Tài xế ô tô có phải chịu trách nhiệm với tai nạn khi người đi bộ bất ngờ băng qua cao tốc?

Tai nạn xảy ra sáng 2-11 trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, đoạn qua xã Hồng Vân, Hà Nội, theo hướng Ninh Bình - Hà Nội. Thời điểm này, một ô tô con đang lưu thông trên làn sát dải phân cách giữa, nơi có tốc độ tối đa cho phép 100km/h, thì bất ngờ một người đàn ông chạy băng qua đường.

Do một phần tầm nhìn bị hạn chế bởi xe tải đang lưu thông ở làn bên cạnh, tài xế ô tô con không kịp xử lý và tông trực diện người đàn ông. Nạn nhân tử vong tại chỗ.

Cần xác định tài xế có thể dự liệu, tránh va chạm hay không

Theo luật sư Nguyễn Hồng Lĩnh (Đoàn luật sư TP.HCM), Điều 20 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2024 và 2025 quy định: "Người thực hiện hành vi gây hậu quả nguy hại cho xã hội trong trường hợp không thể thấy trước hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả của hành vi đó, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự".

Do đó, để xác định một vụ tai nạn giao thông có thuộc trường hợp sự kiện bất ngờ hay không, cần đánh giá khả năng nhận biết, dự liệu và phòng tránh hậu quả của người điều khiển phương tiện trong điều kiện thực tế tại thời điểm xảy ra tai nạn.

Các yếu tố cần xem xét gồm tốc độ phương tiện, điều kiện tầm nhìn, khoảng cách phát hiện nguy hiểm và khả năng xử lý của tài xế.

Đối chiếu với vụ việc, người đàn ông bất ngờ chạy băng qua đường cao tốc, trong khi một phần tầm nhìn của tài xế ô tô con bị xe tải lưu thông ở làn bên cạnh che khuất.

Luật sư cho biết theo khoản 3 Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, người đi bộ không được đi trên đường cao tốc, trừ trường hợp phục vụ công tác quản lý, bảo trì đường cao tốc.

Vì vậy, hành vi chạy băng qua đường cao tốc của người đàn ông là vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ, tạo ra tình huống nguy hiểm mà tài xế khó dự liệu khi điều khiển phương tiện trên cao tốc.

Tuy nhiên, Điều 12 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 cũng quy định người điều khiển phương tiện phải bảo đảm tốc độ phù hợp với điều kiện giao thông, chú ý quan sát và giảm tốc độ khi tầm nhìn bị hạn chế.

Vì vậy, cơ quan chức năng cần xác minh tốc độ thực tế của ô tô con, điều kiện tầm nhìn, khoảng cách khi người đi bộ xuất hiện và khả năng phanh, tránh va chạm của tài xế.

"Nếu kết quả xác minh cho thấy tài xế đã tuân thủ các quy định về an toàn giao thông, người đi bộ xuất hiện đột ngột trong điều kiện bị che khuất tầm nhìn, tài xế không thể hoặc không buộc phải thấy trước hậu quả, đồng thời không có khả năng thực tế để xử lý, tránh va chạm thì có cơ sở xác định đây là sự kiện bất ngờ theo Điều 20 Bộ luật Hình sự" - luật sư phân tích.

Khi đó, tài xế không phải chịu trách nhiệm hình sự. Ngược lại, nếu tài xế có hành vi vi phạm quy tắc giao thông và hành vi đó có quan hệ nhân quả với hậu quả tai nạn thì phải xem xét trách nhiệm theo quy định pháp luật.

Không có lỗi vẫn có thể phải bồi thường dân sự

Một vấn đề khác được đặt ra là trách nhiệm của chủ sở hữu ô tô khi xảy ra tai nạn. Theo luật sư Nguyễn Hồng Lĩnh, Điều 601 Bộ luật Dân sự năm 2015 xác định ô tô là nguồn nguy hiểm cao độ. 

Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra, kể cả khi không có lỗi, trừ các trường hợp luật quy định.

Cụ thể, khoản 3 Điều 601 quy định chủ sở hữu không phải bồi thường nếu thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người bị thiệt hại; hoặc thiệt hại xảy ra trong trường hợp bất khả kháng, tình thế cấp thiết, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Trường hợp chủ sở hữu đã giao xe cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì về nguyên tắc, người được giao phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Nếu kết quả điều tra xác định người điều khiển ô tô không có lỗi, đã tuân thủ quy định về an toàn giao thông, không thể nhận biết hoặc không có điều kiện thực tế để phát hiện người đi bộ xuất hiện đột ngột trên cao tốc và không thể tránh được va chạm thì có cơ sở xem xét đây là sự kiện bất ngờ theo Điều 20 Bộ luật Hình sự. 

Người điều khiển khi đó không phải chịu trách nhiệm hình sự về hậu quả xảy ra.

Tuy nhiên, về trách nhiệm dân sự, chủ sở hữu hoặc người được giao chiếm hữu, sử dụng phương tiện vẫn có thể phải bồi thường thiệt hại theo Điều 601 Bộ luật Dân sự, bởi trách nhiệm bồi thường do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra về nguyên tắc không phụ thuộc vào lỗi.

Một ngoại lệ cần lưu ý là nếu chứng minh được thiệt hại xảy ra hoàn toàn do lỗi cố ý của người đi bộ thì chủ thể có trách nhiệm bồi thường được miễn trách nhiệm theo điểm a khoản 3 Điều 601.

Tuy nhiên, việc người đi bộ cố ý đi vào đường cao tốc không đồng nghĩa với việc họ cố ý gây ra thiệt hại. Nếu không đủ căn cứ áp dụng trường hợp miễn trách nhiệm này, chủ thể có nghĩa vụ vẫn phải bồi thường theo quy định.

Mức bồi thường được xem xét trên cơ sở lỗi của người bị thiệt hại theo khoản 4 Điều 585 và các khoản thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm theo Điều 591 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Ở chiều ngược lại, nếu xác định người điều khiển ô tô con có lỗi, trách nhiệm pháp lý sẽ được xem xét trên cả phương diện hình sự và dân sự.

Trường hợp người đi bộ cũng có lỗi góp phần gây ra thiệt hại thì mức bồi thường được xem xét theo khoản 4 Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015. Theo đó, phần thiệt hại do lỗi của người bị thiệt hại gây ra sẽ không được bồi thường.

Người đàn ông băng qua cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, bị ô tô chạy ở làn 100km/h tông tử vong

Do một phần tầm nhìn bị một xe tải chạy ở làn bên cạnh che khuất, chiếc xe con không kịp xử lý, tông trực diện vào người đàn ông chạy qua đường. Vụ tai nạn làm nạn nhân tử vong tại chỗ.