Trả lời Tuổi Trẻ, bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương) - cho rằng chỉ thị 09 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện được ban hành có ý nghĩa rất quan trọng trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp, đặc biệt là xung đột ở một số khu vực sản xuất, trung chuyển năng lượng lớn.

"Điểm danh" lĩnh vực lãng phí điện

* Bộ Công Thương đã triển khai và phát động rất nhiều chương trình tiết kiệm năng lượng, vậy việc sử dụng và tiết kiệm năng lượng có hiệu quả hay chưa?

- Trong thời gian qua, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều hoạt động, chương trình về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, đã đạt được kết quả rất đáng khích lệ. 

Đó là nhận thức của doanh nghiệp và người dân về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được nâng cao rõ rệt, nhiều cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm đã thực hiện kiểm toán năng lượng, áp dụng các giải pháp cải tiến công nghệ.

Vì vậy, trong giai đoạn 2019-2025, tỉ lệ tiết kiệm năng lượng trên toàn quốc đạt 5,3%. 

Tuy nhiên cường độ năng lượng của Việt Nam vẫn cao so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới. Hiệu suất sử dụng năng lượng trong nhiều ngành còn thấp, đặc biệt là các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng như thép, xi măng, hóa chất. 

Tình trạng lãng phí năng lượng vẫn còn phổ biến trong khu vực dân dụng, thương mại và giao thông vận tải, tiềm năng tiết kiệm năng lượng còn rất lớn nhưng chưa được khai thác đầy đủ.

* Có những hành vi sử dụng điện hằng ngày mà có thể người sử dụng điện không biết, vô tình gây lãng phí. Vậy theo bà, việc tiết kiệm điện và sử dụng điện hiệu quả có thực sự đang là thách thức lớn?

- Chúng ta cần nhìn nhận thực tế là hiện có nhiều hoạt động hằng ngày mà rất nhiều người sử dụng điện không để ý và vô tình gây ra sự lãng phí rất lớn. Đơn cử như ở các hộ gia đình, nhiều hộ còn lắp thừa công suất chiếu sáng, bật điều hòa ở nhiệt độ quá thấp (18-22°C) hoặc mở cửa khi đang sử dụng, bật bình nóng lạnh thời gian dài trước khi sử dụng.

Hoặc có những trường hợp sử dụng đồng thời các thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm (bếp điện, bình nóng lạnh, máy giặt...), không tận dụng ánh sáng, thông gió tự nhiên, bật đèn, quạt, điều hòa ngay cả khi không cần thiết, tủ lạnh mở đóng nhiều lần, để thực phẩm nóng vào tủ làm tăng tiêu thụ điện.

Đối với nhà hàng, khách sạn vẫn còn hiện tượng vận hành điều hòa liên tục kể cả khi phòng trống, chiếu sáng trang trí quá mức cần thiết, đặc biệt là biển hiệu, mặt tiền. Thiết bị bếp, kho lạnh hoạt động không tối ưu, thiếu bảo trì định kỳ, không có hệ thống kiểm soát năng lượng theo khu vực hoặc theo thời gian sử dụng.

Tại các tòa nhà công sở là tình trạng bật toàn bộ hệ thống chiếu sáng, điều hòa ngay từ đầu giờ và duy trì đến cuối ngày, kể cả khi không sử dụng hết không gian. Còn hiện tượng không tắt thiết bị khi hết giờ làm việc (máy tính, máy in, đèn...), sử dụng thiết bị cũ, hiệu suất thấp nhưng chưa được thay thế, thiếu quy chế hoặc giám sát việc tiết kiệm điện tại cơ quan, công sở.

Chúng tôi cho rằng việc thực hiện tiết kiệm điện hiện nay vẫn còn những thách thức mang tính hệ thống. Đó là thách thức về nhận thức và thói quen khi phần lớn hành vi lãng phí đến từ thói quen tiện lợi, chưa hình thành văn hóa tiết kiệm năng lượng.

Sử dụng thiết bị dán nhãn

* Chỉ thị của Thủ tướng yêu cầu mở rộng danh mục phương tiện, thiết bị phải dán nhãn năng lượng và áp dụng mức hiệu suất năng lượng tối thiểu. Vậy Bộ Công Thương triển khai ra sao?

- Bộ Công Thương đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm mở rộng phạm vi áp dụng dán nhãn năng lượng và quy định mức hiệu suất năng lượng tối thiểu. Đó là việc hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế chính sách với danh mục phương tiện, thiết bị phải dán nhãn năng lượng thuộc phạm vi quản lý và lộ trình thực hiện của Bộ Công Thương.

Trong đó đã mở rộng danh mục thiết bị thêm năm loại phương tiện (đèn điện LED chiếu sáng đường và phố, bếp từ, bếp hồng ngoại, máy tính để bàn và lò vi sóng). Năm 2026 bộ sẽ tiếp tục nghiên cứu xây dựng thêm năm tiêu chuẩn cho các thiết bị khác.

Bộ tổ chức dán nhãn và công bố thông tin các sản phẩm thuộc danh mục bắt buộc, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về hiệu suất năng lượng của thiết bị và công khai thông tin để người tiêu dùng nhận biết, lựa chọn sản phẩm. Tổ chức kiểm tra việc tuân thủ quy định dán nhãn năng lượng và mức hiệu suất năng lượng tối thiểu, xử lý các trường hợp vi phạm.

* Bà có lời khuyên gì cho người dùng trong việc lựa chọn và sử dụng thiết bị để giảm chi phí, tiết kiệm điện?

- Để tối ưu việc sử dụng điện hiệu quả, giảm chi phí, người dùng lựa chọn thiết bị "đúng ngay từ đầu". Ưu tiên sản phẩm dãn nhãn năng lượng mức cao, chọn công suất phù hợp với nhu cầu sử dụng vì thiết bị quá lớn gây lãng phí, quá nhỏ hoạt động quá tải.

Ưu tiên công nghệ mới, hiệu suất cao. So sánh chi phí vòng đời của thiết bị trước khi mua, không chỉ giá mua ban đầu bởi thiết bị rẻ nhưng tốn điện sẽ đắt hơn về lâu dài. Người dùng cần sử dụng đúng cách như điều hòa cài đặt ở mức 26-27°C, kết hợp quạt, đóng kín phòng khi sử dụng. Tủ lạnh không mở cửa quá lâu, không để thực phẩm nóng vào tủ, vệ sinh định kỳ. Với máy giặt cần giặt đủ tải, hạn chế sấy khi không cần thiết. Tận dụng ánh sáng tự nhiên, tắt thiết bị chiếu sáng khi không sử dụng. Với thiết bị điện tử cần tắt hoàn toàn thay vì để chế độ chờ.

Tránh sử dụng nhiều thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm. Cần hình thành thói quen "ra khỏi phòng là tắt điện", cài đặt chế độ tiết kiệm điện trên các thiết bị, kiểm tra hóa đơn điện hằng tháng để điều chỉnh hành vi tiêu dùng. Thực hiện việc bảo trì, bảo dưỡng định kỳ với điều hòa, tủ lạnh, thiết bị bếp... giúp tăng hiệu suất và giảm tiêu hao điện. Thay thế thiết bị cũ, hiệu suất thấp khi cần thiết.

Thủ tướng: Sử dụng tiết kiệm xăng dầu, năng lượng, khuyến khích chuyển sang xe điện

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vừa ký ban hành Chỉ thị về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện.