Theo báo Telegraph, ngày 17-7, Bộ trưởng Nội vụ Anh kiêm Chủ tịch Ủy ban Chấp hành quốc gia Công Đảng Shabana Mahmood tuyên bố cựu Thị trưởng vùng Greater Manchester (Anh) Andy Burnham chính thức thắng cuộc bầu cử lãnh đạo đảng này.

Kết thúc 40 năm lạc lối của người Anh

Trong cuộc bầu cử này, ông Burnham là ứng viên duy nhất. Việc trở thành lãnh đạo Công Đảng đã hoàn thành điều kiện thủ tục cuối cùng và quan trọng nhất để ông Burnham được Quân vương Anh bổ nhiệm làm Thủ tướng vào đầu tuần tới.

Trong bài phát biểu đầu tiên trên cương vị mới, ông Burnham gọi thời khắc chuyển giao này là bước ngoặt chính trị lớn nhất của nước Anh trong 40 năm qua.

"Hãy thành thật với nhau, đây là cơ hội cuối cùng để thay đổi. Tất cả chúng ta phải nắm lấy nó, đoàn kết cùng nhau", ông Burnham khẳng định.

Ông cho rằng cố Thủ tướng Margaret Thatcher, người nổi tiếng với danh xưng "Bà đầm thép", đã để lại di sản tư nhân hóa sâu sắc, khiến nước Anh liên tục rẽ sai đường kể từ thập niên 1980.

"Quyền lực chính trị đã bị tập trung nhưng quyền lực kinh tế thì bị tư nhân hóa, khiến người dân mất kiểm soát với những dịch vụ thiết yếu như nhà ở, nước, năng lượng, giao thông và phải chịu chi phí cao hơn", ông Burnham khẳng định.

Quốc hữu hóa lại điện, nước?

Theo ông Burnham, dưới thời bà Thatcher và các đời Thủ tướng sau đó, chính quyền Trung ương ở London thâu tóm ngày càng nhiều quyền lực, trong khi chính quyền địa phương bị thu hẹp tiếng nói.

Do đó ông tuyên bố sẽ "lấy lại quyền lực từ Westminster và Whitehall (ám chỉ Quốc hội và chính quyền Trung ương) để trao về từng địa phương".

Ông khẳng định: "Chúng tôi sẽ trao thêm quyền quyết định đối với những thứ thiết yếu của cuộc sống, để các bạn khiến chúng vận hành tốt hơn và vừa túi tiền hơn. Tôi sẽ là lãnh đạo cho những nơi bị lãng quên ở khắp mọi miền, cho cả miền bắc, nam, đông và tây, cho cả Scotland, Wales và Bắc Ireland".

Trong những năm cuối thế kỷ 20, một loạt ngành dịch vụ thiết yếu ở Anh như điện, nước, đường sắt… lần lượt bị tư nhân hóa. Dù không trực tiếp đề cập, giới quan sát vẫn đánh giá bài phát biểu của ông Burnham mang nhiều dáng dấp của những lời kêu gọi quốc hữu hóa một phần hoặc toàn bộ các ngành dịch vụ thiết yếu của Anh.

"Nếu chúng ta không có đủ sự kiểm soát công lên những dịch vụ thiết yếu, làm sao chúng ta có thể kiểm soát lạm phát, chi tiêu công và phần còn lại của nền kinh tế?", ông Burnham chất vấn.

Đây vốn là quan điểm nhất quán được tân lãnh đạo Công Đảng trình bày trong nhiều năm qua. Ngay từ cuộc đua lãnh đạo Công Đảng năm 2015, ông đã cam kết tái quốc hữu hóa đường sắt Anh "từng tuyến một" nếu trở thành Thủ tướng, theo Đài BBC.

Trong giai đoạn vận động tranh cử Quốc hội năm 2026, ông tiếp tục khẳng định các lĩnh vực như năng lượng, nước, nhà ở và giao thông nên được đưa về dưới sự kiểm soát công, nhấn mạnh đây là cách để hạ hóa đơn và giảm gánh nặng chi phí sinh hoạt cho người dân.

Trên thực tế, chính phủ tiền nhiệm của ông Keir Starmer đã bắt đầu tiến trình này, với việc thành lập Tập đoàn năng lượng nhà nước GB Energy và đưa dịch vụ đường sắt về kiểm soát công.

Chấm dứt chia bè phái nội bộ đảng

Dù nghiêng về hướng tăng cường kiểm soát công như vậy, ông Burnham vẫn khẳng định sẽ là một nhà lãnh đạo thân thiện với doanh nghiệp.

"Tôi sẽ là một lãnh đạo Công Đảng thân thiện với doanh nghiệp, giống như khi tôi làm Thị trưởng Greater Manchester", ông nói, gắn cam kết này với chủ trương trao thêm quyền để "tái công nghiệp hóa".

Ở khía cạnh nội bộ đảng, Thủ tướng tương lai của Anh cam kết chấm dứt văn hóa bè phái và đấu đá phe nhóm vốn đeo bám Công Đảng nhiều năm. Trả lời Hãng tin Reuters sau lễ xác nhận, ông cho biết chưa quyết định thành phần nội các, song nhấn mạnh đội ngũ này sẽ phản ánh mọi thành phần trong đảng.

"Tôi chưa đưa ra quyết định nào về những ai sẽ nằm trong đội ngũ nòng cốt. Nhưng tôi sẽ sớm quyết định. Khi đó các bạn sẽ thấy nó phản ánh mọi thành phần của đảng, mọi cộng đồng", ông nói với Reuters.

Theo thông lệ chính trị Anh, ông Burnham chưa lập tức tiếp quản chiếc ghế Thủ tướng. Ông sẽ chỉ chính thức thay ông Starmer tại số 10 phố Downing vào chiều 20-7 tới, khi được Nhà vua mời đứng ra thành lập chính phủ. Đây là một cuộc chuyển giao quyền lực giữa nhiệm kỳ, không cần thông qua tổng tuyển cử.

Hai năm cầm quyền của Thủ tướng Anh Starmer: Thành tựu ở châu Âu, dang dở tại nước nhà

Thủ tướng Keir Starmer rời đi sau hai năm cầm quyền, để lại một nước Anh với vị thế quốc tế nổi bật hơn, nhưng trong nước lại ngổn ngang những bài toán chưa có lời giải.