Thấy gì qua dự án 750 căn hộ nhà ở xã hội mà tới 15.000 hồ sơ đăng ký?

Nguồn cung nhà ở xã hội đã ít, tỉ lệ "chọi" cao và bất cập chính sách

Chỉ với 750 căn hộ được mở bán tại dự án nhà ở xã hội số 324 đường Lý Thường Kiệt, phường Diên Hồng, TP.HCM (quận 10 cũ), số lượng hồ sơ đăng ký nộp về đã vượt mốc 15.000. Tỉ lệ chọi khốc liệt có thể lên tới "1 chọi 18" biến ước mơ an cư của hàng ngàn lao động thành cuộc may rủi vô vọng. 

Đứng trước tệp hồ sơ dày đặc, nhiều người lao động sinh sống và đóng góp cả thập kỷ cho TP.HCM ngậm ngùi nhìn cơ hội bị chia nhỏ cho người đăng ký từ khắp các tỉnh thành.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, chị Diệu Hiền (ngụ xã Vĩnh Lộc, TP.HCM) cho biết từng nhiều lần nộp hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội tại nhiều dự án ở TP.HCM nhưng "bất thành". 

Vấn đề nằm ở chỗ tỉ lệ chọi quá cao. Có nhiều dự án chỉ được 200 căn nhưng số lượng hồ sơ đăng ký mua gửi về quá lớn.

"Tôi đã sống, làm việc ở TP.HCM được 18 năm. Căn hộ chung cư thương mại thì quá khả năng tài chính của hai vợ chồng, vì vậy chỉ biết trông chờ vào nhà ở xã hội, nhà ở giá phù hợp. Biết ở đâu có dự án mở bán, chúng tôi đều đăng ký nhưng thật sự đăng ký để cầu may là chính", chị Hiền nói.

Tình trạng quá tải này xuất phát trực tiếp từ việc Luật Nhà ở 2023 bãi bỏ tiêu chí cư trú, quy định vốn trước đây yêu cầu người mua phải có hộ khẩu hoặc đăng ký tạm trú từ một năm trở lên tại địa phương.

Dù mục tiêu ban đầu nhằm tạo thuận lợi cho người di cư, quy định mở trống này lại tạo ra tác dụng ngược tại siêu đô thị như TP.HCM. Việc san bằng tiêu chí khiến quỹ nhà ở xã hội vốn đã ít ỏi lại không đến được tay những người đang trực tiếp làm việc, cống hiến và sinh sống tại chỗ.

Trước bất cập trên, ngày 22-9, Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ kiến nghị khôi phục điều kiện về cư trú đối với người mua nhà ở xã hội, để giảm áp lực quá tải.

Đại diện HoREA cho rằng việc bỏ yêu cầu về cư trú như trên dù nhằm tạo thuận lợi cho người dân di cư nhưng vô hình trung lại cho phép người từ khắp các tỉnh thành đều có quyền đăng ký mua nhà tại TP.HCM. Điều này gây áp lực quá tải cho đô thị lớn, khiến quỹ nhà không đến tay những người đang thực sự sinh sống, làm việc tại chỗ.

Tháo gỡ nút thắt tài chính để nhà ở xã hội đến đúng đối tượng

Bên cạnh cuộc đua suất mua, chi phí tài chính cũng là rào cản đè nặng lên người thu nhập thấp. Mức lãi suất ưu đãi 5,4%/năm cho người mua hiện nay vẫn là gánh nặng lớn, khiến HoREA đề xuất Ngân hàng Nhà nước giảm về 4,8%/năm như giai đoạn 2021-2024.

Ở chiều ngược lại, các chủ đầu tư cũng nghẽn dòng vốn khi hầu như không tiếp cận được gói tín dụng 145.000 tỉ đồng (lãi suất 6,1%/năm) và phải gánh lãi vay thương mại lên tới 14%/năm.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HoREA, nói chính sách giảm 70% thuế cho mảng nhà ở cho thuê dù quy định từ năm 2015 nhưng vẫn vướng mắc chưa thể thực thi. Từ đó ông kiến nghị đổi cụm từ "thuê mua" thành "mua, bán trả góp" cho thông dụng và dễ hiểu với người dân.

Theo chỉ tiêu đến năm 2030, TP.HCM được giao hoàn thành gần 200.000 căn nhà ở xã hội. Đến nay thành phố đã triển khai hơn 11.600 căn, hiện có 22 dự án đang xây dựng (gần 19.900 căn, đạt khoảng 70% mục tiêu giai đoạn này) và 89 dự án đã chấp thuận chủ đầu tư (khoảng 97.100 căn).

Nguồn cung đang từng bước được gỡ vướng, nhưng để hàng chục ngàn căn hộ tới đúng tay người lao động, việc siết lại tiêu chí xét duyệt là vô cùng cấp thiết. Khôi phục điều kiện cư trú chính là cơ sở xây dựng bảng điểm ưu tiên minh bạch theo thâm niên làm việc và đóng góp thực tế, trả lại ý nghĩa an sinh cho lực lượng lao động tại chỗ.

Muốn mua nhà ở xã hội nhưng nhiều người chưa từng nộp hồ sơ, vì sao?

Nhu cầu an cư là có thật, nhưng gần 93% trong hơn 1.000 người dân khi được hỏi cho biết chưa từng nộp hồ sơ mua nhà ở xã hội. Không hẳn vì thiếu tiền, chính 'ma trận' thủ tục, sự mập mờ thông tin và nỗi e ngại phải 'chạy vạy' giấy tờ đã dập tắt ý định của họ ngay từ vòng gửi xe.