghi Sơn, Duyên Hải 1 và Duyên Hải 3 mở rộng. Tổng công ty Phát điện 3 (EVNGENCO3) tranh thủ thời điểm phụ tải thấp để triển khai đồng loạt các hạng mục bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị tại nhiều nhà máy như nhiệt điện Vĩnh Tân 2, Vĩnh Tân 4 và Mông Dương 1.

Người dân sử dụng tiết kiệm điện ra sao?

Cùng với việc chủ động tạo nguồn cung cho hệ thống điện, EVN cho hay đang triển khai các giải pháp giảm tỉ lệ tiêu thụ điện năng cho truyền tải, phân phối xuống mức 5,8% theo chỉ đạo của Thủ tướng. 

Trong đó, tập trung vào việc ưu hóa dòng điện và giảm tiêu hao năng lượng tự nhiên trên lưới điện; duy trì biểu đồ điện áp tối ưu và hạn chế tối đa việc vận hành quá tải các máy biến áp, dây dẫn.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí cho từng hộ gia đình mà còn góp phần đảm bảo vận hành an toàn, ổn định của hệ thống điện quốc gia. 

Theo đó, EVN khuyến nghị người dân cần thay đổi thói quen sử dụng điện hợp lý, hiệu quả hơn như việc hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm; ưu tiên sử dụng điện vào các khung giờ thấp điểm.

Ưu tiên sử dụng thiết bị điện hiệu suất cao, lựa chọn các thiết bị có dán nhãn năng lượng, sử dụng điều hòa inverter, đèn LED và từng bước thay thế các thiết bị cũ tiêu tốn nhiều điện năng. Sử dụng công nghệ để theo dõi và quản lý tiêu thụ điện. EVN sẽ triển khai thống nhất một ứng dụng trên toàn quốc chăm sóc khách hàng giúp người dùng theo dõi được điện năng tiêu thụ.

"Mỗi gia đình không chỉ thực hiện tiết kiệm điện trong phạm vi của mình mà còn góp phần lan tỏa ý thức sử dụng điện hiệu quả tới người thân, khu dân cư và cộng đồng. Việc tham gia các chương trình tiết kiệm điện do ngành điện và địa phương phát động sẽ giúp tạo hiệu ứng lan tỏa rộng rãi, góp phần hình thành văn hóa sử dụng điện tiết kiệm, bền vững trong xã hội", EVN khuyến cáo.

Trong khi đó, các giải pháp được NSMO khuyến nghị là cần đảm bảo nguồn khí và LNG, nâng cấp hạ tầng kho LNG, huy động nguồn linh hoạt; các nhà máy điện than cần vận hành ổn định, chủ động nhiên liệu, gắn với đẩy nhanh phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, đặc biệt là khu vực miền Bắc.

Kinh nghiệm tiết kiệm điện: Chọn thiết bị đúng ngay từ đầu

Việc sử dụng điện lãng phí đang đặt ra thách thức trong việc tiết kiệm và sử dụng năng lượng. Thay đổi những thói quen nhỏ đến chú trọng đầu tư, sử dụng thiết bị năng lượng hiệu suất thấp... góp phần tiêu dùng năng lượng tiết kiệm hơn.