Tài xế công nghệ muốn có lương hưu, BHYT: Chuyên gia đồng tình, ủng hộ

Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa cho ý kiến về dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Đáng chú ý, dự luật đề xuất theo hướng Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số trên cơ sở đề xuất của Chính phủ.

Tài xế công nghệ muốn có lương hưu, bảo hiểm y tế

Mới đây tại hội nghị lấy ý kiến góp ý dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội do Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM tổ chức, nhiều ý kiến cũng đề xuất bổ sung tài xế công nghệ, người bán hàng trên sàn thương mại điện tử hay công nhân xây dựng vào diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Trao đổi với Tuổi trẻ, bà Nguyễn Thị Nga - chuyên gia an sinh xã hội của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam - cho biết cơ quan này sắp công bố khảo sát thực hiện trong khoảng 2 năm với gần 5.000 lao động trên các nền tảng số.

Nghiên cứu cho thấy khoảng 78% người được hỏi không tham gia bảo hiểm xã hội trong 6 tháng trước thời điểm khảo sát, nhưng 94% nói đây là công việc chính và nguồn thu nhập chủ yếu.

Đáng chú ý, khoảng 93% chọn gói bảo hiểm xã hội có chế độ hưu trí. Chăm sóc sức khỏe (94%), tai nạn (91%) và ốm đau (87%) xếp trên chế độ hưu trí (83%), phản ánh sự ưu tiên cho các quyền lợi ngắn hạn.

Theo bà, nhiều quốc gia đã nghiên cứu hoặc ban hành chính sách về việc làm, thu nhập và bảo hiểm xã hội cho nhóm lao động này.

Song mức đóng dựa trên thu nhập kê khai trước có thể chưa phù hợp do thu nhập của lao động nền tảng như tài xế công nghệ thường biến động theo tuần hoặc theo tháng.

Hiện một số nước đã áp dụng phương thức đóng dựa trên thu nhập thực tế, còn một số khác cân nhắc khấu trừ các chi phí phục vụ công việc như xăng xe, bảo dưỡng phương tiện trước khi tính mức đóng.

Vì vậy, chính sách bảo hiểm xã hội đối với lao động nền tảng cần có lộ trình phù hợp, có thể bắt đầu từ các gói bảo hiểm lương hưu cơ bản trước khi mở rộng, đồng thời tính toán mức đóng dựa trên thu nhập thực tế.

Trong khi đó bà Đặng Bích Ngọc - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - bày tỏ lao động nền tảng số là nhóm đa dạng, gồm cả người có và không có hợp đồng lao động. Nhiều người làm việc ngắn hạn, thu nhập không ổn định.

Do vậy bảo đảm an sinh xã hội cho nhóm lao động này cần được nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng, toàn diện, đặc biệt trong quá trình sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội và Bộ luật Lao động trong tương lai.

Hiện một bộ phận lao động nền tảng số đã tham gia bảo hiểm xã hội song tỉ lệ còn thấp, trong khi nhu cầu được bảo đảm các chế độ như lương hưu, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động rất lớn.

Về lâu dài, bà Ngọc cho rằng cần khuyến khích, động viên họ tham gia bảo hiểm xã hội. 

Việc mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội cũng phải được đánh giá tác động đầy đủ, có lộ trình phù hợp nhằm tăng độ bao phủ an sinh xã hội theo tinh thần của nghị quyết 28.

Nên mở rộng nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo ông André Gama - chuyên gia an sinh xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), chính sách tại Việt Nam cần hướng tới mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Cơ chế bắt buộc giúp bảo hiểm xã hội tăng độ phủ, chia sẻ rủi ro trên nhóm lớn, đa dạng và gia tăng tính bền vững, hiệu quả.

Với tài xế công nghệ như Grab, ông Gama cho rằng thời gian đầu cần bao phủ chế độ hưu trí, tử tuất, sau đó tăng thêm chế độ khác hấp dẫn hơn.

"Không thể cung cấp mọi chế độ ngay lập tức vì vượt quá năng lực tài chính của Nhà nước và khả năng thực tế của tài xế" - ông nói.

Về lâu dài, Việt Nam cần nghiên cứu định nghĩa thế nào là lao động hưởng lương vì nếu không nhận lương thì họ là lao động tự do, chính sách sẽ khác biệt.

Ví dụ, Malaysia không coi lao động nền tảng số là lao động hưởng lương. Ngược lại, Singapore có luật riêng cho lao động nền tảng số, quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng và lao động nền tảng.

Ông nói thêm nếu lao động đăng ký trên nền tảng thì các doanh nghiệp nền tảng là doanh nghiệp và có nộp thuế. Do vậy, cơ quan chức năng cần xem xét quy định với tài xế công nghệ và nền tảng có quan hệ lao động hay không để xem xét trách nhiệm, quyền lợi cụ thể.

Tương tự, bà Hồ Thị Kim Ngân - Phó trưởng ban quan hệ lao động Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam - nêu qua khảo sát nhanh gần đây, TP.HCM có tới khoảng 400.000 tài xế xe công nghệ và giao hàng.

Để bảo đảm an sinh cho lực lượng này, bà khuyến nghị cần có thêm chính sách thu hút lao động tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Mục tiêu là mọi người phát sinh thu nhập, không chỉ lao động nền tảng, có quyền tham gia bảo hiểm xã hội.

Đề xuất đóng BHXH bắt buộc với người không có quan hệ lao động

Dự luật sửa Luật Bảo hiểm xã hội đề xuất Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc với người làm việc trên nền tảng số trên cơ sở đề xuất của Chính phủ.