Những thành tố ấy trong MV Come My Way của Sơn Tùng M-TP khiến người ta đặt ra câu hỏi: Đây có phải một sản phẩm mang căn cước Việt Nam không? Mà thế nào mới là căn cước Việt Nam?

Rất dễ để khẳng định Bắc Bling của Hòa Minzy là một tác phẩm mang căn cước Việt. Rất dễ để khẳng định Bánh trôi nước, Tứ phủ, See tình của Hoàng Thùy Linh mang bản sắc Việt. Tương tự với những sản phẩm của Phương Mỹ Chi.

Chúng có thể tích hợp những yếu tố ngoại lai như trap, hip hop, synth pop, disco hoặc sự xuất hiện của đôi ba từ, đôi ba câu ngoại ngữ hoặc những vũ điệu mang màu sắc K-pop.

Nhưng hiếm ai nghi ngờ tính Việt Nam trong các sản phẩm này, bởi câu chuyện trung tâm ở đó nếu không phải văn học kinh điển Việt Nam thì cũng là những sinh hoạt truyền thống Việt Nam. Các nghệ sĩ tập trung vào những mã văn hóa đã được định hình, khơi gợi ký ức tập thể được đa số thừa nhận.

Bản sắc Việt trở nên khó xác định hơn khi nghe những sản phẩm như album Pillzcasso của 2Pillz.

Một người trung niên ít cập nhật V-pop nghe album ấy có thể sẽ nghe ra một vài đoạn đàn đá hay nhạc vàng quen thuộc đậm chất Việt Nam nhưng họ cũng sẽ cảm thấy hoang mang với không gian âm thanh "hỗn độn" mà nhà sản xuất tạo ra. Những yếu tố gần gũi bị đặt vào một bối cảnh mới, khác hẳn với kỳ vọng của người nghe. Nói cách khác, nghệ sĩ đã bất hoạt vùng ký ức cũ, tạo ra diễn giải mới.

Nhưng ít ra 2pillz còn viết lời chủ yếu bằng tiếng Việt. Còn Sơn Tùng, từ There's No One At All, Making My Way đến Come My Way đều có phần lời tiếng Anh. Đặc biệt với Come My Way, khán giả có quyền hỏi:

Tại sao anh dùng hình ảnh gợi cảm hứng Việt nhưng lại không hát tiếng Việt? Tại sao những hình ảnh Việt của anh không tạo nên một câu chuyện tuyến tính mà chỉ được sắp đặt với mục đích gây ấn tượng thị giác?

Ví dụ, quan họ trong Bắc Bling dù có sự cách tân mấy thì vẫn là trung tâm kết nối từ nhạc sang hình ảnh; trong khi trò Xuân Phả trong Come My Way bị cắt hoàn toàn khỏi ngữ cảnh hội làng truyền thống, chỉ còn là một mã thị giác. Như thế có phải một sự đứt gãy căn cước không?

Nếu căn cước là một sự đóng khung thì đúng, tác phẩm là sự đứt gãy. Nhưng căn cước hay bản sắc không thể bị đóng khung mà luôn là một dòng chảy tiếp diễn.

Thậm chí có thể nói rằng Sơn Tùng đã có một cuộc "giải cấu trúc" về những gì mang tính Việt Nam trong tác phẩm mới.

Khác với Hoàng Thùy Linh, Hòa Minzy, Phương Mỹ Chi giữ yếu tố văn hóa trong hệ sinh thái gốc (chẳng hạn quan họ thì phải có áo tứ thân, phải có hội Lim, Bắc Ninh, văn hóa Kinh Bắc…) còn Sơn Tùng tước bỏ câu chuyện lịch sử của chim lạc, của trò Xuân Phả, của lễ hội đua bò… và tạo nên những thực thể mỹ học độc lập.

Ê kíp của anh đã phát hiện rằng trò Xuân Phả, điệu múa cổ với những chiếc mặt nạ kỳ dị, huyền bí của Thanh Hóa, khi song hành cùng âm nhạc có màu sắc Amapiano hay Afrobeat lại rất tương thích: cả hai đều mang tính bộ tộc, nguyên thủy và dùng nhịp gõ để kích hoạt năng lượng.

Cũng như 2pillz phát hiện ra rằng đàn đá cổ sơ của vùng cao Việt Nam, khi được gõ ở một tốc độ nhất định, lại mang đúng cái sự sắc sảo, giòn tan như tiếng hi-hat.

Ta cũng có thể so sánh cách làm của Sơn Tùng đâu đó với Jackson Wang, một nghệ sĩ Hong Kong ra mắt tại Hàn Quốc.

Tác phẩm tiêu biểu của anh là 100 Ways, hát tiếng Anh trên nền nhạc trap, chỉ có hình ảnh mang hơi hướm Trung Hoa. Wang phát hiện ra nhịp điệu võ thuật Trung Quốc tương thích với nhịp gõ trong âm nhạc phương Tây và đã trình bày một vũ đạo phát triển từ quyền cước cổ truyền.

Sơn Tùng đã từng là một trong những người kiến tạo ngôn ngữ cho thế hệ trẻ. Anh sáng tạo ra vô số từ lóng mới. Anh cũng có thể viết một thứ tiếng Việt đẹp trữ tình. Nếu muốn một sản phẩm có tính Việt Nam dễ thấy hơn, anh hoàn toàn có thể làm phần hai của Lạc trôi. Nhưng anh không đi con đường chắc chắn.

Xét cho cùng rất dễ để biết ta là ai, nhưng để biết ta còn có thể là ai nữa thì cần phải liên tục va chạm với thế giới bên ngoài.

Sơn Tùng đứng trên chim Lạc: Tranh cãi văn hóa có ý nghĩa với cả công chúng và nghệ sĩ

Sơn Tùng M-TP đứng trên chim Lạc trong MV Come my way khiến mạng xã hội dậy sóng. Ở một mặt nào đó, tranh cãi này cũng mở ra những cuộc đối thoại văn hóa quan trọng.