Dù giá bán tại vườn luôn cao gấp 2-3 lần các loại nhãn thông thường, thậm chí có thời điểm vượt mức 100.000 đồng/kg, nông dân vẫn không đủ hàng để cung ứng ra thị trường.

Cơ duyên từ gốc nhãn cổ đến thương hiệu độc quyền

Thanh nhãn là thành quả lai tạo của bà Trần Kiều (75 tuổi, tên thường gọi là bà Thanh), chủ một khu vườn nhãn cổ rộng lớn tại phường Hiệp Thành. Giống nhãn đặc sản nổi tiếng thơm ngon này được gọi theo chính tên gọi của người đã nhân giống ra nó.

Bà Thanh kể năm 1994, trong một vụ thu hoạch nhãn, bà tình cờ phát hiện trong vườn gia đình có một vài gốc nhãn già cỗi cho trái rất đặc biệt. Trái nhãn có màu vàng tươi đẹp mắt, cơm dày, khô ráo, vị thơm, ngọt và giòn hơn hẳn các giống nhãn khác trong vùng. 

Thấy vậy, bà Thanh đã mày mò cắt cành từ cây nhãn này để tháp, ghép lên các gốc nhãn cũ trong vườn. Qua nhiều năm kiên trì chọn lọc và cắt ghép, bà đã lai tạo thành công giống thanh nhãn. 

Niềm tự hào lớn là vào năm 2014 khi thanh nhãn chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ thương hiệu độc quyền.

So với nhiều giống nhãn đang được trồng phổ biến tại Đồng bằng sông Cửu Long, thanh nhãn sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội: trái to hơn, nặng hơn, cơm dày và rất ít nước. 

Không chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ, gia đình bà Thanh đã mở rộng diện tích canh tác lên đến hàng chục hécta, đồng thời thành lập doanh nghiệp chuyên nhân giống thanh nhãn để cung cấp cho người dân khắp các tỉnh, thành trong cả nước.

Đặc sản cháy hàng nhờ hương vị vùng đất cát

Hằng năm, từ tháng 7 đến tháng 8 là thời điểm chính vụ thu hoạch thanh nhãn. Tại các nhà vườn, nhiều nhân công phải tranh thủ làm từ sáng sớm để hái, phân loại và đóng gói sản phẩm vận chuyển đi khắp nơi.

Trong khi các giống nhãn như nhãn da bò, nhãn xuồng lúc chính vụ chỉ có giá dao động từ 15.000 - 30.000 đồng/kg, thanh nhãn bán tại vườn hiện được thu mua từ 80.000 - 110.000 đồng/kg. Đến mùa thu hoạch, thương lái từ khắp nơi đổ về đặt hàng trước nhưng vẫn không có đủ sản lượng để giao.

Lý giải về sức hút đặc biệt này, anh Khưu Văn An, kỹ sư chăm sóc vườn nhãn cho bà Thanh ở khóm Hiệp Thành, cho biết thanh nhãn trồng ở vùng đất gò cát ven biển có nét đặc trưng khó nơi nào sánh được. Nhờ đặc điểm thổ nhưỡng đất cát có vị mặn nhẹ, trái nhãn khi chín ăn rất ngọt thanh, thơm nồng và phần thịt nhãn có màu vàng tươi như như mỡ gà. 

Nhiều nơi khác mang giống về trồng nhưng không thể ra được màu sắc và hương vị đặc trưng như vậy.

Cũng theo anh An, thanh nhãn có lớp vỏ dày, đầu cuống hơi méo, tỉ lệ thịt chiếm hơn 80%, cơm nhãn khô giòn và không hề ướt nước. Nhờ vỏ dày nên trái rất thuận lợi cho khâu vận chuyển xa và bảo quản sau thu hoạch. 

Nhãn mua về bỏ vào tủ lạnh khoảng nửa tháng vẫn giữ nguyên độ giòn ngọt bình thường. Do lượng cung luôn thiếu hụt so với cầu nên đầu ra chủ yếu phục vụ khách quen đặt trước, chứ không có hàng để bán đại trà ngoài chợ.

Giữ chất lượng sinh học, hướng tới chỉ dẫn địa lý

Cùng chung niềm phấn khởi, anh Ngô Kim Vũ (ngụ khóm Biển Tây B, phường Hiệp Thành) - chia sẻ gia đình anh bắt đầu trồng thanh nhãn từ năm 2012. 

Giống nhãn này mang đặc tính gần như nhãn cổ, cây phát triển tự nhiên, nông dân chỉ cần cắt tỉa cành và tưới nước là cây tự ra hoa.

Anh Vũ cho hay cùng một giống nhãn nhưng khi trồng tại vùng đất giồng ven biển này thì chất lượng thơm ngon vượt trội, giá bán luôn cao hơn khoảng 20% so với thanh nhãn từ nơi khác đổ về. 

Dù năng suất không quá cao, trung bình 1ha đạt khoảng 5 tấn trái với giá bán khoảng 80.000 đồng/kg, nguồn thu mang lại rất ổn định. Nhận thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt, gia đình anh đã gầy dựng được hơn 100 gốc nhãn.

Đáng chú ý, dù rơi vào tình trạng cháy hàng liên tục nhưng các hộ dân trồng thanh nhãn tại Hiệp Thành quyết không lạm dụng phân bón hay thuốc hóa học để kích thích tăng năng suất. Người dân kiên trì canh tác theo hướng sinh học để bảo vệ bộ rễ, giúp cây phát triển bền vững và cho trái đều đặn qua từng năm.

Nhận thấy tiềm năng to lớn của loại trái cây đặc sản này, chính quyền địa phương đã có những bước đi cụ thể nhằm hỗ trợ người dân. Ông Lê Tiến Dũng - Trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Hiệp Thành - cho biết trên địa bàn phường hiện có hơn 80ha trồng thanh nhãn. 

Địa phương xác định đây là loại cây trồng rất phù hợp với vùng đất cát, cho giá trị kinh tế vượt trội khi giá bán ổn định ở mức trên 100.000 đồng/kg. Trước đây, dự án đầu tư trồng mới thanh nhãn từng giúp người dân đạt lợi nhuận trên 500 triệu đồng/ha/năm.

Trước thực tế người dân còn thiếu nguồn lực về cây giống để mở rộng sản xuất, trong thời gian tới, phường sẽ phối hợp với các sở, ngành của tỉnh tiến hành lập hồ sơ xây dựng chỉ dẫn địa lý cho thanh nhãn Cà Mau. 

Đồng thời, địa phương sẽ huy động các nguồn lực hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống để người dân mở rộng diện tích, quyết tâm đưa thanh nhãn trở thành cây trồng chủ lực, giúp nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững.

Cây đỏ trăm năm tuổi ở điểm check-in được tôn vinh thành cây di sản

Những cây đỏ, cây cộng cổ thụ ở xã Vân Hòa, Đắk Lắk vừa được công nhận Cây di sản Việt Nam.